Zasilanie budynków w energię elektryczną w warunkach normalnych a zasilanie w warunkach pożaru

W artykule zostały przedstawione zagadnienia związane ze stosowaniem źródeł zasilania w warunkach normalnych oraz ich adaptacją do zasilania budynku w warunkach pożaru. Poruszona została również problematyka ochrony przeciwporażeniowej dopuszczonej do stosowania w instalacjach przeciwpożarowych oraz zagrożeń stwarzanych przez akumulatory stosowane jako źródła zasilania rezerwowego z uwagi na ważność tych zagadnień w ogólnym rozumieniu bezpieczeństwa. Zwrócona została również uwaga na skutki wywoływane przez temperaturę pożaru w zakresie wzrostu rezystancji przewodów zasilających, która przekłada się na niepoprawną pracę zasilanych odbiorników oraz warunki ochrony przeciwporażeniowej.

Wymagania dotyczące zasilania budynków zostały sprecyzowane w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity: DzU z 2019 roku, poz. 1065) [2]. Zgodnie z § 181 pkt 1 Rozporządzenia [2]:

Budynek, w którym zanik napięcia w elektroenergetycznej sieci zasilającej może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, poważne zagrożenie środowiska, a także znaczne straty materialne, należy zasilać co najmniej z dwóch niezależnych, samoczynnie załączających się źródeł energii elektrycznej oraz wyposażyć w samoczynnie załączające się oświetlenie awaryjne (zapasowe lub ewakuacyjne). W budynku wysokościowym jednym ze źródeł zasilania powinien być zespół prądotwórczy.

Są to bardzo ogólne wymagania, które nie precyzują wymagań w zakresie niezawodności zasilania oraz metodyki projektowania układów zasilania. W odniesieniu do innych obiektów budowlanych, obowiązujące przepisy techniczno-prawne wzmiankowo traktują wymagania dotyczące zasilania w energię elektryczną oraz milcząco przechodzą obok wymagań dotyczących układów zasilania i wymaganego poziomu niezawodności dostaw energii elektrycznej. Wyjątkiem w tym zakresie jest Rozporządzenie Ministra Łączności z 21 kwietnia 1995 roku w sprawie zasilania energią elektryczną obiektów budowlanych łączności (DzU nr 50/1995 poz. 271) [3]. Z uwagi na to, że jest to jedyny dokument formalnoprawny, precyzyjnie określający wymagania dotyczące zasilania obiektów budowlanych łączności, można na jego podstawie opracować koncepcję układu zasilania dowolnego budynku przedstawioną na rysunku 1.

W prezentowanym układzie zasilania znajdą się wszystkie źródła zasilania, a ich stosowanie w określonym układzie zasilania może być przyjmowane w zależności od potrzeb i wymaganego poziomu niezawodności. Natomiast podział na poziomy rezerwowania oraz przypisane im źródła zasilania wynikają z przyjętego w gospodarce elektroenergetycznej podziału na kategorie zasilanych odbiorników. Widoczny na rysunku 1., pojedynczy zespół prądotwórczy oraz pojedynczy zasilacz UPS, w zależności od potrzeb może być projektowany w układzie redundantnym lub w układzie pracy równoległej.

Coraz powszechniej w układach zasilania budynków pojawiają się generatory PV (pominięte na rysunku 1.), które mogą funkcjonować autonomicznie lub synchronicznie z siecią elektroenergetyczną, do której oddają nadwyżkę wyprodukowanej energii. Schematy blokowe obydwu układów PV przedstawia rysunek 2. Generatory PV budowane są z paneli fotowoltaicznych, których budowę pokazano na rysunku 3. Charakterystykę prądowo-napięciową I = f(U) pojedynczego ogniwa PV przedstawia rysunek 4. Łączenie szeregowe oraz równoległe paneli fotowoltaicznych pozwala na kształtowanie charakterystyki prądowo-napięciowej generatora PV: I = f(U), której przebieg przedstawia rysunek 5.

Generator PV buduje się z połączonych równolegle gałęzi stanowiących połączone szeregowo panele fotowoltaiczne. Połączenie szeregowe pozwala na uzyskanie wymaganego napięcia (do wartości 1000 V dc) przy prądzie o wartości, jaką wytwarza pojedynczy panel. Natomiast połączenie równoległe umożliwia uzyskanie żądanej wartości prądu dla uzyskania oczekiwanej mocy wyjściowej.

Występujący w układzie zasilania budynku generator PV wraz ze współpracującymi elementami tworzącymi system fotowoltaiczny wymaga w wielu przypadkach magazynu energii. Stan ten powoduje konieczność zapewnienia neutralizacji zagrożeń wybuchowych stwarzanych przez mieszaninę powietrza z wodorem wydzielającym się z akumulatorów stanowiących wyposażenie magazynu energii. Wymagania w tym zakresie precyzuje norma PN-EN 62040-1:2009 Systemy bezprzerwowego zasilania (UPS). Część 1: Wymagania ogólne i wymagania dotyczące bezpieczeństwa UPS. Aneks M (normatywny). Wentylacja przedziałów bateryjnych. W praktyce sprowadza się to do wykonania wentylacji sterowanej przez automatykę wyposażoną w układ detekcji stężenia wodoru, dzięki której nie dopuszcza się do przekroczenia 30% Dolnej Granicy Wybuchowości (DGW), która dla mieszaniny wodoru (H2) z powietrzem wynosi 4%.

W przeciwieństwie do wymagań dotyczących układów zasilania budynków w warunkach normalnej eksploatacji, wymagania dotyczące zasilania urządzeń przeciwpożarowych są precyzyjnie określone w przepisach techniczno-prawnych oraz normach przedmiotowych. W świetle Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku, w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU Nr 109/2010, poz. 719) [5], urządzenia przeciwpożarowe to stałe lub półstałe urządzenia uruchamiane ręcznie, lub automatycznie, służące do:

• zapobiegania powstaniu pożaru,
• wykrywania powstałego pożaru,
• zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków.

Urządzenia te można podzielić na:

• wymagające zasilania do przejścia w stan pracy pożarowej,
• niewymagające zasilania do przejścia w stan pożarowy.

Zgodnie z normą PN-EN 12101-10:2007 Systemy kontroli rozprzestrzeniania się dymu i ciepła. Część 10: Zasilanie [12], można przyjąć dwie klasy wymagań w zakresie zasilania urządzeń przeciwpożarowych:

• klasa „A”: wymagane jest zasilanie ze źródła podstawowego oraz źródła rezerwowego, co oznacza, że od zasilanych urządzeń wymaga się zwiększonej pewności zasilania (np. wentylacja pożarowa, dźwiękowy system ostrzegawczy),
• klasa „B”: wymagane jest zasilanie tylko ze źródła podstawowego, co oznacza, że z chwilą wykrycia pożaru przez SSP lub wyłączenia dopływu energii przez przeciwpożarowy wyłącznik prądu, urządzenie automatycznie przechodzi w stan pracy pożarowej (np. zwalniaki elektromagnetyczne bram lub kurtyn przeciwpożarowych).

Ogólne wymagania dotyczące zasilania urządzeń przeciwpożarowych zostały określone w normie PN-HD 60364-5-56:2013 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa [10]. Zagadnienia te są również określone w normie PN-IEC 60364-5-56:2010 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa [9], przeznaczonej do obowiązkowego stosowania z uwagi na przywołanie jej w Rozporządzeniu [2]).

Norma ta jednoznacznie określa, że podstawowym źródłem zasilania jest sieć elektroenergetyczna lub inne źródło zasilania, np. zespół prądotwórczy. Natomiast w przypadku zwiększonej pewności zasilania, jako źródło rezerwowe należy przyjmować:

• akumulatory lub baterie akumulatorów, niezależnie od linii elektroenergetycznej oraz źródeł zasilania awaryjnego,
• zespoły prądotwórcze, niezależnie od linii elektroenergetycznej zasilania podstawowego,
• oddzielną linię elektroenergetyczną posiadającą część wspólną od napięcia 110 kV, czyli linię SN, wyprowadzoną z osobnej sekcji GPZ niż linia zasilania podstawowego.

Zgodnie z Ustawą o ochronie przeciwpożarowej (DzU z 2017 roku, poz. 736) [1], w instalacjach bezpieczeństwa mogą być stosowane wyłącznie wyroby budowlane, które uzyskały świadectwo dopuszczenia do instalowania w tych instalacjach. Wykaz wyrobów podlegających wymogom Ustawy [1] został zamieszczony w załączniku do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 roku w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (DzU 2007, nr 143 poz. 1002 z późniejszymi zmianami) [4].

Rozporządzenie to wprowadziło do obowiązkowego stosowania następujące normy:

• PN-EN 54-4: 2002 Systemy sygnalizacji pożarowej. Część 4: Zasilacze [11],
• PN-EN 12101-10:2007 Systemy kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła. Część 10: Zasilacze [12].

Zasilacz w ww. normach określony jako UZS musi posiadać świadectwo dopuszczenia wydane przez CNBOP-PIB w Józefowie k. Otwocka. Zgodnie z postanowieniami normy [12] zasilacz UZS jest przeznaczony do pracy w początkowej fazie pożaru, przez co wymagania dotyczące temperatury, w jakiej prowadzi się badania, nie przekraczają 75°C. Fakt ten budzi szereg kontrowersji, gdyż niejednokrotnie praca urządzeń przeciwpożarowych odbywa się w znacznie większej temperaturze powstającej podczas pożaru, który stanowi niekontrolowany w czasie i przestrzeni proces spalania materiałów zachodzący poza miejscem do tego celu przeznaczonym. Do jego powstania niezbędne jest spełnienie warunków określanych mianem trójkąta pożarowego, zilustrowanego na rysunku 6.

Spełnienie wszystkich czynników rozpoczyna proces fizykochemiczny nazywany spalaniem, w którym w wyniku zachodzącej z dostatecznie dużą szybkością reakcji chemicznej między paliwem a utleniaczem, wydziela się duża ilość energii. Towarzysząca mu reakcja łańcuchowa rodników  powoduje szybki wzrost wydzielanego ciepła oraz temperatury.

W celu zorientowania Czytelników w zakresie temperatur pożarowych, na rysunku 7. zostały przedstawione krzywe pożarowe T = f(t), zdefiniowane w normie PN-EN 1363-2:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2: Procedury alternatywne i dodatkowe [14]. Powszechnie stosowane w instalacjach elektrycznych zasilacze UPS w praktyce nie mają świadectwa dopuszczenia do stosowania w instalacjach bezpieczeństwa, gdyż nie zostały wyszczególnione w załączniku do Rozporządzenia [4]. Brak świadectwa dopuszczenia skutkuje tym, że ze względów formalnych nie mogą być stosowane jako źródła zasilania rezerwowego układów wentylacji pożarowej oraz systemów sygnalizacji pożaru. Nie ma natomiast żadnych przeciwwskazań do stosowania ich w układach zasilania innych urządzeń przeciwpożarowych [36].

Akumulatory stosowane w urządzeniach przeciwpożarowych stanowią źródło zasilania gwarantowanego i przeznaczone są do pracy buforowej. Oznacza to, że akumulator przez cały czas połączony jest z prostownikiem i odbiornikiem. W czasie normalnej pracy zasilanie odbiornika realizowane jest z prostownika zasilacza UZS, który jednocześnie ładuje akumulator prądem o niewielkiej wartości powszechnie nazywanym prądem konserwującym. Oznacza to, że akumulator doładowywany jest w stopniu odpowiadającym jego samorozładowaniu. W tych warunkach akumulator pozostaje w gotowości do przejęcia obciążenia na wypadek zaniku napięcia w obwodzie zasilającym prostownik, pozostając w stanie pełnego naładowania. Układ buforowej współpracy akumulatora z prostownikiem przedstawia poniższy rysunek 8.

Dla akumulatora o pojemności Q [Ah] obowiązuje jednostka jednogodzinnego prądu rozładowania 1C [A] (spotyka się również oznaczenie C1 lub I1), określona następującym wzorem:

Prąd rozładowania I_x (spotyka się oznaczenie C_x lub, gdzie: x – czas rozładowania w [h]) akumulatora o pojemności Q [Ah], dla dowolnego czasu T [h], należy określić z wykorzystaniem poniższego wzoru:

Rzeczywista pojemność Q, akumulatora zależy od temperatury oraz prądu rozładowania (rys. 9a). Przy rozładowaniu akumulatorów w celu zachowania jego deklarowanej przez producentów żywotności, nie można przekroczyć napięcia odcięcia Uk. Jego wartość ścisłe zależy od wartości prądu rozładowania, z którym związany jest również czas trwania rozładowania (rys. 9b). W centralach urządzeń przeciwpożarowych, dla których zaleca się obciążanie akumulatorów prądem o wartości 1,5C < Ix < 2C, stosowane są baterie żelowe, gdzie elektrolit jest tiksotropową odmianą SiO2.

Są one odporne na przeładowanie, ale wrażliwe na zmiany temperatury i nieodporne na wysoką temperaturę, podobnie jak akumulatory innego rodzaju.

Przekroczenie temperatury 55°C powoduje szybkie zniszczenie akumulatora. Dla przykładu na rysunku 10 zostały przedstawione charakterystyki obrazujące utratę pojemności w zależności od temperatury podczas przechowywania. Natomiast skutki przekroczenia dopuszczalnej temperatury eksploatacji oraz braku konserwacji baterii akumulatorów przedstawia fotografia 1.

Zespół prądotwórczy (ZP) stanowiący źródło zasilania awaryjnego zgodnie z normą PN-EN 12101-10:2007 [8], powinien podać napięcie do 15 sekund od momentu zaniku napięcia w źródle podstawowym. Jest to wymóg nieuzasadniony z uwagi na parametry jakościowe napięcia w publicznych sieciach rozdzielczych, wynikające bezpośrednio z normy PN-EN 50160:2010 Parametry jakościowe napięcia w publicznych sieciach rozdzielczych [15]. Uruchomienie ZP powinno nastąpić po stwierdzeniu przerwy w zasilaniu, a nie wskutek wystąpienia zapadu lub krótkiej przerwy, co jest dość powszechne w sieci elektroenergetycznej. Miarodajny jest czas 30 sekund, przyjmowany w praktyce. Z punktu widzenia eksploatacji, bardzo istotnym zagadnieniem jest wymagana ilość paliwa zgromadzonego w zbiorniku zespołu prądotwórczego, która umożliwi jego pracę przez czas określony w normie [8]:

• 4 godziny, jeżeli ZP zasila wyłącznie urządzenia przeciwpożarowe i jest uruchamiany sygnałem alarmu pożarowego lub jest wykorzystywany do zasilania pompowni pożarowej zgodnie z wymaganiami Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 24 lipca 2009 roku w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (DzU Nr 124/2009 poz. 1030) [7],
• 8 godzin, jeżeli ZP jest uruchamiany po zaniku napięcia w sieci elektroenergetycznej,
• 72 godziny, w każdym innym przypadku.

Zespół prądotwórczy może zasilać również inne odbiorniki niebędące elementami instalacji bezpieczeństwa, ale musi priorytetowo spełniać wymagania dla potrzeb instalacji bezpieczeństwa. Od takiego zespołu prądotwórczego wymaga się parametrów nie gorszych od klasy wymagań G2 zdefiniowanych w normie ISO8528-5 Zespoły prądotwórcze prądu przemiennego napędzane silnikiem spalinowym tłokowym. Zespoły prądotwórcze [17].

Wyciąg z normy [17] przedstawiający podstawowe wymagania dla poszczególnych klas wymagań stawianych zespołom prądotwórczym w zakresie jakości produkowanej energii elektrycznej przedstawia tabela 1. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w strefach pożarowych o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zagrożonych wybuchem (ΔP5≥kPa – RMSWiA z dnia 7.06.2010 Nr 109, poz. 719) [5], istnieje obowiązek instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Wyłącznik ten powinien odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Czytaj też: Statystyki pożarów budynków, których przyczyną była niesprawna instalacja elektryczna lub przyłączone do niej urządzenia elektryczne >>

Do urządzeń tych należy zaliczyć:

1. pompy pożarowe,
2. dźwiękowy system ostrzegawczy,
3. oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne,
4. dźwigi przeznaczone dla ekip ratowniczych,
5. systemy technicznych zabezpieczeń pożarowych,
6. wentylację pożarową (w tym zasilanie napędów klap dymowych),
7. system alarmu pożarowego.

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 roku, w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (DzU z 2016 roku, poz. 1966 z późniejszymi zmianami) [6], przeciwpożarowy wyłącznik prądu to zestaw składający się z urządzenia uruchamiającego, urządzenia sygnalizującego i urządzenia wykonawczego. Rozporządzenie te wprowadziło obowiązek przedstawienia krajowej deklaracji stałości właściwości użytkowych przeciwpożarowego wyłącznika prądu, które należy dołączyć do wyrobu od 1 stycznia 2021 roku. Przykładowy układ przeciwpożarowego wyłącznika prądu, w którym występuje urządzenie uruchamiające, urządzenie sygnalizacji stanu położenia, urządzenia wykonawczego oraz kontroli ciągłości przewodów przedstawia rysunek 11.

Urządzenie uruchamiające powinno być instalowane przy głównym wejściu do budynku lub złączu i odpowiednio oznakowane. Urządzenie wykonawcze może być instalowane w złączu lub w rozdzielnicy głównej pod warunkiem, że stanowi ona osobną strefę pożarową, a zasilanie zostało doprowadzone kablem/przewodem (zespołem kablowym) o wymaganym czasie podtrzymania funkcji. Urządzenie sygnalizujące należy instalować przy urządzeniu uruchamiającym, tak by możliwa była jednoznaczna ocena stanu położenia urządzenia wykonawczego. Odcięcie dopływu prądu przeciwpożarowym wyłącznikiem nie może powodować samoczynnego włączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego) z wyjątkiem źródła zasilającego urządzenia, których funkcjonowanie w czasie pożaru jest niezbędne.

Panele fotowoltaiczne w ciągu dnia generują energię elektryczną w sposób ciągły i niezależny od Systemu Elektroenergetycznego, z którego zasilany jest budynek, przez co mogą stwarzać zagrożenie porażenia prądem elektrycznym ratowników podczas akcji ratowniczo-gaśniczej. W celu neutralizacji tych zagrożeń konieczne jest ich „wyłączenie” w momencie rozpoczęcia akcji ratowniczo-gaśniczej. Z charakterystyki prądowo-czasowej I = f(U) pojedynczego ogniwa (rys. 4.) wynika, że przy zwarciu na zaciskach wyjściowych, w obwodzie zwarciowym popłynie prąd o wartości około 20% większej od wyznaczonej przez punkt MPP, a napięcie wyjściowe zmniejszy się do zera. Taki sam efekt uzyskuje się w rozbudowanych układach paneli PV, stanowiących generator fotowoltaiczny (rys. 5b).

Ponieważ prądy gałęziowe generatorów PV uzyskują wartość w zakresie (15 – 25) A, w celu uniknięcia łuku elektrycznego należy objąć wyłączeniem każdą gałąź osobno, tak jak przedstawiono na rysunku 12. W wyniku zwarcia bieguna dodatniego i ujemnego przed falownikiem, w poszczególnych gałęziach generatora PV płynie prąd Ik ≋ 1,2 In, a napięcie na wyjściu jest praktycznie równe zero. Należy zwrócić uwagę, że wykonacie zwarcia tuż przed falownikiem, które obejmowałoby cały generator PV stanowi bardzo poważny błąd, który może doprowadzić do pojawienia się łuku elektrycznego, co stanowi poważne zagrożenie dla ratowników oraz samego systemu PV.

W uzasadnionym przypadku każdą gałąź należy podzielić na sekcje, w których napięcie nie przekroczy napięcia dotykowego dopuszczalnego długotrwale i zastosować układ wyłączenia zgodny z ideą przedstawioną na rysunku 12.

W warunkach pożaru zmianie ulegają wymagania dotyczące ochrony przeciwporażeniowej. Głównym powodem odmiennego podejścia w tym zakresie w stosunku do instalacji funkcjonujących w warunkach normalnych jest zjawisko Wiedemanna-Franza, z którego wynika, że pod wpływem temperatury rośnie przewodność cieplna i maleje przewodność elektryczna żył przewodzących przewodów zasilających urządzenia elektryczne. Zjawisko te negatywnie wpływa na jakość napięcia dostarczanego do zasilanych odbiorników oraz skuteczność ochrony przeciwporażeniowej zasilanych urządzeń, realizowanej przez samoczynne wyłączenie zasilania. Zakres względnych zmian rezystancji przewodów w temperaturze pożaru do rezystancji przewodu w temperaturze pokojowej, funkcji temperatury R_u/R0 = f(T) przedstawia rysunek 13.

Wynika z tego, że wymagania określone w § 187 pkt 2 Rozporządzenia [1], dotyczące zachowania ciągłości dostawy energii oraz sygnału, są zbyt ogólne i nie uwzględniają szeregu problemów, jakie pojawiają się w zakresie bezpieczeństwa i poprawności funkcjonowania zasilanych urządzeń. Wzrost rezystancji przewodów podczas pożaru powoduje wzrost spadków napięć w obwodach zasilania oraz przekłada się na warunki ochrony przeciwporażeniowej. Wzrost spadku napięcia powoduje zmianę warunków pracy urządzeń elektrycznych. Jako przykład należy przedstawić wpływ spadku napięcia na warunki pracy silnika elektrycznego, którego moment występujący na wale jest uzależniony od wartości napięcia zasilającego. Można to przedstawić następującą zależnością [24]:

Natomiast graficznie wpływ wartości napięcia zasilającego na wartość momentu silnika przedstawia rysunek 14.

Podobna sytuacja pojawia się w zakresie ochrony przeciwporażeniowej, gdzie mechanizmu wpływu temperatury na prądy zwarciowe można opisać następująco:

Zatem wpływ tego negatywnego zjawiska należy uwzględnić na etapie doboru przewodów podczas projektowania instalacji elektrycznych budynku lub innego obiektu budowlanego. Szczegółowo problem ten jest określony w normie N SEP-E 005 [13]. W kwestii ochrony przeciwporażeniowej podstawowe wymagania dla instalacji elektrycznych nn zostały określone w normie PN-HD 60364-4­ 41:2017-09 [15], zgodnie z którą każdy środek ochrony powinien składać się z:

1. odpowiedniej kombinacji niezależnych środków zapewniających ochronę podstawową i ochronę przy uszkodzeniu lub,
2. środka ochrony wzmocnionej zapewniającej ochronę podstawową i ochronę przy uszkodzeniu.

Czytaj też: Co z certyfikacją zestawu tworzącego przeciwpożarowy wyłącznik prądu? >>

Wzajemne powiązania poszczególny środków ochrony przedstawia rysunek 15.

Spośród środków ochrony podstawowej przedstawionych na rysunku 16., w instalacjach elektrycznych, które muszą funkcjonować w czasie pożaru, dopuszcza się jedynie izolację podstawową pod warunkiem spełnienia cechy ognioodporności przez wymagany czas, np. 90 minut. Do środków ochrony przy uszkodzeniu, dopuszczonych do stosowania w instalacjach przewidzianych do funkcjonowania w czasie pożaru zgodnie z normą [13] należy zaliczyć:

• samoczynne wyłączenie zasilania w układzie TN (TN-S; TN-C-S; TN-C),
• samoczynne wyłączenie zasilania w układzie IT, pod warunkiem, że przy podwójnym zwarciu automatycznie przekształci się on w układ zasilania TN,
• nieuziemione połączenia wyrównawcze miejscowe,
• obniżenie napięcia dotykowego do wartości dopuszczalnej długotrwale.

W obwodach zasilających urządzenie przeciwpożarowe zabronione jest stosowanie wyłączników różnicowoprądowych.

Literatura

1. Babrauskas V., Crayson S.J., Heat Release in Fires, Chapman & Hall 1996.
2. Brzezińska D., Jędrzejewski R., Poradnik. „Wentylacja pożarowa budynków wysokich i wysokościowych”, Szczecin 2003.
3. Dudek R., Analiza i ocena możliwości wykorzystania kalorymetru stożkowego do oceny bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych, Praca magisterska, Warszawa 2005.
4. Cisek M., Metody wspomagania procesów projektowania w ochronie przeciwpożarowej, Wykład BB8 2009/2010, Materiał niepublikowany.
5. Hakkarainen T., Studies on fire safety assessment of construction products, Technical Research Centre of Finland, ESPOO 2002.
6. Jaskółowski W., Szybkość zwęglania i generacji ciepła podczas spalania drewna zabezpieczonego przeciwogniowo, Poznań 2001.
7. Konecki M., Król B., Wróblewski D., Nowoczesne metody działań ratowniczo-gaśniczych, Warszawa 2003.
8. Konecki M., Wpływ szybkości wydzielania ciepła i emisji dymu na rozwój pożaru w układzie pomieszczeń, Warszawa 2007.
9. Królikowski P., Czynniki decydujące o czasie ewakuacji, „Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie”, 2005, nr 3, s. 12-15.
10. Mizieliński B., Systemy oddymiania budynków, Warszawa 1999.
11. Okrutny S., Analiza systemów odprowadzania dymu i ciepła, Praca inżynierska, Warszawa 2001.
12. Pofit-Szczepańska M., Wybrane zagadnienia z chemii ogólnej, fizykochemii spalania i rozwoju pożarów, Kraków 1994.
13. Abramowicz M; R. G. Adamski – Bezpieczeństwo pożarowe budynków cz. 1 SGSP 2001.
14. Skaźnik M., Stosowanie systemów usuwania dymy i ciepła lub zapobiegających zadymieniu, „Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie”, 2002, nr 2, s. 1-2.
15. Skaźnik M., Systemy ochrony przed zadymieniem oraz usuwania dymu w obiektach użyteczności publicznej i zamieszkania zbiorowego, „Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie”, 2004, nr 1, s. 2-4.
16. Skaźnik M., Szybkość rozwoju i projektowa moc pożaru – podstawowe parametry oceny zagrożenia pożarowego, „Ochrona przeciwpożarowa w budownictwie”, 2005, nr 4, s. 8-11.
17. Skulich J., Zapewnienie warunków ewakuacji ludzi podczas dużych zgromadzeń cz. II, „Ochrona przeciwpożarowa”, 2006, nr 3, s. 14-15.
18. Szczeblewski D., Wybrane rozwiązania techniczne oddymiania w budynkach wysokich, Praca inżynierska, Warszawa 2005.
19. Wiatr J. M. Orzechowski – Poradnik projektanta elektryka – DW MEDIUM 2010 w. IV
20. Maurer K.: Ein Jahr danach - Konseąuenzen aus einem tódlichen Dienstunfall. Brand-schutz/Deutsche Feuerwehr-Zeitung 1997, nr 6.
21. Aschenbrenner D.: Verfahrensweisen zum móglichst effektiven Absuchen und Retten von Personen innerhalb von verrauchten Gebauden. Gebaudeteilen oder Raumen unter Atemschutz, Berufsfeuerwehr Dusseldorf, Meppen 1997. http://www.neue-presse.de.
22. Cimolino U.: Atemschutzuberwachung - Ein Leitfaden zur Durchfuhrung. Brand-schutz/Deutsche Feuerwehr-Zeitung 1997, nr 7.
23. Heeb R.: Konzept Sicherheit im Atemschutzeinsatz. Schweizerische Feuerwehr- Zeitung1998, nr 2.
24. Leinensuchsystem. http://www.feuerwehr-duesseldorf.de.
25. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tj. Dz. U. z 2010 r. Nr 243 poz. 1623 ze zmianami).
26. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (tj. Dz.U. z 2009 r. Nr 178 poz. 1380 ze zmianami).
27. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2002 r. Nr 75 poz. 690 ze zmianami).
28. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2006 r. Nr 80 poz. 563) - unieważnione.
29. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia wodnego oraz dróg pożarowych (Dz.U. z 2009 r. Nr 124 poz. 1030)
30. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów [Dz. U. Nr 109/2010 poz. 719]
31. ISO 5660, Reakction-to-fire tests - Heat release, smoke production and mass loss rate.
32. NFPA 204, Standard for Smoke and Heat Venting, 2007 Edition.
33. NFPA 92B, Standard for Smoke Management Systems In Malls, Atria and Large Spaces, 2009 Edition.
34. BS 7974:2001, Application of fire safety engineering principles to the design of 
35. PD 7974-6:2004, Application of fire safety engineering principles to fire safety 
36. PN-EN 1363-2:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2. Procedury alternatywne i dodatkowe.
37. 60287-3-1/A1: 1999 Electric cabels – Calculation of the curent rating. Part 3-1. Cections on operating conditions – Reference operating conditions and selections of cabele typy
38. PN-HD 60364-4-41:2009 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 4 – 41. ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa. Ochrona przed porażeniem elektrycznym.
39. PN-B-02852:2001 Ochrona pożarowa budynków. Obliczanie gęstości obciążenia ogniowego oraz wyznaczanie względnego czasu trwania pożaru.