Uzgodnienie projektu budowlanego w zakresie ochrony przeciwpożarowej

Przepisy budowlane dosyć precyzyjnie określają zakres i formę projektu budowlanego, stanowiącego podstawę do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Niestety nie można tego samego powiedzieć o wytycznych dla projektu urządzenia przeciwpożarowego, bo ich zwyczajnie nie ma. Jednoznacznie określono jedynie definicję urządzenia przeciwpożarowego oraz potrzebę uzgodnienia jego projektu z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Rozpatrując jednak cel sporządzenia projektu urządzenia przeciwpożarowego, którego zadaniem jest poprawne wykonanie urządzenia przeciwpożarowego oraz rodzaj urządzenia przeciwpożarowego, zasadnym jest, aby przedmiotowy projekt zawierał następujące elementy:

1. część opisową, zawierającą:

• spis zawartości projektu;
• cel i zakres projektu;
• przyjęte kryteria projektowe;
• dane wejściowe/dane do projektu;
• obliczenia i ich wyniki;
• informacje dotyczące współpracy urządzenia przeciwpożarowego z innymi urządzeniami;
• dobór elementów urządzenia (koniecznie ze wskazaniem ich parametrów technicznych);
• dane osoby sporządzającej projekt wraz z informacjami o jej kwalifikacjach/uprawnieniach, datę opracowania oraz podpis;

2. część rysunkową (wraz z nazwą i adresem obiektu budowlanego, nazwę rysunku, skalę i numer rysunku, datę i podpis osoby sporządzającej).

Wskazane jest, aby wszystkie strony i arkusze projektu urządzenia przeciwpożarowego oraz załączniki do projektu były ponumerowane, a część rysunkowa sporządzona w sposób dokładny i czytelny. Cały projekt powinien stanowić integralną całość tzn. powinien być oprawiony w sposób uniemożliwiający jego dekompletację.

Pamiętać należy również o jednej bardzo istotnej kwestii – projektu budowlanego obiektu budowlanego wraz z ogólną informacją o występujących w nim urządzeniach przeciwpożarowych nie można uważać za projekt urządzenia przeciwpożarowego. Dopuszczalne jest natomiast uznanie projektu budowlanego za projekt urządzenia przeciwpożarowego, o ile zawarte w nim opisy i rysunki poziomem swojej szczegółowości są wystarczające do wykonania urządzenia przeciwpożarowego. Tego typu rozwiązanie jest w chwili obecnej najbardziej popularne, przede wszystkim z uwagi na brak przepisu regulującego kwestię formy i zakresu projektu urządzenia przeciwpożarowego. Powyższa sytuacja nie będzie miała zastosowania w przypadku projektów bardziej skomplikowanych np. projektów systemów sygnalizacji pożaru (SSP), dźwiękowych systemów ostrzegawczych (DSO), czy stałych urządzeń gaśniczych (SUG).

Każdy autor dokumentacji projektowej (projektant) powinien zapewnić jej zgodność z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej. Niestety wiedza i doświadczenie niektórych z nich są w tym zakresie niepełne i nie zawsze właściwe. Projektant powinien już na etapie projektu, oprócz podstawowych informacji z zakresu ochrony przeciwpożarowej, również prawidłowo dobrać urządzenia przeciwpożarowe, co wynika z przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej, jak i przewidywanego scenariusza rozwoju pożaru w obiekcie budowlanym. Niestety, jak pokazują doświadczenia, zagadnienia ochrony przeciwpożarowej bywają na etapie projektowania traktowane po macoszemu, a nawet pomijane. Potwierdziły to wielokrotnie czynności kontrolno-rozpoznawcze prowadzone przez Państwową Straż Pożarną (PSP) zajmującą stanowisko przed dopuszczeniem obiektu budowlanego do użytkowania.

W sytuacji tej z pomocą przychodzą przepisy przeciwpożarowe wskazujące, iż każdy projekt budowlany obiektu budowlanego wymaga uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej, celem potwierdzenia zgodności zawartych w nim rozwiązań z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (DzU z 2003 r., nr 121, poz. 1137 z późn. zm.) szczegółowo określa zakres, tryb i zasady uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej.

Zgodnie z powyższym rozporządzeniem obligatoryjnego uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej wymagają projekty budowlane:

• 1) budynku zawierającego strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V;
• 2) budynku średniowysokiego, wysokiego i wysokościowego zawierającego strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL III lub ZL V;
• 3) budynku niskiego zawierającego strefę pożarową o powierzchni przekraczającej 1000 m², zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL III, obejmującego kondygnację inną niż pierwsza;
• 4) obiektu budowlanego innego niż budynek, przeznaczonego do użyteczności publicznej lub zamieszkania zbiorowego, w którym przewiduje się możliwość jednoczesnego przebywania w strefie pożarowej ponad 50 osób na powierzchni do 2000 m²;
• 5) budynku zawierającego strefę pożarową produkcyjną lub magazynową (PM), wolno stojącego urządzenia technologicznego lub zbiornika poza budynkami oraz placu składowego albo wiaty, jeżeli zachodzi co najmniej jeden z następujących warunków:
  • strefa pożarowa produkcyjna lub magazynowa wymienionych obiektów budowlanych ma powierzchnię przekraczającą 1000 m² oraz gęstość obciążenia ogniowego przekraczającą 500 MJ/m²,
  • występuje zagrożenie wybuchem,
  • strefa produkcyjna lub magazynowa wymienionych obiektów budowlanych ma powierzchnię przekraczającą 5000 m² i gęstość obciążenia ogniowego mniejszą niż 500 MJ/m²;
• 6) garażu wielopoziomowego oraz garażu zamkniętego o więcej niż 10 stanowiskach postojowych;
• 7) obiektu budowlanego objętego obowiązkiem wykonania systemu sygnalizacji pożarowej, stałych urządzeń gaśniczych lub dźwiękowych systemów ostrzegawczych (o których mowa w warunkach technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, obiekty budowlane i tereny);
• 8) parkingu przeznaczonego dla pojazdów przewożących towary niebezpieczne;
• 9) sieci wodociągowej przeciwpożarowej z hydrantami zewnętrznymi przeciwpożarowymi, przeciwpożarowego zbiornika wodnego oraz stanowiska czerpania wody do celów przeciwpożarowych;
• 10) tunelu o długości ponad 100 m [5].

Uzgodnieniom podlegają nie tylko obiekty nowo projektowane, ale również obiekty już istniejące (w przypadku ich odbudowy, rozbudowy, nadbudowy i przebudowy oraz zmiany związanej z koniecznością zapewnienia drogi pożarowej, a także zmiany sposobu użytkowania obiektu budowlanego), w przypadku, gdy charakter i rozmiar robót wymagają sporządzenia projektu budowlanego, którego rozwiązania projektowe dotyczą również warunków ochrony przeciwpożarowej tego obiektu budowlanego. Ponadto na wniosek projektanta lub inwestora mogą zostać uzgodnione również inne projekty budowlane niż wymieniono powyżej.

Podstawę uzgodnienia projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej stanowią dane określone i przedstawione przez projektanta, dotyczące warunków ochrony przeciwpożarowej obiektu budowlanego, obejmujące przede wszystkim:

• 1) powierzchnię, wysokość i liczbę kondygnacji;
• 2) odległość od obiektów sąsiadujących;
• 3) parametry pożarowe występujących substancji palnych;
• 4) przewidywaną gęstość obciążenia ogniowego;
• 5) kategorię zagrożenia ludzi (ZL), przewidywaną liczbę osób na każdej kondygnacji i w poszczególnych pomieszczeniach;
• 6) ocenę zagrożenia wybuchem pomieszczeń oraz przestrzeni zewnętrznych;
• 7) podział obiektu na strefy pożarowe;
• 8) klasę odporności pożarowej budynku oraz klasę odporności ogniowej i stopień rozprzestrzeniania ognia elementów budowlanych;
• 9) warunki ewakuacji, oświetlenie awaryjne (ewakuacyjne i zapasowe) oraz przeszkodowe;
• 10) sposób zabezpieczenia przeciwpożarowego instalacji użytkowych, a w szczególności: wentylacyjnej, ogrzewczej, gazowej, elektroenergetycznej, odgromowej;
• 11) dobór urządzeń przeciwpożarowych w obiekcie budowlanym, dostosowany do wymagań wynikających z przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej i przyjętego scenariusza rozwoju zdarzeń w czasie pożaru, a w szczególności: stałych urządzeń gaśniczych, systemu sygnalizacji pożarowej, dźwiękowego systemu ostrzegawczego, instalacji wodociągowej przeciwpożarowej, urządzeń oddymiających, dźwigów przystosowanych do potrzeb ekip ratowniczych;
• 12) wyposażenie w gaśnice;
• 13) zaopatrzenie w wodę do zewnętrznego gaszenia pożaru;
• 14) drogi pożarowe [5].

Jeszcze raz warto podkreślić, iż powyższe dane powinny być sporządzone i przedstawione przez projektanta, a poprawność tych zapisów uzgodniona przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Niejednokrotnie zdarzało się, iż projektanci interpretowali ten zapis inaczej, zwłaszcza przed nowelizacją przepisu – twierdzili, iż to zadaniem rzeczoznawców do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych jest określenie warunków ochrony przeciwpożarowej. Oczywistym jest również, iż informacje stanowiące podstawę uzgodnienia projektu budowlanego przedstawia się w zależności od zakresu ich występowania w obiekcie budowlanym.

Niezależnie od wypunktowanych powyżej rodzajów projektów budowlanych wymagających obligatoryjnego uzgodnienia pod względem ochrony przeciwpożarowej, rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowej uzgadniają projekty budowlane, które:

• wymagają uzyskania odstępstwa od przepisów techniczno-budowlanych po przedstawieniu przez projektanta lub inwestora postanowienia właściwego organu o udzieleniu zgody na to odstępstwo;
• zawierają rozwiązania zastępcze lub zamienne określone w przepisach techniczno-budowlanych oraz przepisach przeciwpożarowych po przedstawieniu przez projektanta lub inwestora postanowienia właściwego dla miejsca lokalizacji inwestycji komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej.

Projekty budowlane obiektów budowlanych uzgadniane przez rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych (dalej: rzeczoznawca) są przez niego ostemplowywane i podpisywane, co potwierdza zgodność zawartych w nim rozwiązań z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej. Rzeczoznawca po uzgodnieniu projektu zobowiązany jest do przesłania, w terminie 14 dni od dnia uzgodnienia, zawiadomienia o uzgodnieniu projektu budowlanego do właściwej komendy wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej.

Rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych może zostać osoba, która posiada wykształcenie co najmniej wyższe oraz po ukończeniu studiów odbyła co najmniej pięcioletnią praktykę zawodową w jednostkach ochrony przeciwpożarowej lub wykonując zadania z zakresu ochrony przeciwpożarowej (w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej). Ponadto, osoba taka musi posiadać odpowiednie przygotowanie zawodowe do sprawowania tej funkcji, a więc znać przepisy prawa i zasady wiedzy technicznej z zakresu ochrony przeciwpożarowej, umiejętnie stosować zawarte w nich wymagania oraz odpowiednio dobierać zabezpieczenia przeciwpożarowe. Oceny przygotowania zawodowego kandydatów do sprawowania funkcji rzeczoznawcy dokonuje powołana w Komendzie Głównej Państwowej Straży Pożarnej, Komisja do Spraw Rzeczoznawców, na podstawie wyników przeprowadzonego egzaminu. Po uzyskaniu pozytywnego wyniku egzaminu składającego się z części pisemnej (w tej części sprawdzana jest znajomość przepisów prawa oraz zasad wiedzy technicznej z obszaru ochrony przeciwpożarowej) oraz części ustnej (sprawdzane jest przygotowanie kandydata do rozwiązania problemów z zakresu działania rzeczoznawcy), Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej powołuje zainteresowanego do sprawowania funkcji rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Osobie takiej wydawany jest stosowny akt powołania potwierdzający posiadanie odpowiedniego przygotowania zawodowego do sprawowania funkcji rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Wykaz rzeczoznawców aktualizowany jest co najmniej dwa razy w roku i udostępniany wszystkim zainteresowanym dokonaniem uzgodnienia projektu budowlanego, na stronie internetowej Komendy Głównej PSP oraz na stronach komend wojewódzkich PSP.

Z uwagi na znaczenie funkcji rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, Komendant Główny PSP sprawuje nadzór nad ich działalnością, oczywiście nie bezpośrednio, lecz przy pomocy komendantów wojewódzkich PSP. Wynika to przede wszystkim z tego, iż uprawnienia te w chwili obecnej posiada aż 400 osób [6]. Nadzór komendantów wojewódzkich PSP nad działalnością rzeczoznawców sprawowany jest w zakresie:

• uzgadniania przez nich projektów budowlanych obiektów budowlanych zlokalizowanych na terenie województwa;
• wywiązywania się przez nich z obowiązku przesyłania do komendanta wojewódzkiego PSP właściwego do miejsca lokalizacji inwestycji zawiadomienia o uzgodnieniu, podając w nim dane niezbędne do stwierdzenia zgodności rozwiązań projektu budowlanego z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej (w terminie 14 dni od dnia uzgodnienia);
• obowiązku prowadzenia i przechowywania przez nich ewidencji uzgodnionych projektów budowlanych według ściśle określonego wzoru przez okres 5 lat, wraz z kopiami zawiadomień wysłanych do właściwych komendantów wojewódzkich PSP oraz dowodami ich przesłania;
• wykonywania przez nich ekspertyz technicznych.

Każdy rzeczoznawca do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych zobowiązany jest również do systematycznego podnoszenia swoich kwalifikacji zawodowych, przede wszystkim do zaznajamiania się ze zmianami w przepisach prawa i zasadach wiedzy technicznej dotyczących obszaru ochrony przeciwpożarowej. Niezależnie, maksymalnie co 5 lat, rzeczoznawca zobowiązany jest do uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu weryfikującego stan jego wiedzy, w przeciwnym razie prawo do wykonywania tej funkcji zostanie zawieszone.

Komendanci powiatowi PSP, po uzyskaniu od strażaków prowadzących czynności kontrolno-rozpoznawcze przed dopuszczeniem obiektu budowlanego do użytkowania, informacji o zastrzeżeniach w stosunku do rozwiązań projektowych uzgodnionych z rzeczoznawcą, zobowiązani są do natychmiastowego powiadomienia o tym fakcie nadzorującego ich komendanta wojewódzkiego PSP oraz właściwe organy administracji architektoniczno-budowlanej, a także organy nadzoru budowlanego. Ponadto, w przedmiotowej sytuacji organy PSP zobowiązane są: po pierwsze, ocenić możliwość dopuszczenia obiektu do użytkowania, a po drugie – wnieść uwagi do stanowiska dotyczącego zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym wraz z ich właściwym (prawnym) uzasadnieniem.

Obowiązujące przepisy precyzują także przypadki uzgodnienia projektu budowlanego z rażącym naruszeniem prawa poprzez dopuszczenie rozwiązań projektowych mających istotnie negatywny wpływ na stan bezpieczeństwa pożarowego obiektu budowlanego oraz mogących powodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi. W przedstawionej sytuacji przedmiotowe uzgodnienie podlega unieważnieniu przez komendanta wojewódzkiego PSP właściwego do miejsca lokalizacji inwestycji. O zaistniałym fakcie komendant wojewódzki informuje właściwe organy administracji architektoniczno-budowlanej. Na postanowienie komendanta wojewódzkiego PSP przysługuje zażalenie do Komendanta Głównego PSP.

W stosunku do sporządzanych ekspertyz technicznych opracowywanych przez rzeczoznawców na potrzeby projektów budowlanych, komendant wojewódzki PSP, właściwy dla miejsca lokalizacji inwestycji, wydaje postanowienia o wyrażeniu zgody, wyrażeniu zgody pod warunkiem lub niewyrażeniu zgody na spełnienie wymagań przeciwpożarowych w inny sposób niż określono to w przepisach techniczno-budowlanych oraz na stosowanie rozwiązań zamiennych, zapewniających niepogorszenie warunków ochrony przeciwpożarowej,w przypadkach wskazanych w przepisach przeciwpożarowych. Na postanowienie komendanta wojewódzkiego PSP jw. przysługuje zażalenie do Komendanta Głównego PSP.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w czynnościach realizowanych przez rzeczoznawcę Komendant Główny PSP może mu udzielić upomnienia lub skierować na powtórny egzamin sprawdzający. Negatywny wynik egzaminu jest równoznaczny z zawieszeniem prawa do sprawowania funkcji rzeczoznawcy.

Komendant Główny PSP również odwołuje rzeczoznawcę z pełnionej funkcji w drodze administracyjnej: na wniosek samego rzeczoznawcy lub w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie zadań realizowanych przez rzeczoznawcę, które miały istotny wpływ na stan bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych.

Fakty w liczbach

• W ramach nadzoru nad działalnością rzeczoznawców do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych, po rozpatrzeniu wniosków komendantów wojewódzkich PSP, Komendant Główny PSP wydał w 2010 r. dwie decyzje odwołujące z funkcji rzeczoznawcy, dwie decyzje kierujące rzeczoznawców na powtórny egzamin oraz udzielił pięć upomnień. W 2011 r. były to trzy decyzje odwołujące z funkcji rzeczoznawcy, trzy decyzje kierujące rzeczoznawców na powtórny egzamin i aż 11 upomnień [7].
• W latach 2010–2012 do egzaminów na rzeczoznawcę do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych przystąpiło 266 osób. Pozytywny wynik uzyskały zaledwie 43 osoby, czyli ok. 16,2% [7].
• W latach 2009–2012 do sprawdzianu weryfikującego (po 5 latach) miało przystąpić 322 rzeczoznawców. Ze względu na negatywny wynik lub w ogóle nieprzystąpienie do niego aż 31 osób (ok. 9,6%) zostało zawieszonych w prawie do sprawowania funkcji rzeczoznawcy [7].
• Od początku 2009 r. do połowy 2012 r. na terenie całego kraju stwierdzono 19 przypadków unieważnienia uzgodnień projektów budowlanych. Należy pamiętać, iż rażące naruszenie prawa w uzgodnionym przez rzeczoznawcę projekcie budowlanym każdorazowo uniemożliwia wydanie przez organy PSP pozytywnego (rozumianego jako niewniesienie przez PSP sprzeciwu ani uwag) stanowiska w związku z przekazaniem obiektu budowlanego do użytkowania [7].

Literatura

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (DzU z 2010 r., nr 243, poz. 1623 z późn.zm.).
2. Rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego (DzU z 2012 r., poz. 462).
3. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (DzU z 2010 r., nr 109, poz. 719).
4. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (DzU z 2009 r., nr 178, poz. 1380 z późn. zm.).
5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (DzU z 2003 r., nr 121, poz. 1137 z późn. zm.).
6. www.kgpsp.gov.pl [06.09.2013 r.]
7. P. Wojtaszewski, Rzecz o rzeczoznawcach, Przegląd pożarniczy nr 1/2013, Warszawa 2013.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!