Przeciwpożarowy Wyłącznik Prądu – metodyka konstruowania (część 1.)

Funkcja, jaką pełni przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) w obiektach budowlanych, została określona w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku „w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” [tekst jednolity: DzU z 2019 r., poz. 1065] [3]. Zapisy tego dokumentu wymagają stosowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu w każdej strefie pożarowej budynku, której kubatura przekracza 1000 m3 lub w budynku zawierającym strefy zagrożone wybuchem bez określania dolnej granicy kubatury. Zgodnie z wymaganiami urządzenie to (w praktyce aparat elektryczny) powinno odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. W §183 ust. 3 ww. rozporządzenia określono miejsce instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu: „Przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien być umieszczony w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub złącza i odpowiednio oznakowany”.

W żadnym dokumencie prawnym nie pojawia się informacja na temat wytycznych dotyczących technicznego wykonania PWP. Jedynie załącznik do „Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym” [12], określa, że PWP to zestaw składający się z urządzenia uruchamiającego, urządzenia sygnalizującego i urządzenia wykonawczego. Wymagania dotyczące krajowej deklaracji właściwości użytkowych dla PWP miały obowiązywać od 1 lipca 2018 roku. Sprawa okazała się bardziej skomplikowana niż zakładali twórcy pomysłu. W dniu 12 czerwca 2018 roku Minister Inwestycji i Rozwoju wprowadził rozporządzenie zmieniające datę wyznaczoną na dzień 1 lipca 2018 roku na dzień 1 lipca 2019 roku. Pomimo upływu czasu i prowadzonych prac w tym zakresie, sprawa utknęła w miejscu, za sprawą kolejnego przesunięcia terminu określonego przez Ministra Inwestycji i Rozwoju w rozporządzeniu z dnia 25 czerwca 2019 roku, na dzień 1 stycznia 2021 roku [23; 24].

Z punktu widzenia Prawa budowlanego [1] za przyjęcie właściwego rozwiązania technicznego PWP odpowiada projektant, który określa rodzaj sterowania wyłącznika (ręczne za pomocą dźwigni czy elektryczne za pomocą cewki wybijakowej). Dla budynków o kubaturze powyżej 1000 m3 i niewielkiej mocy zapotrzebowanej, np. budynki inwentarskie w gospodarstwach rolnych, czy nieduże warsztaty, magazyny, w których brak jest osób o odpowiednich kwalifikacjach do sprawdzenia proponowanego w rozporządzeniu zestawu wyłącznika przeciwpożarowego lepszym rozwiązaniem jest zastosowanie wyłącznika przeciwpożarowego z napędem ręcznym. Natomiast wymagania rozporządzenia [12] znacząco ograniczą możliwości projektanta do wyposażenia posiadającego stosowny certyfikat wydany przez jednostkę certyfikującą.

Projektując PWP należy uwzględnić szereg czynników w tym m.in.: warunki lokalne, funkcjonalność układu, możliwości lokalizacyjne, prąd znamionowy aparatu, jego gabaryt oraz warunki zwarciowe występujące w miejscu jego instalacji, gdyż to one decydują o doborze aparatu wykonawczego i jego parametrach zwarciowych. Nie bez znaczenia pozostaje układ zasilania budynku, wymagana pewność zasilania oraz moc zapotrzebowana przez zainstalowane w nim odbiorniki, która narzuca przyjęcie aparatu o określonym prądzie znamionowym. Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe czynniki nie jest możliwe zaproponowanie jednego prawidłowego i uniwersalnego rozwiązania dla wszystkich obiektów budowlanych. Każdy z obiektów budowlanych posiada swoje cechy indywidualne, które wynikają z potrzeb jego użytkowników. Narzucanie ścisłych rozwiązań technicznych w budynkach może spowodować wzrost kosztów budowy, ich utrzymani, a w końcu wprowadzić ograniczenia/utrudnienia w ich użytkowaniu. Dlatego należy mieć nadzieję, że twórcy procedury certyfikowania PWP wezmą powyższe czynniki pod uwagę.

Zgodnie z art. 6b Ustawy o ochronie przeciwpożarowej z rzeczoznawcą do spraw przeciwpożarowych należy uzgodnić:

1. Projekt budowlany obiektu budowlanego istotnego ze względu na konieczność zapewnienia ochrony życia, zdrowia mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem. Projekt budowlany daje wytyczne do opracowania ochrony przeciwpożarowej obiektu. Informacje na ten temat zawarte są w § 3 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej [4]. W projekcie tym powinny znaleźć się informacje ogólne odnośnie rozmieszczenia przycisków wyłącznika (wyłączników) przeciwpożarowego prądu oraz miejsce zabudowania samego wyłącznika przeciwpożarowego: na zewnątrz budynku czy w środku budynku, dostosowując pomieszczenie do wymagań przeciwpożarowych.

2. Projekt urządzenia przeciwpożarowego zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [5]. W rozporządzeniu wymienione są urządzenia przeciwpożarowe, na które należy opracować projekt i uzgodnić z rzeczoznawcą do spraw przeciwpożarowych pod względem zgodności z wymaganiami przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z ww. rozporządzeniem, w § 2.1 przeciwpożarowy wyłącznik prądu (PWP) został zakwalifikowany jako urządzenie przeciwpożarowe. Zgodnie z wymaganiami §3 ust. 1 rozporządzenia urządzenia przeciwpożarowe w obiekcie powinny być wykonane zgodnie z projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Projekt powinien zawierać: układ sterowania wyłącznikiem/ wyłącznikami z uwzględnieniem układu zasilania budynku: np. zasilanie podstawowe i rezerwowe, zasilanie dwustronne, zainstalowane UPS, układ sterowania cewkami wyłącznika – przełącznik wyboru faz, układ sygnalizacji stanu położenia wyłącznika (zamknięty, otwarty), dobór wyłączników pod względem (obciążalność długotrwała, wytrzymałość zwarciowa), dobór i sposób ułożenia przewodów obwodów zasilających i sterujących. Na bezpieczeństwo przeciwpożarowe osób biorących udział w akcji ratunkowej większy wpływ ma prawidłowo zaprojektowany i uzgodniony z rzeczoznawcą do spraw przeciwpożarowych projekt wyłącznika przeciwpożarowego niż certyfikowany zestaw wyłącznika przeciwpożarowego. Warunkiem dopuszczenia ich do użytkowania jest przeprowadzenie odpowiednich dla danego urządzenia prób i badań, potwierdzających prawidłowość ich działania. Tym samym wyłącznik przeciwpożarowy prądu podlega uzgodnieniu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.

Funkcja Rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń ppoż. została przywołana w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [4], a wcześniej w Ustawie o ochronie przeciwpożarowej [2]. Nie występuje w Ustawie prawo budowlane [1], przez co rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń ppoż. pomimo jego ważnej roli w procesie projektowania nie jest bezpośrednim uczestnikiem procesu budowlanego. Należy o tym pamiętać, gdyż to na projektancie spoczywa cała odpowiedzialność za przyjęte rozwiązania projektowe. W praktyce uzgodnienie projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. nie chroni osób biorących udział w procesie budowlanym przed odpowiedzialnością z tytułu błędów w przyjętych rozwiązaniach. Wśród projektantów i wykonawców panuje powszechne błędne przekonanie o zwolnieniu ich z odpowiedzialności po uzyskaniu uzgodnienia wydanego przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń ppoż. Jako dowód błędnego rozumowania należy przywołać Stanowisko Wspólne Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego i Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 11 grudnia 2014 roku, w sprawie stosowania art. 56 Ustawy prawo budowlane w przypadku wykonania obiektu budowlanego niezgodnie z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

W punkcie III „Stanowiska Wspólnego” określa się skutki wykonania obiektu budowlanego zgodnie z uzgodnionym projektem budowlanym i jednocześnie niezgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej. W kolejnych punktach „Stanowiska” stwierdza się, że dla obiektu wykonanego zgodnie z projektem budowlanym oraz uzgodnionego z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń ppoż. i jednocześnie niezgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej będzie wydany nakaz dostosowania go do wymagań przepisów/zaleceń przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej lub może nie uzyskać pozwolenia na użytkowanie.

Komentarz: Zgodnie z powyższymi zapisami można wykonać obiekt budowlany zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę oraz projektem uzgodnionym przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń ppoż. i nie otrzymać zgody na jego użytkowanie.

Powyższe zapisy powodują dalsze poszerzenie zakresu kompetencji funkcjonariuszy PSP i tym samym umniejszają rolę rzeczoznawców ds. zabezpieczeń ppoż., których funkcjonowanie zostało prawnie usankcjonowane, a ich powołanie następuje w wyniku decyzji Komendanta Głównego PSP.

Nie ma żadnego znaczenia, że po uzgodnieniu projektu budowlanego Rzeczoznawca w ciągu 14 dni zobowiązany jest do poinformowania Komendy Wojewódzkiej PSP właściwej dla miejsca lokalizacji inwestycji. Nie należy spodziewać się reakcji ze strony PSP do chwili zgłoszenia obiektu do odbioru. Zgłoszenie uzgodnienia projektu jest spełnieniem wymogu formalnego i nie pociąga za sobą weryfikacji uzgodnionego projektu przez pion prewencji PSP.

W przypadku stwierdzenia podczas procedur odbiorczych niezgodności wykonania obiektu z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej, PSP kieruje uwagi i oczekuje naprawienia szkód przez projektanta, a nie przez rzeczoznawcę. Natomiast dalsze umocowanie nazewnictwa PWP w rozporządzeniu [15] i klasyfikowanie go wbrew jego funkcji jako urządzenia przeciwpożarowego spowoduje szereg niejasności i zamieszania. Często rzeczoznawca ds. zabezpieczeń ppoż. narzuca sposób rozwiązania technicznego PWP. Projektant w takim przypadku powinien wykazać się rozwagą i jeśli uzna zasadność żądania rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż., może uwzględnić sugerowany sposób rozwiązania, pamiętając, że wyłącznie on ponosi odpowiedzialność za przyjęte rozwiązanie techniczne.

Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w prawie polskim nie występują uprawnienia do projektowania systemów zabezpieczeń przeciwpożarowych. W związku z tym każda z branż biorąca udział w procesie budowlanym projektuje swój „fragment” instalacji związanej z funkcjonowaniem w czasie pożaru na podstawie dostępnej wiedzy technicznej.

Należy zwrócić uwagę na odmienne rozumienie pojęcia „przeciwpożarowy wyłącznik prądu” (PWP), przez strony biorące udział w procesie projektowania, odbioru i eksploatacji tego urządzenia:

a) z punktu widzenia projektanta instalacji elektrycznych jest to aparat/aparaty elektryczne (wyłącznik lub rozłącznik), które dokonują odłączenia instalacji elektrycznej od źródła/źródeł energii. Aparat/aparaty te mogą być sterowane ręcznie lub zdalnie i posiadać sygnalizację stanu pracy;

b) z punktu widzenia rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż. lub funkcjonariusza PSP jest to element/elementy, którym kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą dokonuje wyłączenia zasilania obiektu objętego pożarem. Zatem jest to element sterujący aparatem elektrycznym: przycisk sterujący lub dźwignia sterująca. Rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń ppoż. lub funkcjonariusz PSP mówiąc, że „przeciwpożarowy wyłącznik prądu” (PWP) należy umieścić przy wejściu do budynku, ma na myśli element sterujący tym aparatem.

Komentarz: Decyzja o sposobie sterowania oraz lokalizacji aparatu/aparatów elektrycznych służących do odłączenia instalacji powinna należeć do Projektanta instalacji elektrycznych, który podejmuje ją na podstawie uwarunkowań techniczno-ekonomiczno-budowlanych. Rolą rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń ppoż. oraz PSP jest wskazanie miejsca (miejsc), w którym należy zabudować sterowanie tym aparatem tak, aby kierujący akcją gaśniczą bez wahania dokonał odłączenia obiektu od dopływu energii elektrycznej. W zakres zainteresowań rzeczoznawcy lub funkcjonariusza PSP wchodzi także miejsce instalacji aparatu wykonawczego oraz typy przewodów. Miejsce instalacji oraz typy przewodów będą w tym przypadku rozpatrywane pod względem wymagań dotyczących ognioochronności przez wymagany czas podtrzymania funkcji. Należy również pamiętać, że wyłącznik PWP pełni też funkcję odłączenia budynku od zasilania w energię elektryczną nie tylko w razie pożaru, ale także na wypadek powodzi, trzęsień ziemi, czy innych klęsk żywiołowych.

Norma [10] zawiera wskazówki dotyczące projektowania PWP, sterowania oraz możliwości wyłączenia na wypadek uszkodzenia układu sterowania. Przykładowy schemat zasilania budynku wyposażonego w PWP zgodny z normą [10] przedstawia rysunek 1.

Każdy budynek, gdzie jest wymagana instalacja PWP, musi mieć możliwość przystosowania swojej funkcji do potrzeb akcji ratowniczo-gaśniczej. Wynika, z tego, że PWP musi zostać skonstruowany jako urządzenie elektryczne o wysokich walorach eksploatacyjnych, umożliwiających pewność dostawy energii do zasilanych urządzeń oraz gwarantować wyłączenie zasilania urządzeń powszechnego użytku w przypadku powstałego pożaru. Przystępując do konstruowania PWP należy mieć na względzie następujące czynniki:

• warunki zwarciowe w miejscu jego instalacji określane przez wartość mocy zwarciowej SkQ,
• moc zapotrzebowaną przez zasilany budynek,
• poziom napięcia zasilającego oraz układ zasilania budynku,
• architekturę budynku, w tym liczbę stref pożarowych,
• parametry jakościowe energii elektrycznej zdefiniowane w normie PN-EN 50160 Parametry jakościowe napięcia w publicznych sieciach rozdzielczych [14],
• niezawodność dostaw energii do budynku,
• niezawodność działania układu tworzącego PWP oraz jego funkcjonalność,
• warunki ochrony przeciwporażeniowej,
• współpraca z pozostałymi elementami instalacji budynku ze szczególnym uwzględnieniem wybiórczości działania zabezpieczeń występujących za PWP,
• występowanie w budynku źródeł zasilania awaryjnego lub gwarantowanego,
• możliwość wyłączenia w czasie pożaru, w przypadku braku napięcia,
• lokalizację poszczególnych elementów tworzących zestaw PWP oraz warunki ich sterowania,
• czynnik ludzki, warunki eksploatacji oraz występowanie całodobowego nadzoru.

Wszystkie te czynniki powodują, że konstrukcja PWP musi stanowić kompromis pomiędzy niezawodnością, funkcjonalnością oraz nakładami finansowymi, jakie należy ponieść na jego budowę oraz dalszą eksploatację.

W rozwiązaniach praktycznych PWP stosowane są następujące układy sterowania:

a) sterowanie ręczne;

b) sterowanie zdalne, jako rozwiązanie indywidualne lub pracujące w układzie automatyki SZR:

• wyzwalacz wzrostowy (WW);
• wyzwalacz podnapięciowy (WP).

Na rysunku 2. przedstawiono schemat zastępczy typowego układu sterowania i zasilania PWP z wyzwalaczem wzrostowym do celu analizy niezawodności tego rozwiązania. Producenci zasilaczy UZS zdefiniowanych w normie [17], proponują stosowanie zamiast przełącznika faz (PFAZ) zasilacza UZS, który nie poprawia walorów eksploatacyjnych, podnosi koszty zakupu oraz przyszłej eksploatacji.

Należy zwrócić uwagę, że w tym łańcuchu uszkodzenie dowolnego elementu pozbawi obwód funkcjonalności, ale nie będzie skutkowało zadziałaniem cewki. Tym samym nie ma zagrożenia pozbawienia zasilania obiektu wskutek zapadów napięcia lub krótkich przerw w zasilaniu. Zatem z punktu widzenia zasilania obiektu w warunkach normalnej pracy jest to rozwiązanie zapewniające największą niezawodność. Jednocześnie w celu zapewnienia odpowiedniej niezawodności w przypadku wystąpienia sytuacji bezpośredniego zagrożenia (pożaru) konieczne jest wprowadzenie odpowiedniego systemu nadzoru nad tą instalacją. Na rysunku 3. przedstawiono schemat prostego systemu kontroli obwodu cewki wzrostowej. Prezentowany układ stanowi rozwiązanie układowe schematu niezawodnościowego przedstawionego na rysunku 2.

W układzie PWP wprowadzono dodatkowo następujące elementy: Rp – rezystor pomiarowy, przycisk testu oraz lamkę sygnalizacyjną H3. Rezystor pomiarowy Rp został tak dobrany, aby w przypadku naciśnięcia przycisku testu i zamknięciu obwodu cewki nie nastąpiło jej wyzwolenie. Zaletą tego rozwiązania jest całkowite uniezależnienie układu sterowania PWP od jakości dostarczanej energii (przede wszystkim od zapadów i krótkich przerw w zasilaniu). Zgodnie z wymaganiami normy PN-HD 60364-5-56:2017 [29], przycisk uruchamiający po zbiciu szybki ochronnej automatycznie ustawia układ sterowania w stan zwarcia i blokuje się w tej pozycji. Rozwiąnie takie zapewnia trwałe zwarcie obwodu sterowania nawet w przypadku braku napięcia zasilającego, którego powrót gwarantuje samoczynne wyłączenie zasilania w czasie zgodnym z wymaganiami normy PN-HD 60364-4-41:2017 [30] oraz normy N SEP-E 005 [10] w czasie nie dłuższym od 0,4 s.

Dalsza rozbudowa układu może polegać na włączeniu przekaźnika prądowego, który na bieżąco monitorowałby przepływ prądu w układzie, co ilustruje rysunek 4. W przypadku przerwy w obwodzie, zmiana położenia styku pomocniczego przekaźnika przekazywała będzie informację do np. systemu BMS lub podanie sygnału na sygnalizator optyczno-akustyczny. Tego typu rozwiązania stanowią kompromis pomiędzy niezawodnością zasilania obiektu w warunkach normalnych i zapewnieniem pewności zadziałania PWP w przypadku wystąpienia pożaru.

Wszystkie aparaty stanowiące elementy składowe PWP muszą spełniać wymagania wynikające z mocy zwarciowej S_kQ w miejscu ich instalacji. W przypadku wyłączników (zastosowanie aparatu typu wyłącznik wymaga skorelowania działania w zakresie wybiórczości ze wszystkimi zabezpieczeniami występującymi w budynku. Niedopuszczalne jest wyłączenie PWP spowodowane zwarciem w obwodzie odbiorczym, dlatego znacznie lepszym rozwiązaniem jest zastawanie aparatu wykonawczego typu rozłącznik, który misi spełnić takie same wymagania jak wyłącznik, ale nie wymaga korelacji ze względu na wybiórczość z innymi zabezpieczeniami występującymi w budynku) muszą zostać spełniane następujące wymagania:

• napięcie znamionowe U ≥ U_n,
• prąd znamionowy ciągły I_n ≥ I_B,
• znamionowy prąd załączalny zwarciowy I_cm ≥ i_p,
• znamionowy prąd wyłączalny zwarciowy eksploatacyjny I_cs ≥ I”_k,
• prąd znamionowy krótkotrwały wytrzymywany I_cw w określonym czasie T_n,
• całka Joule’a I² xT_k określająca narażenie cieplne.

Ponadto muszą zostać spełnione wymagania normy PN-HD 60364-4-41:2017-9 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Instalacje dla zachowania bezpieczeństwa. Część 4-41: Ochrona przed porażeniem elektrycznym [28] (szczegółowe wymagania w tym zakresie zostały opisane w „elektro.info” nr 7–8/2019, w artykule pt. „Zasilanie budynków w energię elektryczną w warunkach normalnych a zasilanie w warunkach pożaru”. Natomiast metodyka obliczania aparatów zwarciowych i zasady odbioru aparatów elektrycznych została opisana w publikacji [25]).

Przy projektowaniu PWP należy pamiętać, że układ zasilania TT jest nieprzydatny, ze względu to, że prądy zwarciowe zamykają się przez uziemienia: robocze oraz ochronne, które znacznie ograniczają ich wartość. Schemat układu TT wraz z zaznaczonym obwodem prądu zwarciowego przedstawia rysunek 5., a dopuszczalne czasy trwania zwarcia zostały przedstawione w tabeli 1.

Zgodnie z wymaganiami normy PN-HD 60364-4-41:2017 [28], warunek samoczynnego wyłączenia jest określany następująco:

• dla zabezpieczenia zwarciowego:

• dla zabezpieczenia wyłącznikiem różnicowoprądowym:

Natomiast układ zasilania IT, przy pojedynczym zwarciu, przedstawionym na rysunku 4., nie stwarza zagrożeń. Przy podwójnym zwarciu w zależności od sposobu wykonania uziemienia automatycznie przechodzi w układ zasilania TT lub TN. Układ ten może być zastosowany jedynie wtedy, gdy pojawiające się podwójne zwarcie przekształca go w układ zasilania TN, jak przedstawia to rysunek 4. Jest to możliwe tylko wtedy gdy wszystkie odbiorniki zasilane z jednego źródła są połączone wspólnym uziemionym przewodem ochronnym. W takim przypadku dopuszczalne czasy zwarcia należy przyjmować jak dla układu zasilania TN.

Na rysunku 8. przedstawiono schemat zastępczy typowego układu sterowania i zasilania przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP) z wyzwalaczem podnapięciowym w celu analizy niezawodności tego rozwiązania. Podobnie jak to miało miejsce w przypadku wyzwalacza wzrostowego uszkodzenie dowolnego elementu w obwodzie spowoduje pozbawienie obwodu funkcjonalności skutkującego w tym przypadku przerwaniem dostawy energii do zasilanego obiektu, np. przy zapadzie napięcia lub krótkotrwałej przerwie w zasilaniu (zapady oraz inne zakłócenia zostały zdefiniowane w normie [14] i stanowią zjawiska powszechnie występujące w sieciach elektroenergetycznych).

Zjawiska te powodują niekontrolowane zadziałanie PWP, skutkując trwałą przerwą w dostawie energii elektrycznej do budynku. W tym przypadku monitorowanie obwodu (analogicznie jak to miało miejsce w przypadku wyzwalacza wzrostowego) nie ma większego sensu, gdyż nie będzie możliwości zapobieżenia niesprawności układu. Będzie ono miało jedynie charakter informacyjny nakazujący służbom eksploatacyjnym przywrócenie ciągłości zasilania.

Wprowadzenie do układu sterowania zasilacza UZS również nie rozwiązuje sprawy, gdyż pewność dostawy energii do zasilanych odbiorników jest uzależniona od sprawności technicznej zasilacza. Powstaje w ten sposób pojedynczy punkt awarii, który z punktu widzenia niezawodności kwalifikuje takie rozwiązanie, jako nieprzydatne w eksploatacji. W połączeniu z cewką PWP powstaje wówczas drugi łańcuch niezawodnościowy o strukturze szeregowej, w którego skład wchodzą baterie, zasilacz, tworzący sam w sobie strukturę niezawodnościową, oraz układ zasilania zasilacza z sieci elektroenergetycznej.

Czytaj też: Podstawy teorii pożaru >>

W przypadku sterowania z wykorzystaniem cewki podnapięciowej wystarczy awaria jednego z elementów łańcucha tworzonego przez zasilacz i elementy z nim współpracujące, by pozbawić budynek zasilania. Podobnie w budynkach mieszkalnych, po niekontrolowanym zadziałaniu PWP sterowanym w układzie podnapięciowym na kilka godzin mieszkańcy mogą zostać pozbawieniu dostaw energii elektrycznej. Schemat układu sterowania PWP z cewką wzrostową z wykorzystaniem zasilacza UZS przedstawia rysunek 9.

Rozwiązanie takie stosowane w obawie przed utratą sterowania PWP w przypadku zaniku napięcia w sieci zasilającej może być w skutkach szkodliwe. Zasilacz o napięciu wyjściowym 24 lub 48 Vdc powoduje dalsze pogłębienie zawodności. Praktyka wykazuje, że przy tych poziomach napięć mogą wystąpić trudności w uzyskaniu wymaganej wartości prądu zwarciowego gwarantującego zadziałanie cewki wzrostowej aparatu wykonawczego (w uzasadnionych przypadkach, gdzie układ zasilania realizowany jest z kilku transformatorów SN/nn, dopuszcza się zastosowanie zasilacza UPS o napięciu wyjściowym 230 V.

W takim przypadku uruchomienie przycisku uruchamiającego zapewnia jednoczesne zasilanie na zwarcie cewek wzrostowych aparatów wykonawczych zainstalowanych we wszystkich torach zasilania obiektu budowlanego, w którym jest wymagana instalacja PWP). Zabudowa aparatu wykonawczego PWP zgodnie z normą N SEP-E 005 [10] powinna być tak wykonana, aby w przypadku awarii sterowania automatycznym wyłączeniem była możliwość bezpiecznego wyłączenia ręcznego. Zgodnie z § 209 rozporządzenia [3], rozdzielnie elektryczne powinny stanowić w budynku osobną strefę pożarową. Zatem tam powinien zostać zainstalowany aparat wykonawczy PWP, dzięki czemu będzie możliwe spełnienie wymagań określonych w normie [10].

Przyjęcie właściwego rozwiązania zgodnego z obowiązującymi przepisami jest podstawowym obowiązkiem projektanta, który podejmuje ostateczną decyzję w tym zakresie, a nie rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń ppoż., który nie ponosi żadnej odpowiedzialności ustawowej za rozwiązanie przyjęte przez projektanta.

Dużo kontrowersji budzą zasilacze UZS zdefiniowane w normie [17], które według zapewnień producentów charakteryzują się lepszymi właściwościami eksploatacyjnymi niż zasilacze UPS. W rzeczywistości różnica polega jedynie na posiadaniu przez zasilacze UZS certyfikatu wydanego przez CNBOP-PIB w Józefowie ze względu na konieczność poddania ich badaniom zgodnie z wymaganiami normy [16] oraz [17]. Zasilacz UPS może realizować takie same funkcje jak zasilacz UZS, ale nie wymaga się od niego badań i uzyskania certyfikatu wydanego przez CNBOP-PIB. Zgodnie z normami [16] oraz [17], certyfikowane zasilacze UZS muszą być stasowane w układach zasilania systemu sygnalizacji pożaru oraz wentylacji pożarowej. Nie ma w związku z tym żadnych przeszkód natury prawnej do stosowania zasilacza UPS w układach zasilania innych urządzeń przeciwpożarowych.

Literatura

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane [tekst jednolity: Dz. U. z 2018 roku poz. 1202 z późniejszymi zmianami].
2. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 roku o ochronie przeciwpożarowej [tekst jednolity: Dz. U. z 2018 roku poz. 620).
3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. [tekst jednolity: Dz. U. z 2019 roku poz. 1065].
4. Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 2 grudnia 2015 w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego. [Dz. U. z 2015 roku poz. 2117].
5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [Dz.U. z 2010 nr 109 poz. 719].
6. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania [Dz. U. z 2007 roku Nr 143 poz. 1002 z późniejszymi zmianami].
7. "Instalacje elektryczne do zasilania urządzeń elektrycznych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Zagadnienia wybrane" – J. Wiatr, M. Orzechowski, - Grupa Medium 2016 – Wydanie I
8. Zasady instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. - J. Wiatr; M. Orzechowski, Międzynarodowa Konferencja Bezpieczeństwo w Elektroenergetyce - ELSAF 2015, Szklarska Poręba 23-25 wrzesień 2015
9. www.legrand.pl, katalog generalny 2016-2017
10. Norma SEP-E-005 Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń przeciwpożarowych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru.
11. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustaw regulujących warunki dostępu do wykonywania niektórych zawodów [Dz. U. z 2015 poz. 1505]
12. Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [Dz. U. z 2016 roku poz. 1966]
13. Stanowisko Wspólne Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego i Komendanta Głównego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 11 grudnia 2014 roku, w sprawie stosowania art. 56 Ustawy prawo budowlane, w przypadku wykonania obiektu budowlanego niezgodnie z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej - www.gunb.gov.pl
14. Norma PN-EN 50160:2010  Parametry jakościowe napięcia w publicznych sieciach elektroenergetycznych
15. Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie krajowych ocen technicznych. [Dz. U. z 2016 roku poz. 1968]
16. PN–EN 12101-10:2007 Systemy rozprzestrzeniania dymi ciepła. Część 10. Zasilacze
17. PN-EN 54-4: 2001 Systemy sygnalizacji pożarowej. Część 4. Zasilacze.
18. PN-IEC 60364-5-56:1999 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
19. PN-HD 60364-5-56:2013 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
20. Mandat 109 Komisji Europejskiej do Europejskiego Komitetu Normalizacyjnego
21. J. Sawicki - Podręcznik projektanta systemów sygnalizacji pożarowej. Część II. Wymagania dla akumulatorów 12/24 V, w systemach sygnalizacji pożaru i automatyki pożarowej – SITP Warszawa 2009
22. J. Wiatr; M. Orzechowski – Dobór przewodów i kabli elektrycznych niskiego napięcia. Zagadnienia wybrane.– DW MEDIUM 2018 – wydanie III
23. Rozporządzenie ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 13 czerwca 2018 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [Dz. U. z 2018 roku poz. 1233]
24. Rozporządzenie ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 19 czerwca 2019 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [Dz. U. z 2019 roku poz. 1176]
25. Rozporządzenia Ministra Łączności z 21 kwietnia 1995 roku w sprawie zasilania energią elektryczną obiektów budowlanych łączności [Dz. U. Nr 50/1995 poz. 271].
26. J. Wiatr, M. Orzechowski – Poradnik Projektanta Elektryka – Grupa Medium Warszawa 2012, wydanie V 
27. PN-HD 60364-5-56:2019-01 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
28. PN-HD 60364-41:2017 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Część 4-41. Ochrona przed porażeniem elektrycznym.
29. PN-EN 60896-21:2005 Akumulatory ołowiowe. Część 21. Typy z zaworami. Metody badań.
30. Z. Łęgosz – Potrzeby własne w elektroenergetyce - OPBEE – materiał konferencyjne, Szklarska Poręba 11-13 grudnia 2011