Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

W rozwinięciu punktu 2. załącznika omawianego przepisu, które nie znalazło się w ustawie, a które dotyczy bezpieczeństwa pożarowego (punkt 1. dotyczy nośności i stateczności obiektów), czytamy, iż obiekty budowlane muszą być zaprojektowane i wykonane w taki sposób, aby:

• w przypadku wybuchu pożaru została zachowana przez określony czas nośność konstrukcji, 
• było ograniczone powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia i dymu, 
• było ograniczone rozprzestrzenianie się ognia na sąsiednie obiekty budowlane, 
• osoby znajdujące się wewnątrz mogły opuścić obiekt budowlany lub być uratowane w inny sposób oraz aby 
• było uwzględnione bezpieczeństwo ekip ratowniczych.

Za realizację tego celu, postawionego poprzez przepis europejski w krajowej ustawie [1], odpowiada między innymi instalacja przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP), zbudowana z zestawu przeciwpożarowego wyłącznika prądu (ZPWP) lub wymienionych również w artykule elementów składowych PWP. Zagadnieniu PWP poświęcona będzie seria artykułów, którą przygotowali eksperci CNBOP-PIB.

W niniejszym artykule, który stanowi wstęp do funkcjonowania wyrobu na tzw. rynku wyrobów budowlanych, zostaną opisane podstawy wprowadzenia do obrotu oraz przybliżone wybrane aspekty procesu powstawania Krajowej Oceny Technicznej dla PWP. W kolejnych artykułach w tej serii prezentowane będą wybrane zagadnienia dotyczące funkcjonalności PWP oraz aspekty badań laboratoryjnych, realizowanych przez laboratorium Centrum Naukowo-Badawczego Ochrony Przeciwpożarowej – Państwowego Instytutu Badawczego. Ponadto autorzy opiszą wybrane właściwości zestawów oraz elementów składowych PWP, które mają istotny wpływ na bezpieczeństwo ekip ratowniczych, jak również zostaną zaproponowane standardy w zakresie projektowania, wykonania i eksploatacji instalacji PWP w obiektach budowlanych.

Wyrób budowlany a zestaw

Definicja wyrobu budowlanego w polskich przepisach prawa [5] zaczerpnięta jest wprost z rozporządzenia [2]. Poprzez „wyrób budowlany” należy rozumieć wyrób budowlany, o którym mowa w art. 2 pkt 1 rozporządzenia nr 305/2011. I tak, przytaczając wymieniony artykuł: „wyrób budowlany” oznacza każdy wyrób lub zestaw wyprodukowany i wprowadzony do obrotu w celu trwałego wbudowania w obiektach budowlanych lub ich częściach, którego właściwości wpływają na właściwości użytkowe obiektów budowlanych w stosunku do podstawowych wymagań dotyczących obiektów budowlanych.

W definicji pojawia się rozróżnienie na „wyroby” i „zestawy”, i choć sama definicja zestawu nie znalazła się w polskim przepisie, to samo wymienienie zestawu w definicji wyrobu budowlanego powoduje, iż zastosowanie ma wprost definicja, która jako osobna pojawia się w przepisie europejskim.

„Zestaw” [2] oznacza wyrób budowlany wprowadzony do obrotu przez jednego producenta jako zestaw co najmniej dwóch odrębnych składników, które muszą zostać połączone, aby mogły być włączone (zastosowane) w obiektach budowlanych.

W świetle Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [6], za wyrób budowlany w przypadku PWP uznaje się zarówno jego podzespoły (elementy składowe), jak i zestawy. Producenci mają więc możliwość wprowadzenia do obrotu elementów PWP lub zestawów PWP, natomiast projektanci wobec powyższego mają większą liczbę dostępnych konfiguracji tego wyrobu na potrzeby projektowania instalacji PWP. W wymienionym rozporządzeniu [6] przeciwpożarowy wyłącznik prądu wymieniono w grupie 10. „Stałe urządzenia przeciwpożarowe (wyroby do wykrywania i sygnalizacji pożaru, wyroby do kontroli rozprzestrzeniania ciepła i dymu oraz tłumienia wybuchu , systemy ewakuacyjne”. Podział zaprezentowano na rysunku.

Zestawy przedstawione na rysunku nie są wymienione wprost w rozporządzeniu [6], a są konsekwencją różnego zestawiania objętych przepisem elementów składowych. Można zauważyć, że oprócz 3 zestawów zawierających urządzenie wykonawcze, rysunek przedstawia jedną nietypową konfigurację, tj. zestaw: urządzenie uruchamiające (UU PWP) i urządzenie sygnalizujące (US PWP). Taki zestaw wyczerpuje zamierzone zastosowanie wyrobu, sztywno zapisane w przepisie [6] jako służące „do zastosowania w obiektach budowlanych”. Nie realizuje jednak całości funkcjonalności PWP. Mając na uwadze zapis Rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [7], konieczne jest doprecyzowanie, iż zamierzonym zastosowaniem PWP jest odcięcie (rozłączenie) dopływu prądu do wszystkich obwodów – z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Zestaw złożony wyłącznie z urządzenia uruchamiającego i urządzenia sygnalizującego – choć byłby przeznaczony „do zastosowania w obiektach budowlanych” – nie mógłby realizować swojej podstawowej funkcji rozłączania dopływu prądu. A jak przytoczono na wstępie za ustawą Prawo budowlane, obiekt budowlany jako całość oraz jego poszczególne części, wraz ze związanymi z nim urządzeniami budowlanymi, należy projektować i budować w sposób określony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych. W takim wypadku zestaw UU PWP oraz US PWP musi być w projekcie, a następnie w instalacji, uzupełniony o certyfikowane urządzenie wykonawcze (przedstawione na rysunku 1. jako element składowy PWP – urządzenie wykonawcze). Każda poprawnie zaprojektowana i wykonana instalacja PWP w obiekcie budowlanym powinna zapewniać funkcjonalność urządzenia uruchamiającego, urządzenia sygnalizującego oraz urządzenia wykonawczego. Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa instalacje PWP powinny być konfigurowane na podstawie zbadanych i dopuszczonych do stosowania w ochronie przeciwpożarowej zarówno elementów składowych, zestawów elementów składowych, jak i ich różnych możliwych kombinacji – w zależności od wielkości, oczekiwanych funkcjonalności dodatkowych oraz stopnia skomplikowania obiektu budowlanego, w którym występuje PWP.

Co warte podkreślenia, z punktu widzenia szeroko rozumianej oceny zgodności, nie ma znaczenia, czy w obiekcie budowlanym przeciwpożarowy wyłącznik prądu zestawiany jest z trzech osobnych elementów składowych, zestawu dwóch elementów składowych i jednego elementu składowego, czy dostarczany jest na podstawie jednej deklaracji dla zestawu PWP składającego się już z trzech ww. elementów składowych. Formalnie wszystkie trzy rozwiązania są tak samo poprawne i tak samo możliwe do zastosowania, o ile ich połączenie zostanie zaprojektowane, a następnie wykonane przez osobę, która posiada niezbędną wiedzę, umiejętności i doświadczenie, aby ukończyć pracę w sposób satysfakcjonujący i bezpieczny (projektowanie PWP zostanie przedstawione w jednym z kolejnych artykułów).

Kolejnym ważnym zagadnieniem, które relatywnie często wybrzmiewa, są zapytania o konkretne definicje wyrobów czy – jak w omawianym przypadku – elementów składowych PWP. Definicji takich w odniesieniu do PWP nie ma w obowiązujących przepisach. Funkcjonalności wyrobu PWP opisane są w specyfikacjach technicznych. W ochronie przeciwpożarowej są przykłady pełnego opisania takich definicji na przykład dla systemów sygnalizacji pożarowej – tam definicje podzespołów ujęte są zarówno w normie EN 54-1, jak i konkretnych normach zharmonizowanych. W przypadku PWP definicji tej należy poszukiwać w obszarach praktyki zamierzonego zakresu zastosowania. Z praktyki Instytutu wynika jednak, iż jako urządzenie wykonawcze PWP należy rozumieć podzespół, który uruchomiony (wysterowany) lokalnie (np. dźwignią) lub zdalnie (za pomocą urządzenia uruchamiającego), bezpośrednio odpowiada za realizację funkcji odcięcia (rozłączenia) dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Urządzeniem uruchamiającym będzie łatwo rozpoznawalny i prosty w użyciu podzespół PWP, którego zadaniem jest umożliwienie zdalnego spowodowania zadziałania urządzenia wykonawczego (samodzielnego lub będącego częścią zestawu). Podzespołowi temu należą się dwa dodatkowe wyjaśnienia.

Uwaga 1:

Każde z urządzeń uruchamiających, dla których CNBOP-PIB wydało Krajową Ocenę Techniczną, posiada diody sygnalizujące oznaczone odpowiednio jako „dozór” i „uruchomienie”. Są to jednak formy informacji dodatkowej i nie należy ich traktować równocześnie jako urządzenia sygnalizującego (opis poniżej). Uszkodzenie toru transmisji (przerwa lub zwarcie) do urządzenia wykonawczego jest sygnalizowane poprzez zgaszenie tych wskaźników świetlnych.

Uwaga 2:

Urządzenia uruchamiające badane są wyłącznie do uruchamiania ręcznego wciśnięcia przycisku (pęknięcie szyby nie może powodować zranienia osoby uruchamiającej – wciskającej przycisk). Młotek, który może pojawić się jako wyposażenie opcjonalne, nie jest objęty zakresem wydawanych KOT. 

Urządzeniem sygnalizującym będzie łatwo rozpoznawalny podzespół PWP, którego zadaniem jest informowanie ekip ratowniczych, iż w obiekcie rozłączony został dopływ prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Istotną różnicą w stosunku do systemów sygnalizacji pożarowej jest kolor sygnalizacji.

Uwaga 3:

Za informowanie ekip ratowniczych o fakcie nieodłączenia zasilania odpowiada kolor czerwony, natomiast o fakcie prawidłowego zadziałania PWP (odcięcie dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru), informuje kolor zielony.

PWP a urządzenia przeciwpożarowe

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu – zarówno jego elementy składowe, jak i zestaw – stanowi urządzenie przeciwpożarowe. Fakt ten odzwierciedla zapis rozporządzenia [8], zgodnie z którym „ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o […] urządzeniach przeciwpożarowych – należy przez to rozumieć urządzenia (stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie lub samoczynnie) służące do zapobiegania powstaniu, wykrywania, zwalczania pożaru lub ograniczania jego skutków, a w szczególności: stałe i półstałe urządzenia gaśnicze i zabezpieczające, […] przeciwpożarowe wyłączniki prądu oraz dźwigi dla ekip ratowniczych”.

Podsumowując analizowane przepisy, należy stwierdzić, iż PWP stanowi wyrób budowlany, będący jednocześnie urządzeniem przeciwpożarowym, stanowiącym część instalacji elektrycznej obiektu budowlanego, do zamierzonego zastosowania: do zastosowania w obiektach budowlanych, do odcinania (rozłączania) dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. 

Wprowadzenie do obrotu

Mając już uporządkowane fakty związane z określeniem wyrobu budowlanego, można przejść do wprowadzenia wyrobu budowlanego – w rozumieniu zestawów urządzeń oraz poszczególnych elementów składowych – do obrotu na terenie Polski. Zgodnie z ustawą [5] wyroby budowlane mogą być wprowadzane do obrotu według czterech osobnych zasad, z których trzy znajdują się w art. 5., czwarta natomiast reguła, dotycząca tzw. jednostkowego zastosowania, znajduje się w art. 10. Ważne jest, że zasady te są wobec siebie równoważne, tzn. nie można powiedzieć o jednej z nich, że jest ważniejsza (lepsza) od innej.

Zgodnie z art. 5 przywołanej powyżej ustawy:

Ust. 1. Wyrób budowlany objęty normą zharmonizowaną lub zgodny z wydaną dla niego europejską oceną techniczną może być wprowadzony do obrotu lub udostępniany na rynku krajowym wyłącznie zgodnie z Rozporządzeniem nr 305/2011. Wzór oznakowania CE określa załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 765/2008 z dnia 9 lipca 2008 r., ustanawiającego wymagania w zakresie akredytacji i nadzoru rynku, odnoszące się do warunków wprowadzania produktów do obrotu i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 339/93 (Dz. Urz. UE L 218 z 13.08.2008, s. 30).

Ustęp ten nie dotyczy zarówno elementów składowych, jak i zestawu, ponieważ nie opublikowano norm zharmonizowanych lub EOT z rozporządzeniem [2]. Wykorzystanie tej metody na dzień dzisiejszy nie jest zatem możliwe.

Ust. 2. Wyrób budowlany nieobjęty normą zharmonizowaną, dla której zakończył się okres koegzystencji, o którym mowa w art. 17 ust. 5 rozporządzenia nr 305/2011, i dla którego nie została wydana europejska ocena techniczna, może być wprowadzony do obrotu lub udostępniany na rynku krajowym, jeżeli został oznakowany znakiem budowlanym, którego wzór określa załącznik nr 1 do ustawy.

Zastosowanie tego ustępu w praktyce sprowadza się do oznakowania wyrobu znakiem budowlanym po przeprowadzeniu procesu krajowej oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych, na podstawie dokumentu kryterialnego w postaci Polskiej Normy (PN-EN 60947-2, PN-EN 60947-3) – wyłącznie dla urządzenia wykonawczego i/lub Krajowej Oceny Technicznej. Proces związany z KOT jest jednak uwarunkowany wskazaniem przez producenta wyrobu, iż w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki wyrobu budowlanego metoda oceny przewidziana w Polskiej Normie wyrobu nie jest właściwa albo jeżeli Polska Norma wyrobu nie przewiduje metody oceny w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki wyrobu budowlanego.

Ust. 3. Wyrób budowlany nieobjęty zakresem przedmiotowym zharmonizowanych specyfikacji technicznych, o których mowa w art. 2 pkt 10 rozporządzenia nr 305/2011, może być udostępniany na rynku krajowym, jeżeli został legalnie wprowadzony do obrotu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym albo w Turcji, a jego właściwości użytkowe umożliwiają spełnienie podstawowych wymagań przez obiekty budowlane zaprojektowane i budowane w sposób określony w przepisach techniczno-budowlanych oraz zgodnie z zasadami wiedzy technicznej.

Przepisy i procedury dotyczące stosowania przez państwa członkowskie zasady wzajemnego uznawania w indywidualnych przypadkach – w odniesieniu do towarów objętych zakresem stosowania art. 34 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), które są zgodnie z prawem wprowadzane do obrotu w innym państwie członkowskim – określa rozporządzenie (UE) 2019/515 [9], które wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Ustęp 3 realizowany przez wprowadzającego do obrotu odbywa się z pominięciem tzw. strony trzeciej. Instytut nie jest stroną w takim procesie, nie konsultuje, nie udziela wyjaśnień, nie dokonuje wykładni ani porównań przepisów prawa.

Czwartą możliwością pozostaje art. 10 ustawy, według którego dopuszczone do jednostkowego zastosowania w obiekcie budowlanym są wyroby budowlane – z wyłączeniem wyrobów, o których mowa w art. 5 ust. 1. – wykonane według indywidualnej dokumentacji technicznej, sporządzonej przez projektanta obiektu lub z nim uzgodnionej, dla których producent wydał oświadczenie, że zapewniono zgodność wyrobu budowlanego z tą dokumentacją oraz z przepisami. Analogicznie jak w ustępie 3. art. 5 realizacja tego artykułu ustawy przez wprowadzającego do obrotu odbywa się z pominięciem tzw. strony trzeciej. Instytut nie jest stroną w takim procesie, nie konsultuje, nie udziela wyjaśnień, nie dokonuje wykładni.

Wybrane zagadnienia opracowywania Krajowych Ocen Technicznych

Z krajową oceną i weryfikacją stałości właściwości użytkowych może wiązać się konieczność przeprowadzenia postępowania w celu opracowania i wydania Krajowej Oceny Technicznej. Proces, a raczej obowiązkowe elementy – etapy tego postępowania, opisuje ustawa [5].

Proces rozpoczyna złożenie przez wnioskodawcę wniosku, który musi zawierać, zgodnie z załącznikiem do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie Krajowych Ocen Technicznych [10], następujące informacje:

1. nazwę i adres siedziby jednostki oceny – ten znajduje się na drukach wniosków każdej z jednostek oceny;

2. dane wnioskodawcy – poprzez wnioskodawcę należy rozumieć producenta/producentów oraz nazwę i adres upoważnionego przedstawiciela, o ile został upoważniony do złożenia wniosku; należy uzupełnić te informacje o NIP lub REGON lub KRS, a w przypadku wnioskodawców mających siedzibę poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – o numer innego właściwego rejestru, ze wskazaniem nazwy tego rejestru;

3. grupę wyrobów budowlanych – zgodnie z obowiązującym załącznikiem nr 1 do Rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym [6];

4. nazwę techniczną i nazwę handlową wyrobu budowlanego; przykład nazwy technicznej: urządzenie sterujące i sygnalizujące w systemie np. KRDiC; przykład nazwy handlowej: tablica sterująca/sterownicza;

5. opis techniczny wyrobu budowlanego oraz zastosowanych materiałów i komponentów;

6. zamierzone zastosowanie wyrobu budowlanego; zamierzone zastosowanie musi w swoim zakresie zgadzać się z załącznikiem do rozporządzenia [6]; dla wyrobów obejmujących grupę 10 będzie to: „do zastosowania w obiektach budowlanych”, zaleca się jednak rozszerzenie o (specyficzne) zamierzone zastosowanie, o czym już dla przykładu PWP pisano powyżej w tekście: „do odcinania (rozłączania) dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru”. Zwracamy w tym miejscu uwagę, przechodząc na chwilę na sam koniec procesu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych, iż producent, wystawiając krajową deklarację stałości właściwości użytkowych, również ma na niej obowiązek (pkt 3) podać zamierzone zastosowanie wyrobu budowlanego. Podanie w tym miejscu zamierzonego zastosowania z pominięciem części „do zastosowania […]” jest błędem formalnym, który powinien powodować odrzucenie takiej deklaracji. Przykład błędu formalnego dla zestawu PWP na krajowej deklaracji SWU: 

Pkt 3. Zamierzone zastosowanie: do odcinania dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Przykład poprawnego (rozszerzonego – polecanego) zapisu dla zestawu PWP na krajowej deklaracji SWU: Pkt 3. Zamierzone zastosowanie: do zastosowania w obiektach budowlanych – do odcinania dopływu prądu do wszystkich obwodów, z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru. Przykład poprawnego (minimalnego) zapisu dla zestawu PWP na krajowej deklaracji SWU: Pkt 3. Zamierzone zastosowanie: do zastosowania w obiektach budowlanych;

7. właściwości użytkowe wyrobu budowlanego – powinny się one odnosić do zasadniczych charakterystyk mających wpływ na spełnienie podstawowych wymagań; powinny być wyrażone w poziomach lub klasach lub w sposób opisowy;

8. miejsce produkcji wyrobu budowlanego;

9. oświadczenie wnioskodawcy mające na celu potwierdzenie zasadności złożenia wniosku w kontekście zapisów ustawy o wyrobach budowlanych, już wymienionych w tekście przy opisie ust. 2 ustawy, które dla porządku wymieniamy ponownie. Wnioskodawca składając wniosek, oświadcza, iż wyrób będący przedmiotem wnioskowania:

• nie jest objęty Polską Normą,
• nie jest w pełni objęty Polską Normą; w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki wyrobu budowlanego metoda oceny przewidziana w Polskiej Normie nie jest właściwa,
• nie jest w pełni objęty Polską Normą; Polska Norma nie przewiduje metody oceny w odniesieniu do co najmniej jednej zasadniczej charakterystyki wyrobu budowlanego,
• nie jest objęty wydaną dla tego wyrobu europejską oceną techniczną.

CNBOP-PIB, wychodząc naprzeciw potrzebom zgłaszanym przez klientów, opracowało wspólny wniosek na potrzeby przeprowadzenia zarówno procesu wydania Krajowej Oceny Technicznej, jak i krajowego procesu oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych w oparciu o KOT. Klient składa jeden wniosek, kolejno procedowany przez Zakład Ocen Technicznych CNBOP-PIB i działającą w Instytucie jednostkę certyfikującą, co – jak pokazują dotychczasowe doświadczenia – pozytywnie oceniają wnioskodawcy.

Krajową Ocenę Techniczną wydaje się na podstawie oceny właściwości użytkowych wyrobu budowlanego i przewidywanej trwałości zidentyfikowanego wyrobu budowlanego, potwierdzonych – w zależności od potrzeb – badaniami i obliczeniami, z uwzględnieniem zharmonizowanych metod badań i obliczeń, oględzinami, opiniami ekspertów lub innymi dokumentami, uwzględniając w tej ocenie mające zastosowanie przepisy, w tym przepisy techniczno-budowlane, oraz zasady wiedzy technicznej.

W zakresie zharmonizowanych metod i obliczeń zapis ten został doprecyzowany w przepisie wykonawczym do ustawy, tj. rozporządzeniu [10], zgodnie z którym jednostka oceny uznaje w postępowaniu wyniki badań i obliczeń:

• laboratoriów akredytowanych zgodnie z ustawą o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku;
• laboratoriów zagranicznych, jeżeli wynika to z umów międzynarodowych, oraz laboratoriów notyfikowanych zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r., ustanawiającym zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylającym dyrektywę Rady 89/106/EWG;
• innych laboratoriów krajowych i zagranicznych, z którymi jednostka oceny zawarła porozumienie w zakresie uznawania wyników badań i obliczeń.

Ponadto jednostka oceny może uznać w postępowaniu dostarczone przez wnioskodawcę wyniki badań i obliczeń przeprowadzonych przez laboratoria krajowe lub zagraniczne inne niż wymienione w ust. 1.

Rozporządzenie [10] rozszerza również „pozalaboratoryjne” metody w paragrafie 6., w którym zapisano, iż jednostka oceny, prowadząc postępowanie, dokonuje oceny właściwości użytkowych wyrobów budowlanych, uwzględniając mające zastosowanie przepisy odrębne, w tym techniczno-budowlane, oraz podstawy naukowe i wiedzę praktyczną. Zestawiając więc oba przepisy [5] (ustawa) i [10] (rozporządzenie KOT), należy wymienić mogące wystąpić w postępowaniu podstawy do oceny właściwości użytkowych wyrobu budowlanego:

• badania i obliczenia (z uwzględnieniem zharmonizowanych metod badań i obliczeń),
• oględziny,
• opinie ekspertów,
• inne dokumenty,
• uwzględniając w tej ocenie mające zastosowanie:
• przepisy, w tym przepisy techniczno-budowlane,
• podstawy naukowe,
• zasady wiedzy technicznej,
• wiedzę praktyczną.

Zestawiając zatem oba dokumenty, możemy wnioskować, iż w procesach oceny i weryfikacji prowadzonych dla wyrobów, dla których nie istnieją ani Polskie Normy, ani normy zharmonizowane, dopuszczalne jest dokonanie oceny z przyjęciem „dowodów” innych niż badania laboratoryjne. Zwłaszcza takich, których uzyskanie może okazać się niemożliwe, chociażby, jak w przypadku PWP, ze względu na istotne i istniejące ograniczenia po stronie laboratoriów. Niemniej jednak podkreślić należy, iż to właśnie badania i obliczenia są kluczowe, i gdy możliwe jest uzyskanie wyniku badania laboratoryjnego w zakresie danej zasadniczej charakterystyki, nie powinno się tej metody zastępować opiniami nawet najlepszych ekspertów.

Ciężarem oceny obarczona jest Krajowa Jednostka Oceny Technicznej, do której obowiązków w procesie należy:

• przeprowadzenie analizy ryzyka przez określenie możliwych zagrożeń i korzyści związanych ze stosowaniem ocenianego wyrobu budowlanego przy wykonywaniu robót budowlanych;
• ustalenie, na podstawie analizy ryzyka, kryteriów technicznych do oceny właściwości użytkowych wyrobu budowlanego w odniesieniu do zasadniczych charakterystyk wynikających z przepisów techniczno-budowlanych i zasad wiedzy technicznej;
• określenie metod oceny wyrobu budowlanego przez zaprojektowanie i walidację odpowiednich metod badań i obliczeń do oceny właściwości użytkowych odnoszących się do zasadniczych charakterystyk, z uwzględnieniem aktualnego stanu wiedzy technicznej;
• określenie, na podstawie analizy i oceny procesu produkcyjnego wyrobu budowlanego, wymagań w odniesieniu do zakładowej kontroli produkcji w celu zapewnienia stałości właściwości użytkowych wyrobu budowlanego w procesie produkcyjnym tego wyrobu.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na rozporządzenie [6] opisujące krajowe systemy (oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych) w systemie 1., w którym znajdują się elementy składowe PWP/zestaw PWP. Dokument ten wskazuje, iż ocena i weryfikacja przeprowadzana przez jednostkę certyfikującą, o której mowa w ust. 1, obejmuje:

• ocenę właściwości użytkowych wyrobu budowlanego na podstawie badań próbek pobranych przez jednostkę certyfikującą, obliczeń, tabelarycznych wartości lub opisowej dokumentacji tego wyrobu,
• przeprowadzenie wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji,
• wydanie krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych,
• kontynuację nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Pobieżna analiza może wskazywać, iż jednostka certyfikująca powiela, potwierdza lub wykonuje powtórnie ocenę właściwości użytkowych, co może wpływać np. zarówno na koszty, jak i czas realizacji procesu. Jest to jednak interpretacja błędna. Ustęp 9 paragrafu 4 [6] wskazuje bowiem, że jeżeli dla wyrobu budowlanego została wydana Krajowa Ocena Techniczna, to ocenę właściwości użytkowych tego wyrobu, o której mowa w […] ust. 3 pkt 2 lit. A […], stanowią ustalenia zawarte w tej Krajowej Ocenie Technicznej w zakresie właściwości użytkowych tego wyrobu. Ustalenie właściwości użytkownych następuje więc na etapie poprzedzającym i o ile w przypadku krajowej oceny i weryfikacji stałości użytkowych w oparciu o Polską Normę byłby to krok obowiązkowy, to w procesach z Krajową Oceną Techniczną ustęp ten nie ma zastosowania, a jednostka certyfikująca od razu przechodzi do kolejnych kroków, tj.:

• przeprowadzenia wstępnej inspekcji zakładu produkcyjnego i zakładowej kontroli produkcji,
• wydania krajowego certyfikatu stałości właściwości użytkowych,
• kontynuacji nadzoru, oceny i ewaluacji zakładowej kontroli produkcji.

Krajowa Ocena Techniczna. Zawartość dokumentu

Zgodnie z rozporządzeniem [10] Krajowa Ocena Techniczna powinna zawierać:

• nazwę i adres siedziby jednostki oceny;
• podstawę prawną wydania Krajowej Oceny Technicznej;
• nazwę techniczną i nazwę handlową wyrobu budowlanego;
• nazwę i adres producenta oraz miejsce produkcji, a także nazwę i adres upoważnionego przedstawiciela, o ile został ustanowiony;
• oznaczenie typu i opis techniczny wyrobu budowlanego;
• zamierzone zastosowanie, zakres i warunki stosowania wyrobu budowlanego oraz, w miarę potrzeb, warunki jego użytkowania, montażu i konserwacji;
• właściwości użytkowe wyrobu budowlanego wyrażone w poziomach lub klasach lub w sposób opisowy oraz metody ich badań i obliczeń;
• klasyfikację, o ile wynika to z odrębnych przepisów;
• wytyczne dotyczące pakowania, transportu i składowania oraz szczegółowy sposób znakowania wyrobu budowlanego;
• wymagania dotyczące zakładowej kontroli produkcji, uwzględniające szczególne warunki procesu produkcyjnego danego wyrobu budowlanego;
• datę wydania i termin ważności Krajowej Oceny Technicznej;
• wykaz dokumentów wykorzystanych w postępowaniu, w tym wykaz sprawozdań z badań i obliczeń;
• podpis kierownika jednostki oceny.

Wprowadzenie do użytkowania w ochronie przeciwpożarowej

Z wyrobami budowlanymi, które funkcjonują w ochronie przeciwpożarowej – zwłaszcza takimi, które zgodnie z ustawą o ochronie przeciwpożarowej [3] służą zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia – wprowadzanymi do użytkowania w jednostkach ochrony przeciwpożarowej oraz wykorzystywanymi przez te jednostki do alarmowania o pożarze lub innym zagrożeniu oraz do prowadzenia działań ratowniczych, a także z wyrobami stanowiącymi podręczny sprzęt gaśniczy, związane są od lat świadectwa dopuszczenia.

Wyjaśniamy, iż wobec faktu nieujęcia elementów składowych PWP jak również ZPWP na liście załączników do Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania [4], uzyskanie świadectwa dopuszczenia nie jest możliwe.

W związku z tym faktem nie spotkają się Państwo w praktyce projektowej czy instalacyjnej ze świadectwem dopuszczenia dla przeciwpożarowego wyłącznika prądu – niezależenie od tego, czy będą to jego elementy składowe, czy zestaw.

Podsumowanie

Powszechnie znane i rozpoznawalne systemy bezpieczeństwa pożarowego, takie jak system sygnalizacji pożarowej czy dźwiękowe systemy ostrzegawcze, stanowią głównie o bezpieczeństwie ich użytkowników, którzy na skutek różnych okoliczności mogą być zmuszeni do bezpiecznego i jak najszybszego opuszczenia obiektu. Uzupełnieniem tych systemów jest instalacja przeciwpożarowego wyłącznika prądu, która dla odmiany stanowi kluczowe zabezpieczenie przybyłych na miejsce strażaków ratowników przed możliwością porażenia od uszkodzonej w wyniku pożaru instalacji elektrycznej.

Świadomość, jak przebiega proces oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych, pozwala na weryfikację, z jakim wyrobem do czynienia ma projektant instalacji PWP. Autorzy mają nadzieję, że opisane w niniejszym artykule obowiązki i weryfikacje, jakie przeprowadza Jednostka Oceny Technicznej, wpłyną na uporządkowanie wiedzy w omawianym zakresie.

Literatura

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351, z 2022 r. poz. 88, 1557, 1768, 1783, 1846, 2206.).
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r., uchylające dyrektywę Rady 89/106/EWG.
3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. 2021 poz. 869 ze zmianami).
4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 czerwca 2007 r. w sprawie wykazu wyrobów służących zapewnieniu bezpieczeństwa publicznego lub ochronie zdrowia i życia oraz mienia, a także zasad wydawania dopuszczenia tych wyrobów do użytkowania (Dz.U. nr 143, poz. 1002 ze zmianami).
5. Ustawa o wyrobach budowlanych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1213)
6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie sposobu deklarowania właściwości użytkowych wyrobów budowlanych oraz sposobu znakowania ich znakiem budowlanym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1966; zm.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1233, z 2019 r. poz. 1176 i poz. 2164 oraz z 2020 r. poz. 2297).
7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r. poz. 1225).
8. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. nr 109, poz. 719 ze zmianami).
9. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/515 z dnia 19 marca 2019 r. w sprawie wzajemnego uznawania towarów zgodnie z prawem wprowadzonych do obrotu w innym państwie członkowskim oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 764/2008.
10. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 17 listopada 2016 r. w sprawie Krajowych Ocen Technicznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 1968).