Ochrona przeciwprzepięciowa farmy fotowoltaicznej z falownikiem centralnym
W Polsce tylko w roku 2020 zainstalowano ponad 321 tysięcy mikroinstalacji fotowoltaicznych (PV) o łącznej mocy przekraczającej 2151 MWp [1]. Chęć pozyskania „darmowej” energii elektrycznej oraz liczne programy wsparcia tego rodzaju inwestycji przekładają się na tzw. boom, który przekracza założone prognozy [1]. Należy przypuszczać, iż w kolejnych latach instalacje PV staną się nieodzownym składnikiem instalacji elektrycznych. Pamiętajmy jednak, że poza oczywistymi zaletami są również zagrożenia, które należy neutralizować.
Już wkrótce gama produktów z firmy Ewimar, zostanie wzbogacona o nowe produkty ochrony przeciwprzepięciowej, dedykowane do linii zasilających, linii pomiarowych oraz transmisyjnych.
Już wkrótce gama produktów z firmy Ewimar, zostanie wzbogacona o nowe produkty ochrony przeciwprzepięciowej, dedykowane do linii zasilających, linii pomiarowych oraz transmisyjnych.
Sieci Ethernet to już nie tylko sieci komputerowe, ale przede wszystkim uniwersalne media dla wszelkiego rodzaju systemów transmisji. Ogromne korzyści uzyskano dzięki opracowaniu standardu zasilania Power...
Sieci Ethernet to już nie tylko sieci komputerowe, ale przede wszystkim uniwersalne media dla wszelkiego rodzaju systemów transmisji. Ogromne korzyści uzyskano dzięki opracowaniu standardu zasilania Power over Ethernet (PoE), który znacząco przyczynił się do rozszerzenia obszaru zastosowań tej technologii. Doskonały przykład stanowią systemy monitoringu wizyjnego (VSS – Video Surveilance System, potocznie CCTV), gdzie jednym przewodem 4-parowym możliwa jest transmisja sygnału wizyjnego, sterowanie...
Wobec rosnącej popularności pojazdów elektrycznych kwestie związane z bezpieczeństwem i efektywnością infrastruktury ładowania zyskują na znaczeniu. W cyklu artykułów skupimy się na aspektach ochrony odgromowej...
Wobec rosnącej popularności pojazdów elektrycznych kwestie związane z bezpieczeństwem i efektywnością infrastruktury ładowania zyskują na znaczeniu. W cyklu artykułów skupimy się na aspektach ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej stacji oraz punktów ładowania pojazdów elektrycznych. Opracowanie przygotowane we współpracy przedstawicieli Politechniki Białostockiej, Polskiej Izby Rozwoju Elektromobilności i Urzędu Dozoru Technicznego stanowi więc kluczowe kompendium wiedzy dla projektantów, wykonawców...
Do najważniejszych zagrożeń systemów PV zalicza się wpływ czynników zewnętrznych, takich jak wyładowania piorunowe i związane z nimi przepięcia oraz znaczne ryzyko pożaru nie tylko samych paneli PV, ale również całego obiektu budowlanego w miejscu ich instalacji [2]. Czas zwrotu inwestycji szacowany jest na 10–30 lat. Każde dodatkowe koszty ewentualnej naprawy systemu zmniejszają opłacalność, stąd też należy podjąć niezbędne działania na samym początku, aby móc przeciwstawiać się zagrożeniom przez planowane lata eksploatacji projektowanego systemu PV.
Panele PV umieszcza się najczęściej na dachu i zazwyczaj okablowanie instalacji fotowoltaicznej jest wprowadzane do wnętrza budynku. W związku z tym instalowane są długie odcinki przewodów łączące panele z falownikami i z instalacją elektryczną budynku. Wyładowania piorunowe powodują powstawanie impulsowego pola elektrycznego i magnetycznego, które indukuje w pobliskich instalacjach napięcia i prądy udarowe. Długość przewodów oraz wielkość pętli powstających z ułożonych przewodów zwiększa wartości przepięć. Szkody wywołane przez przepięcia indukowane w przewodach przez prądy piorunowe występują zarówno w panelach fotowoltaicznych, układach sterowania i przewodach. Przepięcia pojawiające się w instalacji PV oraz współpracującej z nią instalacji elektrycznej mogą również uszkodzić pracujące w domu urządzenia, takie jak falownik PV, piec grzewczy, lodówka, telewizor, pralka, komputer i wiele innych. W niesprzyjających warunkach przepięcia same w sobie mogą spowodować pożar paneli umieszczonych na dachu. W przypadku bezpośredniego wyładowania piorunowego w obiekt budowlany, na którym zamontowano instalację PV, może dojść do ich zapłonu i pożaru całego budynku. Mając to wszystko na uwadze zaleca się instalację systemu ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej w budynku, na którym są zainstalowane ogniwa PV. Osoby korzystające z kredytu powinny bezwarunkowo wyposażyć swoją instalację w stosowne rozwiązania techniczne, o których mowa poniżej.
W artykule:
Ryzyko pożaru paneli PV
Falowniki
Wymagania w zakresie ochrony a ubezpieczenie
Ochrona odgromowa małych instalacji fotowoltaicznych
Budynek bez zewnętrznej ochrony odgromowej
Budynek z zewnętrzną ochroną odgromową
Farma fotowoltaiczna
Specjalne ograniczniki przepięć do ochrony instalacji fotowoltaicznych
Najczęściej popełniane błędy
Streszczenie
Obecnie w Polsce bardzo popularne staje się instalowanie na dachu własnego domu instalacji fotowoltaicznej. Wszyscy inwestorzy są zafascynowani możliwością pozyskania energii elektrycznej „za darmo”. Ze względu na miejsce montażu instalacje fotowoltaiczne w znacznym stopniu narażone są na skutki bezpośrednich i pośrednich wyładowań piorunowych oraz przepięć pochodzących z różnych źródeł. Czas zwrotu inwestycji może być znacznie przedłużony w przypadku uszkodzenia użytkowanego systemu, dlatego też prawidłowo zaprojektowana oraz dobrze wykonana instalacja odgromowa i przeciwprzepięciowa powinna być jej bardzo ważnym elementem. W skrajnym przypadku instalacja PV może być przyczyną pożaru obiektu, na którym została zainstalowana. W artykule przedstawione zostały podstawowe zasady ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej domowej instalacji fotowoltaicznej.
Abstract
Lightning and surge protection for photovoltaic systems
Currently, it is becoming very popular in Poland to install solar installation on the roof of your own house. All investors are fascinated by the possibility of obtaining electricity “for free”. Due to the installation location, solar installations are significantly exposed to the effects of direct and indirect lightning discharges and surges from various sources. The payback time can be significantly extended in the event of damage to the system in use, which is why a properly designed and well-made lightning and surge protection installation is very important. In extreme cases, the PV installation can cause a fire in the facility where it was installed. The article presents the basic principles of lightning and surge protection of a home photovoltaic installation.
Ryzyko pożaru paneli PV
Bardzo często osoby zaczynające swoją przygodę z panelami fotowoltaicznymi nie zdają sobie sprawy z zagrożenia jakie one niosą. Specyfika działania ogniw fotowoltaicznych uniemożliwia ich natychmiastowe wyłączenie. Najprościej rzecz ujmując, nie da się wyłączyć słońca, przez co również nie da się wyłączyć paneli fotowoltaicznych. Cały czas na ich zaciskach wyjściowych obecne jest napięcie – zarówno w dzień słoneczny, jak i pochmurny. Jakiekolwiek uszkodzenie paneli PV skutkujące zwarciem choćby tylko jednego ogniwa w panelu może być przyczyną pożaru. Powstałe w ten sposób zwarcie jest podtrzymywane przez pozostałe ogniwa w stringu, w pojedynczym panelu, ogniwie czy falowniku. Wykrycie i wyłączenie zwarcia jest bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Dostępne na rynku rozwiązania techniczne umożliwiają co najwyżej izolację uszkodzonego modułu. Samo wykrycie zwarcia jest kłopotliwe ze względu na bardzo małą różnicę między prądem znamionowym panelu/ogniwa a prądem zwarciowym. Znamienna jest również możliwość pracy panelu PV na zwarcie (rys. 1.). Mając to wszystko na uwadze, przystępując do inwestycji należy wziąć pod uwagę znaczne ryzyko pożaru i podjąć stosowne środki je ograniczające.
Rys. 1. Skutki zwarcia gałęzi paneli PV zainstalowanych na dachu obiektu; fot. J. Wiater
Rys. 2. Panele PV zamontowane powyżej poziomu projektowanej ochrony odgromowej; fot. J. Wiater
W przypadku bezpośrednich wyładowań piorunowych uwolniona energia jest jedną z najczęstszych przyczyn powstawania pożarów. Sama instalacja paneli fotowoltaicznych nie zwiększa ryzyka uderzenia pioruna, ale potencjalne straty w obiekcie wyposażonym w panele będą zdecydowanie większe. Dlatego też zaleca się szczegółową ocenę ryzyka wystąpienia szkody spowodowanej uderzeniem pioruna. Należy tego dokonać zgodnie z wymaganiami normy PN-EN 62305-2 [4]. Najczęściej popełnianym błędem jest instalacja systemu PV bez zwracania uwagi na problem ochrony odgromowej. Na rysunku 2. przedstawiono obiekt, w którym doinstalowano system PV nie modyfikując istniejącego systemu ochrony odgromowej (panele PV powyżej strefy ochrony odgromowej).
Falowniki
Systemy fotowoltaiczne projektowane i instalowane zgodnie zasadami wiedzy technicznej i stosownych norm powinny być bezpieczne. Elementem składowym każdej instalacji PV jest falownik. Moduły fotowoltaiczne wytwarzają prąd stały. Sieć elektroenergetyczna, do której oddajemy produkowaną energię elektryczną, pracuje z prądem zmiennym o napięciu 3230/400 V i częstotliwości 50 Hz. W dużym uproszczeniu zadaniem falownika jest zamiana prądu stałego na zmienny, tak aby możliwe było korzystanie z przetworzonej energii słonecznej oraz aby była możliwa odsprzedaż nadwyżek energii elektrycznej do sieci. Falowniki średnio stanowią około 20% całości poniesionych nakładów finansowych na budowę własnej instalacji PV. Każda chwila, w której możemy, a jednak nie „sprzedajemy” produkowanej energii elektrycznej, wydłuża czas zwrotu z poniesionej inwestycji. W przypadku gdy ulegnie uszkodzeniu jedno ogniwo zainstalowane na dachu, nie utracimy pełnej funkcjonalności naszej „elektrowni”. Z kolei gdy uszkodzeniu ulegnie falownik, nasza „elektrownia” przestaje dostarczać nam zysków, przestaje się „zwracać”, a zaczyna generować dodatkowe koszty przyjazdu wykwalifikowanego serwisu, ewentualnych napraw czy też wymiany, jednocześnie powodując niepotrzebny dyskomfort u użytkownika.
Czy falowniki PV ulegają uszkodzeniom? Wystarczy wpisać w wyszukiwarce Google hasło: „falowniki PV uszkodzenia”, a natychmiast otrzymujemy kilkanaście zdjęć uszkodzeń, porad serwisowych itp. Na rysunku 3a widzimy uszkodzony stopień wyjściowy falownika, a dokładnie rozerwane warystory na wyjściu dwóch z faz oraz osmaloną płytkę PCB [12]. Na szczęście nie doszło do pożaru. Na rysunku 3b widzimy uszkodzony falownik, który zainicjował pożar poddasza [13].
Rys. 3a. Uszkodzony falownik PV [1]
Rys. 3b. Początek pożaru domu spowodowany uszkodzeniem falownika [16]
Wymagania w zakresie ochrony a ubezpieczenie
Polskie prawo nie nakłada obowiązku instalacji systemu ochrony odgromowej obiektu wyposażonego w instalację PV. Prawo budowlane zobowiązuje zaś inwestora/projektanta do analizy ryzyka. Jeśli jest ona przeprowadzona zgodnie z normą, umożliwia wybór właściwego poziomu ochrony odgromowej budynku. Bardzo często jednak ubezpieczamy swój obiekt (dom) myśląc o ewentualnym ryzyku powstania strat, które mają być pokryte z polisy. Zawierając umowę ubezpieczenia (cywilnoprawną) z firmą ubezpieczeniową zgadzamy się na warunki zawarte w OWU (ogólne warunki ubezpieczenia). Kupując polisę rzadko sprawdzamy jej warunki. Jednak w nich możemy znaleźć bardzo ciekawe zapisy, które to de facto w bardziej lub mniej otwarty sposób nakładają na nas obowiązek instalacji ochrony odgromowej i przepięciowej. I tak na przykład w jednym z towarzystw ubezpieczeniowych przeglądając OWU w punkcie opisującym przedmiot ubezpieczenia napotykamy zapis: „Ochroną ubezpieczeniową może być objęta instalacja fotowoltaiczna, która spełnia łącznie następujące warunki: (…) jest wyposażona w system ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej oraz uziemienie”. Analizując ten zapis musimy wyposażyć obiekt w ww. instalację, bo jak nie, to nasza instalacja nie jest objęta ubezpieczeniem – pomimo że mamy polisę. Dalej w tym samym OWU w punkcie „wyłączenia odpowiedzialności” możemy znaleźć, iż wyłączona jest całkowicie odpowiedzialność za szkody powstałe w skutek oddziaływania pola magnetycznego i elektrycznego. Należy tutaj nadmienić, iż wyładowanie piorunowe wytwarza bardzo duże wartości pola elektrycznego i magnetycznego szczegółowo opisane w normie PN-EN 62305-1 [3]. Cóż więc, zawierając umowę jesteśmy ubezpieczeni od kradzieży paneli PV, gradu, wichury itp. – ale nie od przepięć, które właśnie pole elektryczne i magnetyczne powoduje. W innym towarzystwie ubezpieczeniowym w dziale opisującym przedmiot ubezpieczenia czytamy, iż elektrownia fotowoltaiczna winna się składać z urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej i odgromowej. Podsumowując należy podkreślić, iż wymagania polskiego prawa nie są równe wymaganiom, na które sami się zgadzamy podpisując umowę ubezpieczenia (cywilnoprawną).
Ochrona odgromowa małych instalacji fotowoltaicznych
Mając na uwadze przytoczone powyżej argumenty i decydując się na montaż systemu fotowoltaicznego należy doposażyć obiekt w system ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej. Zgodnie z polskim prawem można tego nie robić, akceptując jednocześnie straty powstałe wskutek wyładowania piorunowego, przepięcia czy pożaru.
Na wstępie, tak jak już wcześniej wspomniano, należy przeprowadzić analizę ryzyka, której wynik dostarcza informacji o wymaganym poziomie ochrony odgromowej (LPL), a co za tym idzie, jakie konkretnie rozwiązania techniczne należy zastosować, aby ryzyko ograniczyć do wymaganego normą poziomu. Dodatek 5 do niemieckiej wersji normy DIN EN 62305-3 [5] w punkcie 4.5 zawiera zapis, że urządzenie piorunochronne wykonane w III klasie LPS (LPL III) odpowiada normalnym wymaganiom dla instalacji fotowoltaicznych [2]. W polskiej edycji normy nie ma takiego uwarunkowania, niemniej jednak ubezpieczyciele wymagają co najmniej IV klasy LPS oraz ochrony przeciwprzepięciowej. Ciekawe jest również stanowisko Stowarzyszenia Niemieckich Firm Ubezpieczeniowych (Gesamtverband der Deutschen Versicherungswirtschaft – GDV), które w swoich wytycznych VdS 2010 „Ochrona odgromowa i przepięciowa ukierunkowana na ryzyko” wymaga poziomu ochrony LPL III (III klasa LPS) [2]. Podobne stanowisko w tej kwestii mają polskie firmy ubezpieczeniowe bezpośrednio w OWU. Po przeprowadzonej analizie ryzyka można przystąpić do projektowania systemu ochrony odgromowej.
Rys. 4. Budynek pozbawiony zewnętrznej instalacji piorunochronnej, gdzie: 1 – wejście DC falownika, 2 – strona AC falownika, 3 – sieć zasilająca nn 230/400V, 4 – interfejs przesyłu danych, 5 – połączenia wyrównawcze/zaciski uziemiające [2]
Budynek bez zewnętrznej ochrony odgromowej
Jeśli analiza ryzyka nie wykazała konieczności instalowania systemu ochrony odgromowej, wówczas należy się spodziewać niebezpiecznych napięć indukowanych wskutek pobliskich wyładowań piorunowych obok instalacji PV lub w wyniku przenoszenia się przepięć z sieci elektroenergetycznej zasilającej obiekt [2]. W celu zabezpieczenia się przed skutkami przepięć należy zainstalować ograniczniki przepięć klasy T2 (rys. 4.):
w rozdzielnicy głównej budynku,
na wyjściu AC falownika w miejscu przyłączenia sieci niskiego napięcia, jeśli długość przewodów do rozdzielnicy jest większa niż 10 m (wyposażonej w ograniczniki przepięć),
na wejściu DC falownika w miejscu przyłączenia kabli z paneli PV,
na wyjściu paneli PV, jeśli długość przewodów do falownika jest większa niż 10 m,
na wejściu sterującym falownika (jeśli takie posiada i są one wykorzystywane).
W celu wyrównania potencjałów pomiędzy ogniwami PV na dachu oraz dla zapewnienia prawidłowej pracy falownika, a w szczególności układu monitorującego stan izolacji ogniw PV (najczęściej zintegrowanego z falownikiem) wymaga się skutecznego uziemienia konstrukcji nośnej ogniw PV przewodem o minimalnym przekroju 6 mm2 Cu lub równoważnym [2].
Rys. 5. Budynek z zainstalowaną instalacją piorunochronną spełniającą wymagane odstępy izolacyjne: 1 – wejście DC falownika, 2 – strona AC falownika, 3 – sieć zasilająca nn 230/400V, 4 – interfejs przesyłu danych, 5 – połączenia wyrównawcze/zaciski uziemiające, 6 – układ zwodów pionowych na dachu/ iglica odgromowa z podstawą betonową [2]
Budynek z zewnętrzną ochroną odgromową
Najlepszym i zalecanym sposobem ochrony instalacji PV jest montaż zewnętrznego systemu ochrony odgromowej. Koncepcję ochrony pokazuje rysunek 5. Głównym zadaniem systemu jest przechwycenie prądu wyładowania piorunowego i wysłanie go przez projektanta obraną drogą do systemu uziomowego. W tym celu należy rozmieścić na dachu system zwodów pionowych wykorzystując do tego metodę toczącej się kuli lub kąta ochronnego zgodnie z wymaganiami normy PN-EN 62305-3 [5] (rys. 6.).
Rys. 6. Porównanie metod określenia przestrzeni chronionej metodą toczącej się kuli i kąta ochronnego [2]
Istotną kwestią podczas rozmieszczania zwodów na dachu jest problem zacienienia ogniw PV. Cień całkowity na ogniwie PV w bardzo dużym stopniu obniża ilość generowanej energii elektrycznej. Projektując system zwodów na dachu należy przeanalizować ten problem, gdyż pominięcie tego znacząco wydłuży okres zwrotu z inwestycji. Aby uniknąć cienia całkowitego, należy odpowiednio odsunąć zwody pionowe od modułów PV. I tak przykładowo, zwód pionowy o średnicy 10 mm w odległości 1,08 m od ogniwa PV przekształca cień całkowity w półcień, co zapewnia równomierną pracę ogniw (rys. 7.). Dla zwodu o średnicy 16 mm wymagana odległość to 1,76 m (L = Ø×108). Szczegółowe wytyczne w tym zakresie znajdziemy w niemieckiej wersji normy DIN EN 62305-3 (dodatek 5, załącznik A) [2, 7].
Należy w tym miejscu również wspomnieć o odstępie separującym (s), który powinniśmy zapewnić między panelami PV oraz innymi elementami i przewodami umieszczonymi na dachu a systemem zwodów. Spełnienie powyższego wymagania w znaczący sposób zmniejsza zagrożenie przepięciowe i pożarowe, gdyż izoluje system zwodów (który podczas doziemnego wyładowania piorunowego jest źródłem m.in. wysokiego napięcia) na dachu od reszty urządzeń, zabezpiecza przed pojawieniem się niekontrolowanych przeskoków iskrowych, które bezpośrednio mogą być przyczyną pożaru. Metodę wyznaczania wymaganych odstępów separacyjnych znajdziemy w normie PN-EN 62305-3 [5]. W przypadku braku możliwości zapewnienia wymaganych odstępów należy rozważyć stosowanie przewodów o izolacji wysokonapięciowej (HVI) [2]. Dzięki temu przewody odprowadzające prąd piorunowy mogą się stykać z instalacją fotowoltaiczną nie powodując powstania zagrożenia. Przy doborze przewodów HVI należy upewnić się, czy spełniają one wymagania opisane w IEC TS 62561-8 [8] w zakresie deklarowanych odstępów separujących. Problemem jest to, że na rynku polskim często wykorzystuje się kable średniego napięcia jako przewody wysokonapięciowe bez zdefiniowanego odstępu separacyjnego przeznaczonego dla urządzeń piorunochronnych, co może znacząco pogarszać poziom planowanej ochrony.
Bardzo ważną częścią systemu ochrony odgromowej i przepięciowej są także połączenia wyrównawcze. W sposób naturalny zmniejszają one względne różnice potencjałów między urządzeniami i elementami umiejscowionymi na dachu, jak i wewnątrz budynku. W przypadku instalacji PV należy połączyć wszystkie konstrukcje wsporcze umieszczone na dachu pamiętając o wymaganym odstępie separacyjnym. Jeśli na dachu będą umieszczone inne urządzenia elektryczne lub elektroniczne, należy wprowadzając okablowanie do środka budynku (na granicy strefy LPZ0 i LPZ1) zastosować ograniczniki przepięć klasy T2 – jednocześnie pamiętając o umieszczeniu ich w przestrzeni chronionej stworzonej przez układ zwodów umieszczonych na dachu.
W celu wyrównania potencjałów pomiędzy ogniwami PV na dachu oraz dla zapewnienia prawidłowej pracy falownika, a w szczególności układu monitorującego stan izolacji ogniw PV (najczęściej zintegrowanego z falownikiem) wymaga się skutecznego uziemienia konstrukcji nośnej ogniw PV przewodem o minimalnym przekroju 6 mm2 Cu lub równoważnym.
W celu zabezpieczenia się przed skutkami przepięć należy zainstalować:
w rozdzielnicy głównej budynku ogranicznik przepięć klasy T1 kombinowany zbudowany w oparciu o iskiernik,
na wyjściu AC falownika w miejscu przyłączenia sieci niskiego napięcia ogranicznik przepięć klasy T2, jeśli długość przewodów do rozdzielnicy jest większa niż 10 m,
na wejściu DC falownika w miejscu przyłączenia kabli z paneli PV ogranicznik przepięć klasy T2 przeznaczony do systemów PV,
na wyjściu paneli PV, jeśli długość przewodów do falownika jest większa niż 10 m, ogranicznik przepięć klasy T2 przeznaczony do systemów PV,
na wejściu sterującym falownika (jeśli takie posiada i są one wykorzystywane) ogranicznik przepięć przeznaczony do torów sygnałowych klasy C2.
Rys. 8. Budynek wyposażony w instalację piorunochronną bez spełnienia wymaganych odstępów izolacyjnych: 1 – wejście DC falownika, 2 – strona AC falownika, 3 – sieć zasilająca nn 230/400 V, 4 – interfejs przesyłu danych, 5 – połączenia wyrównawcze/zaciski uziemiające, 6 – układ zwodów pionowych na dachu/iglica odgromowa z podstawą betonową [2]
Jeżeli pokrycie dachu jest metalowe lub tworzy je sama instalacja PV i z punktu widzenia techniki montażu brak jest możliwości zachowania wymaganych odstępów separacyjnych (s), metalowe części konstrukcji nośnej ogniw PV muszą być połączone przewodami o przekroju min. 16 mm2 Cu lub równoważnym do elementów zewnętrznego systemu ochrony odgromowej [2] (rys. 8.). Należy także na wejściu przewodów DC falownika zainstalować ograniczniki przepięć klasy T1 przeznaczone do instalacji PV. Jeśli długość przewodów łączących panele PV z falownikiem od strony DC jest większa od 10 m, należy zainstalować kolejny ogranicznik przepięć klasy T1 przeznaczony do instalacji PV (na wyjściu paneli). Na wyjściu AC falownika należy również zainstalować ogranicznik przepięć klasy T1 kombinowany zbudowany w oparciu o iskiernik. Podczas układania przewodów należy zwrócić uwagę, aby nie tworzyć zbytecznych pętli, w których mogą się indukować większe wartości napięć. Dotyczy to przewodów łączących ogniwa PV z falownikiem, ogniwa między sobą (stringi). Należy unikać prowadzenia poprzecznego przewodów DC między rzędami ogniw, przewodami przesyłu danych lub czujników nasłonecznienia, monitoringu pracy instalacji – tworzą one zbędne pętle, co też zwiększa narażenie przepięciowe całego systemu PV [2].
Farma fotowoltaiczna
Skuteczna ochrona farm fotowoltaicznych wymaga zainstalowania systemu zwodów, tak aby chronić panele PV od wyładowań piorunowych. Niezbędna jest również instalacja uziemiająca, sieć połączeń wyrównawczych i urządzenia do ograniczania przepięć.
Ochrona przed bezpośrednim wyładowaniem piorunowym wymaga umieszczania wszystkich paneli PV i innych urządzeń elektroenergetycznych w przestrzeni chronionej przez układ zwodów stosują tak jak poprzednio metodę toczącej się kuli lub kąta ochronnego. Instalacja uziemiająca winna mieć rezystancję mniejszą niż 10 Ω. Szczególną uwagę należy zwrócić na sposób prowadzenia przewodów na terenie farmy fotowoltaicznej. Należy unikać dużych pętli przewodów, w których mogą się indukować niebezpieczne przepięcia. Do ochrony urządzeń od przepięć należy stosować dedykowane ograniczniki przepięć odpowiednio rozmieszczone na terenie farmy (rys. 9. i 10.).
Rys. 9. Ochrona przeciwprzepięciowa farmy fotowoltaicznej z falownikiem centralnym (z oznaczonym możliwym do wystąpienia rozpływającym się prądem doziemnego wyładowania piorunowego); rys. J. Wiater
Rys. 10. Ochrona przeciwprzepięciowa farmy fotowoltaicznej z falownikami przeznaczonymi dla każdej gałęzi (z oznaczonym możliwym do wystąpienia rozpływającym się prądem doziemnego wyładowania piorunowego) rys. J. Wiater
Specjalne ograniczniki przepięć do ochrony instalacji fotowoltaicznych
Ogniwa fotowoltaiczne ze względu na swoją specyfikę (jak już wspomniano wcześniej) mogą pracować przy prądzie znamionowym bardzo zbliżonym do prądu zwarciowego. Ograniczniki przepięć dla systemów PV (DC) są inaczej budowane niż dla sieci prądu zmiennego (AC) m.in. dlatego, bo prądy następcze przy prądzie stałym trudno jest wyłączyć ze względu na nieprzechodzenie prądu przez zero. Wymusza to stosowanie specjalnych konstrukcji zgodnie z wymaganiami normy PN-EN 50539-11:2013-06 [9] zastąpionej w 2019 roku przez normę PN-EN 61643-31:2019-07 [10]. Głównym problemem w budowie ogranicznika PV jest bezpieczne odłączenie SPD w przypadku jego uszkodzenia lub przegrzania. Ma to na celu zapobieganie pożarowi. Klasyczne stosowane rozwiązanie polegające na stosowaniu zgrzewanego złącza bimetalicznego nie może być bezpośrednio zastosowane dla układów DC (PV). Ograniczniki przepięć prądu stałego składają się zazwyczaj z trzech elementów ucinających, ograniczających lub kombinowanych równolegle połączonych ze specjalnymi bezpiecznikami nadprądowymi sprzężonymi z modułami ograniczającymi przepięcia i działającymi sekwencyjnie. W przypadku pojawienia się krótkotrwałego przepięcia powinien zadziałać tylko moduł ucinający lub ograniczający przepięcie. Jeśli zaburzenie trwa dłużej (czas działania zależny od budowy i własności konkretnego SPD), wówczas ogranicznik przepięć powinien mieć możliwość skutecznego przerwania płynącego prądu zwarciowego (DC) (rys. 11.).
Rys. 11. Dwustopniowy ogranicznik przepięć do ochrony generatora PV [2]
Ograniczniki przepięć do paneli PV charakteryzują się również innym napięciowym poziomem ochrony Up – dobieranym w zależności od napięcia pracy stringu. Wartości prądów znamionowych (In) i impulsowych (Iimp) należy dobierać w zależności od przyjętej klasy ochrony, a co za tym idzie, maksymalnej wartości prądu piorunowego (10/350 µs), klasy probierczej ogranicznika (T1 lub T2), liczby przewodów odprowadzających zewnętrznego systemu ochrony odgromowej. Szczegóły można znaleźć w normie PN-EN 61643-31 [10]. Zestawienie wymaganych wartości minimalnych prądów znamionowych SPD zaczerpnięto z tabeli A.2 ww. normy i przedstawiono poniżej w tabelach 1. i 2.
Tab. 1. Dobór minimalnej wartości prądu znamionowego (In) i impulsowego (Iimp) ograniczników przepięć klasy T1 ograniczających lub kombinowanych (połączenie szeregowe warystorów i iskierników) zgodnie z PN-EN 61643-31 [2, 10]
Tab. 2. Dobór minimalnej wartości prądu znamionowego (In) i impulsowego (Iimp) ograniczników przepięć klasy T1 ucinających (iskierników) lub kombinowanych (połączenie równoległe warystorów i iskierników) zgodnie z PN-EN 61643-31 [2, 10]
Najczęściej popełniane błędy
Brak jakiejkolwiek ochrony. Dołożenie instalacji PV bez modyfikacji systemu ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej obiektu.
Stosowanie aktywnej ochrony odgromowej lub innej polegającej na ograniczeniu liczby zwodów lub cienia na dachu. Wyłącza to odpowiedzialność ubezpieczyciela za ewentualne straty ze względu na stosowanie rozwiązań niezgodnych z polskim prawem budowlanym. Błędem jest powoływanie się na normy francuskie, nieprzywołane w polskim rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [11].
Niezachowane odstępy separacyjne na dachu.
Brak ochrony przeciwprzepięciowej skoordynowanej energetycznie z urządzeniem końcowym (falownikiem). Ryzykujemy uszkodzenie falownika wskutek przepięć pomimo zastosowania ogranicznika przepięć.
Podsumowanie
Własne elektrownie słoneczne stają się coraz bardziej popularne i modne w Polsce. Dostrzegając ich zalety, aktywnie z nich korzystając, nie można zapominać o zagrożeniach, które wraz z sobą one niosą. Ryzyko pożaru obiektu, na którym są zainstalowane, wzrasta znacząco. Bez skutecznej ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej okres zwrotu z inwestycji może być dłuższy lub w ekstremalnych przypadkach koszty przewyższą znacząco potencjalne zyski. W polskim prawie winien być wprowadzony zapis nakładający na użytkowników instalacji PV konieczność wyposażenia ich w urządzenia piorunochronne i przeciwprzepięciowe. Brak takiej regulacji jest wykorzystywany do zmniejszenia kosztów inwestycji. Ubezpieczenie daje tylko złudną nadzieję na pokrycie ewentualnych strat. Podsumowując: zaleca się instalację potocznie zwanej „odgromówki” i „przepięciówki”.
PN-EN 62305-1:2011. Ochrona odgromowa - Część 1: Zasady ogólne.
PN-EN 62305-2:2012. Ochrona odgromowa – Cześć 2: Zarządzanie ryzykiem.
PN-EN 62305-3:2011. Ochrona odgromowa - Część 3: Uszkodzenia fizyczne obiektów i zagrożenie życia.
PN-EN 62305-4:2011. Ochrona odgromowa - Część 4: Urządzenia elektryczne i elektroniczne w obiektach.
DIN EN 62305-3:2016-04;VDE 0185-305-3:2016-04. Blitzschutz - Teil 3: Schutz von baulichen Anlagen und Personen.
IEC TS 62561-8:2018. Lightning protection system components (LPSC) - Part 8: Requirements for components for isolated LPS
PN-EN 50539-11:2013-06. Niskonapięciowe urządzenia ograniczające przepięcia - Urządzenia ograniczające przepięcia do zastosowań specjalnych z włączeniem napięcia stałego - Część 11: Wymagania i badania dla SPD w zastosowaniach fotowoltaicznych
PN-EN 61643-31:2019-07. Niskonapięciowe urządzenia ograniczające przepięcia - Część 31: Wymagania i metody badań dla SPD instalacji fotowoltaicznych
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 kwietnia 2019r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dz.U.2019.0.1065.
W powszechnym odczuciu, zawierając umowę ubezpieczenia, jesteśmy przekonani i w większości wręcz pewni, że w przypadku zaistnienia sytuacji wyjątkowej powodującej powstanie start materialnych ubezpieczyciel...
W powszechnym odczuciu, zawierając umowę ubezpieczenia, jesteśmy przekonani i w większości wręcz pewni, że w przypadku zaistnienia sytuacji wyjątkowej powodującej powstanie start materialnych ubezpieczyciel pokryje nam poniesione straty. Niestety, w życiu jest zupełnie inaczej niż w teorii. Bardzo często okazuje się, że dopiero gdy ubezpieczony obiekt lub rzecz ulegnie uszkodzeniu, zmienia się nasze postrzeganie umowy ubezpieczeniowej. Nagle przypominamy sobie ciągle aktualne przysłowie „mądry Polak...
W powszechnym odczuciu, zawierając umowę ubezpieczenia, jesteśmy przekonani i w większości wręcz pewni, że w przypadku zaistnienia sytuacji wyjątkowej powodującej powstanie start materialnych, ubezpieczyciel...
W powszechnym odczuciu, zawierając umowę ubezpieczenia, jesteśmy przekonani i w większości wręcz pewni, że w przypadku zaistnienia sytuacji wyjątkowej powodującej powstanie start materialnych, ubezpieczyciel pokryje nam poniesione straty. Niestety, w życiu jest zupełnie inaczej niż w teorii. Bardzo często okazuje się, że dopiero gdy ubezpieczony obiekt lub rzecz ulegnie uszkodzeniu, zmienia się nasze postrzeganie umowy ubezpieczeniowej. Nagle przypominamy sobie ciągle aktualne przysłowie „mądry Polak...
Decydując się na montaż systemu fotowoltaicznego, należy doposażyć obiekt w system ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej. Zgodnie z polskim prawem można tego nie robić, akceptując jednocześnie straty...
Decydując się na montaż systemu fotowoltaicznego, należy doposażyć obiekt w system ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej. Zgodnie z polskim prawem można tego nie robić, akceptując jednocześnie straty powstałe w skutek wyładowania piorunowego, przepięcia czy pożaru. Na wstępie, tak jak już wcześniej wspomniano, należy przeprowadzić analizę ryzyka, której wynik dostarcza informacji o wymaganym poziomie ochrony odgromowej (LPL), a co za tym idzie, jakie konkretnie rozwiązania techniczne należy zastosować,...
W Polsce tylko w roku 2019 zainstalowano ponad 104 tysiące mikroinstalacji fotowoltaicznych (PV) o łącznej mocy przekraczającej 680 MWp [1]. Chęć pozyskania „darmowej” energii elektrycznej oraz liczne...
W Polsce tylko w roku 2019 zainstalowano ponad 104 tysiące mikroinstalacji fotowoltaicznych (PV) o łącznej mocy przekraczającej 680 MWp [1]. Chęć pozyskania „darmowej” energii elektrycznej oraz liczne programy wsparcia tego rodzaju inwestycji przekładają się na tzw. boom, który przekracza założone prognozy [1]. Należy przypuszczać, iż w kolejnych latach instalacje PV staną się nieodzownym składnikiem instalacji elektrycznych. Należy jednak pamiętać, iż poza oczywistymi zaletami są również zagrożenia,...
Nakładem Oficyny Wydawniczej Politechniki Białostockiej, w ramach serii wydawniczej „Rozprawy Naukowe”, ukazała się pod koniec 2011 roku książka pt. „Ochrona urządzeń oraz systemów elektronicznych przed...
Nakładem Oficyny Wydawniczej Politechniki Białostockiej, w ramach serii wydawniczej „Rozprawy Naukowe”, ukazała się pod koniec 2011 roku książka pt. „Ochrona urządzeń oraz systemów elektronicznych przed narażeniami piorunowymi” autorstwa prof. dr. hab. inż. Andrzeja Sowy.
Każdy ogranicznik przepięć ma pewną określoną zdolność do przenoszenia przez siebie pewnej energii udaru. Jeśli po zadziałaniu ogranicznika przepięć energia przez niego przeniesiona przekroczy dopuszczalną...
Każdy ogranicznik przepięć ma pewną określoną zdolność do przenoszenia przez siebie pewnej energii udaru. Jeśli po zadziałaniu ogranicznika przepięć energia przez niego przeniesiona przekroczy dopuszczalną wartość, wówczas może dojść do uszkodzenia ogranicznika przepięć, a nawet do jego eksplozji – stąd też konieczne jest stosowanie dobezpieczenia. Ilość energii, którą może przez siebie przenieść ogranicznik przepięć, jest ściśle powiązana z zastosowaną do jego budowy technologią.
Nowoczesne urządzenia elektryczne i elektroniczne bazują w większości przypadków na układach sterowanych przez mikroprocesory lub komputery. Napięcia znamionowe pracy systemów komputerowych są z roku na...
Nowoczesne urządzenia elektryczne i elektroniczne bazują w większości przypadków na układach sterowanych przez mikroprocesory lub komputery. Napięcia znamionowe pracy systemów komputerowych są z roku na rok co raz bardziej obniżane ze względu m.in. na wymaganą coraz większą szybkość ich działania i coraz mniejsze wymagane zużycie energii.
W obiekcie budowlanym instalacja elektryczna oraz zasilane urządzenia narażone są na oddziaływanie napięć i prądów udarowych wywołanych przez wyładowania piorunowe oraz procesy łączeniowe w sieci elektroenergetycznej...
W obiekcie budowlanym instalacja elektryczna oraz zasilane urządzenia narażone są na oddziaływanie napięć i prądów udarowych wywołanych przez wyładowania piorunowe oraz procesy łączeniowe w sieci elektroenergetycznej średniego i niskiego napięcia. Do ochrony przed tego rodzaju narażeniami stosowane są układy urządzeń do ograniczania przepięć SPD (Surge Protective Device) typu 1, 2 lub 3.
W artykule przedstawiono podstawowe zasady przeglądów i badań okresowych urządzeń do ograniczania przepięć SPD (Surge Protective Device) stosowanych w instalacji elektrycznej w obiekcie budowlanym posiadającym...
W artykule przedstawiono podstawowe zasady przeglądów i badań okresowych urządzeń do ograniczania przepięć SPD (Surge Protective Device) stosowanych w instalacji elektrycznej w obiekcie budowlanym posiadającym urządzenie piorunochronne.
Wprowadzanie elementów i układów półprzewodnikowych znacznie zwiększa możliwości działania urządzeń elektronicznych oraz umożliwia tworzenie coraz bardziej rozbudowanych, różnorodnych systemów informatycznych,...
Wprowadzanie elementów i układów półprzewodnikowych znacznie zwiększa możliwości działania urządzeń elektronicznych oraz umożliwia tworzenie coraz bardziej rozbudowanych, różnorodnych systemów informatycznych, teleinformatycznych, kontrolno-pomiarowych i sterujących. Analizując możliwości zapewnienia bezawaryjnego działania systemów elektronicznych należy zwrócić szczególną uwagę na ograniczanie przepięć występujących w obwodach iskrobezpiecznych.
Dobierając rozwiązania ochrony odgromowej należy zwrócić uwagę na urządzenia nadawczo-odbiorcze, które podczas bezpośredniego wyładowania w obiekt mogą być narażona na działanie części prądu piorunowego...
Dobierając rozwiązania ochrony odgromowej należy zwrócić uwagę na urządzenia nadawczo-odbiorcze, które podczas bezpośredniego wyładowania w obiekt mogą być narażona na działanie części prądu piorunowego wpływającego do kabli antenowych.
Ograniczniki przeciwprzepięciowe (SPD – Surge Protective Devices) są elementami biernymi, które stają się aktywne przy przepięciu powstającym podczas wyładowania atmosfercznego lub przepięcia łączeniowego...
Ograniczniki przeciwprzepięciowe (SPD – Surge Protective Devices) są elementami biernymi, które stają się aktywne przy przepięciu powstającym podczas wyładowania atmosfercznego lub przepięcia łączeniowego w sieci zasilającej. Pojedynczy ogranicznik może jednak okazać się niewystarczający do skutecznego zabezpieczenia całej instalacji w obiekcie budowlanym, ponieważ ogranicza on częściowo przepływ prądu udarowego, który mimo zredukowanego napięcia może spowodować uszkodzenie urządzenia elektrycznego.
Artykuł przedstawia problem tworzenia systemu wyrównywania potencjałów w budynku, jako nieodzownej części kompleksowej ochrony odgromowej, przeciwprzepięciowej i przeciwporażeniowej. Opisano w nim ogólne...
Artykuł przedstawia problem tworzenia systemu wyrównywania potencjałów w budynku, jako nieodzownej części kompleksowej ochrony odgromowej, przeciwprzepięciowej i przeciwporażeniowej. Opisano w nim ogólne zasady tworzenia systemu ekwipotencjalizacji z wykorzystaniem elementów i połączeń zarówno sztucznych, jak i naturalnych.
Przepięcia to przebiegi nieustalone o amplitudach rzędu kilkudziesięciu kilowoltów, które występują w instalacji elektrycznej. Mogą one powodować uszkodzenie, a nawet zniszczenie urządzeń elektrycznych...
Przepięcia to przebiegi nieustalone o amplitudach rzędu kilkudziesięciu kilowoltów, które występują w instalacji elektrycznej. Mogą one powodować uszkodzenie, a nawet zniszczenie urządzeń elektrycznych znajdujących się w obiektach budowlanych. W celu zapewnienia bezawaryjnej pracy urządzeń elektrycznych i elektronicznych stosuje się ograniczniki przepięć zgodnie ze strefową koncepcją ochrony przeciwprzepięciowej.
Na placu budowy ochrony przed skutkami wyładowań atmosferycznych oraz przepięć wywołanych czynnościami łączeniowymi w sieci zasilającej wymagają przede wszystkim obiekty zaplecza budowy oraz, w większości...
Na placu budowy ochrony przed skutkami wyładowań atmosferycznych oraz przepięć wywołanych czynnościami łączeniowymi w sieci zasilającej wymagają przede wszystkim obiekty zaplecza budowy oraz, w większości przypadków, także nowo wznoszone obiekty. Rozróżniamy przy tym ochronę zewnętrzną, mającą na celu zminimalizowanie skutków bezpośredniego trafienia pioruna w obiekt, oraz ochronę wewnętrzną, zabezpieczającą czułe elektroniczne urządzenia przed przepięciami powodowanymi przez zjawiska atmosferyczne...
Urządzenie piorunochronne powinno przejąć i odprowadzić do ziemi prąd wyładowania piorunowego w sposób bezpieczny dla ludzi oraz eliminujący możliwość uszkodzenia chronionego obiektu budowlanego oraz urządzeń...
Urządzenie piorunochronne powinno przejąć i odprowadzić do ziemi prąd wyładowania piorunowego w sposób bezpieczny dla ludzi oraz eliminujący możliwość uszkodzenia chronionego obiektu budowlanego oraz urządzeń w nim zainstalowanych. Obecnie wprowadzane są cztery nowe normy serii PN-EN 62305, określające zasady ochrony odgromowej obiektów budowlanych. W normach tych szczególną uwagę zwrócono na ochronę przed piorunowym impulsem elektromagnetycznym, którego oddziaływanie może spowodować uszkodzenie...
Projekt ochrony odgromowej obiektu budowlanego należy wykonywać zgodnie z wymaganiami normy PN-xx/E 05003 Instalacje odgromowe obiektów budowlanych lub zgodnie z normą PN-IEC 60124 Instalacje odgromowe....
Projekt ochrony odgromowej obiektu budowlanego należy wykonywać zgodnie z wymaganiami normy PN-xx/E 05003 Instalacje odgromowe obiektów budowlanych lub zgodnie z normą PN-IEC 60124 Instalacje odgromowe. Żadna z tych norm nie obejmuje jednak wszystkich zagadnień związanych z ochroną odgromową. Wręcz przeciwnie, w normach tych występuje różne podejście do oceny zagrożenia piorunowego, które stanowi podstawę do przyjęcia określonego poziomu ochrony odgromowej.
Zaburzenia elektromagnetyczne wywołane wyładowaniami atmosferycznymi są często poważnym zagrożeniem w prawidłowej pracy urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Stosowanie układów zabezpieczających oraz...
Zaburzenia elektromagnetyczne wywołane wyładowaniami atmosferycznymi są często poważnym zagrożeniem w prawidłowej pracy urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Stosowanie układów zabezpieczających oraz właściwy ich dobór stały się już koniecznością. W artykule przedstawiono opracowany przez autorkę model generatora udaru kombinowanego do symulacji badań i projektowania modeli elementów układów ochrony przeciwprzepięciowej oraz przykładowe wyniki pomiarów i modelowania dla wybranego rodzaju warystora.
W artykule porównano dane o doziemnych wyładowaniach piorunowych zarejestrowanych w Polsce przez system automatycznej detekcji piorunów ze statystycznymi danymi dotyczącymi porażeń ludzi przez pioruny....
W artykule porównano dane o doziemnych wyładowaniach piorunowych zarejestrowanych w Polsce przez system automatycznej detekcji piorunów ze statystycznymi danymi dotyczącymi porażeń ludzi przez pioruny. Jest ono próbą oszacowania zagrożenia piorunowego dla mieszkańców naszego kraju.
Nowym zagadnieniem wprowadzonym przez normę ochrony odgromowej PN-EN 62305-2 jest metodyka analizy ryzyka oraz oceny uszkodzeń powodowanych przez wyładowania piorunowe. Zastosowanie zaleceń zawartych w...
Nowym zagadnieniem wprowadzonym przez normę ochrony odgromowej PN-EN 62305-2 jest metodyka analizy ryzyka oraz oceny uszkodzeń powodowanych przez wyładowania piorunowe. Zastosowanie zaleceń zawartych w tej normie umożliwia określenie nie tylko wymaganego poziomu ochrony urządzenia piorunochronnego, ale również potrzeby zastosowania innych środków ochrony, łącznie z oceną ich opłacalności.
W instalacjach zasilających zasilacze UPS należy ograniczać przepięcia do poziomu wytrzymywanego przez te urządzenia oraz urządzenia elektroniczne i elektryczne, które są przez nie zasilane. Podstawą doboru...
W instalacjach zasilających zasilacze UPS należy ograniczać przepięcia do poziomu wytrzymywanego przez te urządzenia oraz urządzenia elektroniczne i elektryczne, które są przez nie zasilane. Podstawą doboru ograniczników przepięć jest odporność udarowa zasilaczy UPS oraz urządzeń przez nie zasilanych. Dobierając ograniczniki przepięć (SPD) należy uwzględnić konieczność pozostawienia marginesu bezpieczeństwa pomiędzy poziomem odporności udarowej zasilacza UPS a poziomem ochronnym układu ograniczników.
Zwody i przewody odprowadzające powinny zapewnić ochronę przed bezpośrednim oddziaływaniem prądu udarowego podczas wyładowania piorunowego w obiekt budowlany. Do ochrony odgromowej można wykorzystać przewodzące...
Zwody i przewody odprowadzające powinny zapewnić ochronę przed bezpośrednim oddziaływaniem prądu udarowego podczas wyładowania piorunowego w obiekt budowlany. Do ochrony odgromowej można wykorzystać przewodzące elementy konstrukcyjne obiektu, tzw. zwody i przewody odprowadzające naturalne, lub przewody umieszczone tylko w celu ochrony odgromowej, tzw. zwody i przewody odprowadzające sztuczne.
Cechą charakterystyczną współczesnych urządzeń systemów kontrolno-pomiarowych jest ich stosunkowo niewielka odporność na działanie napięć i prądów udarowych, dochodzących z sieci zasilającej oraz z...
Cechą charakterystyczną współczesnych urządzeń systemów kontrolno-pomiarowych jest ich stosunkowo niewielka odporność na działanie napięć i prądów udarowych, dochodzących z sieci zasilającej oraz z linii przesyłu sygnałów. Znaczną część uszkodzeń urządzeń wywołują napięcia i prądy udarowe powstające podczas wyładowań piorunowych. Zagrożenie stwarzane przez bezpośrednie oddziaływanie rozpływającego się prądu piorunowego lub przepięcia atmosferyczne jest szczególnie groźne dla urządzeń pracujących...
Elementy urządzenia piorunochronnego powinny zapewnić odprowadzenie prądu piorunowego do uziomu bez możliwości jego niekontrolowanego rozpływu w instalacji elektrycznej oraz obwodach sygnałowych ułożonych...
Elementy urządzenia piorunochronnego powinny zapewnić odprowadzenie prądu piorunowego do uziomu bez możliwości jego niekontrolowanego rozpływu w instalacji elektrycznej oraz obwodach sygnałowych ułożonych na dachu, ścianach bocznych oraz wewnątrz obiektu budowlanego. Spełniając powyższe zalecenie należy zapewnić ochronę wszelkiego rodzaju nadbudówek dachowych, anten oraz instalacji przed bezpośrednim oddziaływaniem rozpływającego się prądu piorunowego.
Firma GoodWe zaprezentowała najnowsze rozwiązanie magazynowania energii do zastosowań komercyjnych i przemysłowych (C&I). System BAT112, po raz pierwszy przedstawiony podczas targów Intersolar w Monachium...
Firma GoodWe zaprezentowała najnowsze rozwiązanie magazynowania energii do zastosowań komercyjnych i przemysłowych (C&I). System BAT112, po raz pierwszy przedstawiony podczas targów Intersolar w Monachium w maju 2025 r., oferuje pojemność magazynowania na poziomie 112,6 kWh oraz stałą moc ładowania 0,9 C i rozładowania 1,1 C.
Instalacja silnika indukcyjnego trójfazowego o mocy większej od 5,5 kW wymaga układu rozruchowego, którego celem jest zmniejszenie poboru prądu ze źródła zasilania. Spośród dostępnych metod rozruchu silników...
Instalacja silnika indukcyjnego trójfazowego o mocy większej od 5,5 kW wymaga układu rozruchowego, którego celem jest zmniejszenie poboru prądu ze źródła zasilania. Spośród dostępnych metod rozruchu silników indukcyjnych klatkowych najprostszym i zarazem najbardziej niezawodnym w eksploatacji jest układ gwiazda/trójkąt.
SOCOMEC to międzynarodowa firma z ponad 100-letnim doświadczeniem w projektowaniu urządzeń do zarządzania energią, zapewniających bezpieczeństwo i ciągłość zasilania.
Schrack Technik jest jednym z wiodących przedsiębiorstw w dystrybucji innowacyjnych produktów w zakresie szeroko pojętej elektrotechniki. Założycielem firmy Schrack AG, firmy matki dzisiejszego Schracka, był w roku 1919 dr Eduard Schrack. Paleta produktowa Schrack Technik jest od lat stale poszerzana. Tak też Schrack Technik stał się wiodącym przedsiębiorstwem zaopatrującym w elektrotechnikę klientów Centralnej i wschodniej Europy.
Nasza paleta produktów jest bardzo różnorodna, staramy się również zawsze podążać za najnowszymi technologiami. Oferujemy produkty m.in. z zakresu elektrotechniki, danych/SAT, bezpieczeństwa, budownictwa i oświetlenia — zawsze najwyższej jakości!
Firma eMKa Szkolenia to dostawca usług edukacyjnych z 19-letnim doświadczeniem. Specjalizujemy się w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych osób dorosłych i współpracujemy w sektorze B2B (fabryki, korporacje,...
Firma eMKa Szkolenia to dostawca usług edukacyjnych z 19-letnim doświadczeniem. Specjalizujemy się w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych osób dorosłych i współpracujemy w sektorze B2B (fabryki, korporacje, sieci wielkopowierzchniowe etc. ), jednak zaopiekujemy się każdym klientem – nawet tym najmniejszym.
Rosnące wymagania dotyczące jakości energii elektrycznej oraz dynamiczna zmienność obciążeń w zakładach przemysłowych czynią kompensację mocy biernej kluczową z perspektywy technicznej i ekonomicznej....
Rosnące wymagania dotyczące jakości energii elektrycznej oraz dynamiczna zmienność obciążeń w zakładach przemysłowych czynią kompensację mocy biernej kluczową z perspektywy technicznej i ekonomicznej. W obliczu wzrastających kosztów energii biernej oraz konieczności spełnienia rygorystycznych norm, coraz większą rolę odgrywają nowoczesne rozwiązania, takie jak statyczne generatory mocy biernej (SVG) o prądzie znamionowym 150 A i 200 A. Dzięki zaawansowanym parametrom, możliwościom rozbudowy i dynamicznej...
Wahania napięcia w sieciach elektrycznych to powszechny problem, który może prowadzić do awarii urządzeń czy przerw w produkcji. Według normy PN-EN 50160, dopuszczalne odchylenia napięcia to ±10%, jednak...
Wahania napięcia w sieciach elektrycznych to powszechny problem, który może prowadzić do awarii urządzeń czy przerw w produkcji. Według normy PN-EN 50160, dopuszczalne odchylenia napięcia to ±10%, jednak wiele urządzeń przemysłowych wymaga znacznie wyższej stabilności.
W dobie rosnących kosztów energii i zaostrzających się norm efektywności energetycznej, precyzyjna analityka staje się fundamentem nowoczesnego zarządzania infrastrukturą. REMIZ 3 to licznik energii elektrycznej,...
W dobie rosnących kosztów energii i zaostrzających się norm efektywności energetycznej, precyzyjna analityka staje się fundamentem nowoczesnego zarządzania infrastrukturą. REMIZ 3 to licznik energii elektrycznej, który łączy kompaktową budowę na szynie DIN z funkcjonalnością zaawansowanych jednostek pomiarowych ze zdalnym odczytem.
Asessment center to coraz popularniejsza metoda oceny kompetencji zawodowych kandydatów, stosowana szczególnie podczas rekrutacji na stanowiska kierownicze. Sprawdź, co warto o niej wiedzieć!
Asessment center to coraz popularniejsza metoda oceny kompetencji zawodowych kandydatów, stosowana szczególnie podczas rekrutacji na stanowiska kierownicze. Sprawdź, co warto o niej wiedzieć!
Co dzieje się w domu, kiedy jesteś w pracy, na wakacjach lub na spotkaniu? Czy wszystko jest w porządku z dzieckiem, które zostało pod opieką dziadków? Czy pies spokojnie odpoczywa, a kurier rzeczywiście...
Co dzieje się w domu, kiedy jesteś w pracy, na wakacjach lub na spotkaniu? Czy wszystko jest w porządku z dzieckiem, które zostało pod opieką dziadków? Czy pies spokojnie odpoczywa, a kurier rzeczywiście zostawił paczkę pod drzwiami? Nowoczesne kamery WiFi pozwalają sprawdzić to w każdej chwili – bez skomplikowanej instalacji i wysokich kosztów. Poznaj smart kamery Sonoff i wybierz model najlepiej dopasowany do swoich potrzeb!
Dyrektywa o efektywności energetycznej (EED) nakłada na państwa członkowskie UE obowiązek wyposażenia wszystkich liczników ciepła, chłodzenia i ciepłej wody użytkowej w funkcję zdalnego odczytu. Zostało...
Dyrektywa o efektywności energetycznej (EED) nakłada na państwa członkowskie UE obowiązek wyposażenia wszystkich liczników ciepła, chłodzenia i ciepłej wody użytkowej w funkcję zdalnego odczytu. Zostało już tylko 6 miesięcy na wymianę lub modernizację urządzeń, które nie spełniają tych wymagań. W Polsce oznacza to wymianę milionów liczników, a za niedopełnienie obowiązku grożą kary do 10 000 zł – i nie jest to wyjątek w skali europejskiej: na koniec 2024 r. w krajach UE (wraz z Norwegią, Szwajcarią...
Techniki relaksacyjne to doskonały sposób na walkę z nadmiernym stresem i odczuciem niepokoju. Jeśli więc twoja praca wywołuje u ciebie zdenerwowanie i ciągłe napięcie, musisz poznać popularne metody,...
Techniki relaksacyjne to doskonały sposób na walkę z nadmiernym stresem i odczuciem niepokoju. Jeśli więc twoja praca wywołuje u ciebie zdenerwowanie i ciągłe napięcie, musisz poznać popularne metody, które pomogą ci sobie z tym radzić.
Bateryjne systemy magazynowania energii BESS (Battery Energy Storage System) to technologia, która zmienia sposób zarządzania energią elektryczną w obiektach komercyjnych i przemysłowych. Magazyny energii...
Bateryjne systemy magazynowania energii BESS (Battery Energy Storage System) to technologia, która zmienia sposób zarządzania energią elektryczną w obiektach komercyjnych i przemysłowych. Magazyny energii pozwalają gromadzić nadwyżki energii z odnawialnych źródeł i wykorzystywać je w momentach zwiększonego zapotrzebowania – bez strat, bez przestojów, bez uzależnienia od sieci elektroenergetycznej.
W Polsce działa ponad 200 dużych instalacji BESS o łącznej mocy przekraczającej 1,2 GW. Do 2030 roku...
Dynamiczny rozwój sektora elektroenergetycznego oraz transformacja energetyczna stawiają przed rynkiem pracy bezprecedensowe wymagania. Tradycyjny system oświaty, choć daje solidne podstawy, często napotyka...
Dynamiczny rozwój sektora elektroenergetycznego oraz transformacja energetyczna stawiają przed rynkiem pracy bezprecedensowe wymagania. Tradycyjny system oświaty, choć daje solidne podstawy, często napotyka barierę w postaci szybkiego tempa zmian technologicznych. Odpowiedzią na tę lukę jest ogólnopolska sieć Branżowych Centrów Umiejętności (BCU). Wśród placówek wiodących prym w dziedzinie elektroenergetyki szczególne miejsce zajmuje Branżowe Centrum Umiejętności w Dziedzinie Energetyki w Nisku (woj....
Wyłączniki nadprądowe zabezpieczają instalację przed skutkami przeciążeń i zwarć. Ich działanie opiera się na dwóch mechanizmach: członie termicznym (reagującym na przeciążenie) oraz elektromagnetycznym...
Wyłączniki nadprądowe zabezpieczają instalację przed skutkami przeciążeń i zwarć. Ich działanie opiera się na dwóch mechanizmach: członie termicznym (reagującym na przeciążenie) oraz elektromagnetycznym (reagującym na zwarcie). Skupimy się tutaj na seriach urządzeń zwarciowej zdolności łączeniowej 6 kA oraz 10 kA.
Branża elektroenergetyczna w Polsce – począwszy od wytwarzania, przez przesył i dystrybucję, po użytkowników końcowych – podlega obecnie dynamicznym zmianom, których motorem napędowym jest transformacja...
Branża elektroenergetyczna w Polsce – począwszy od wytwarzania, przez przesył i dystrybucję, po użytkowników końcowych – podlega obecnie dynamicznym zmianom, których motorem napędowym jest transformacja energetyczna. Zmiany te wymuszają na producentach osprzętu łączeniowego rozwiązania zapewniające gwarantowane i niezawodne połączenia poszczególnych elementów w tym systemie. ERGOM jako producent końcówek i łączników kablowych dostarcza rozwiązania, które spełniają powyższe kryteria.
System zmontowany, kable zaciśnięte, rejestrator włączony – a na ekranie czarny obraz z części kamer. Scenariusz znany wielu instalatorom, szczególnie przy kompletacji systemu z podzespołów różnych producentów....
System zmontowany, kable zaciśnięte, rejestrator włączony – a na ekranie czarny obraz z części kamer. Scenariusz znany wielu instalatorom, szczególnie przy kompletacji systemu z podzespołów różnych producentów. Zanim zaczniesz szukać uszkodzeń sprzętowych, przejdź przez pięć punktów, które odpowiadają za większość problemów na pierwszym rozruchu.
Od 19 do 21 maja trwają targi Battery Forum 2026. Tysiące instalatorów, przedstawicieli biznesu, rynku energii oraz samorządów spotykają się w Nadarzynie pod Warszawą, by rozmawiać o magazynach energii,...
Od 19 do 21 maja trwają targi Battery Forum 2026. Tysiące instalatorów, przedstawicieli biznesu, rynku energii oraz samorządów spotykają się w Nadarzynie pod Warszawą, by rozmawiać o magazynach energii, nowoczesnych technologiach i rozwiązaniach przyspieszających transformację energetyczną. To trzy dni pełne praktycznej wiedzy, premier technologicznych i dyskusji o wyzwaniach, z którymi mierzy się dziś branża OZE i energetyka. Które stoiska warto odwiedzić w tych dniach? Sprawdźcie!
14 maja 2026 r. Firma WIN SOURCE, globalny lider w dystrybucji komponentów elektronicznych, poinformowała, że z powodzeniem wzięła udział w targach Warsaw Industry Automatica 2026. Wydarzenie odbyło się...
14 maja 2026 r. Firma WIN SOURCE, globalny lider w dystrybucji komponentów elektronicznych, poinformowała, że z powodzeniem wzięła udział w targach Warsaw Industry Automatica 2026. Wydarzenie odbyło się w dniach 12–14 maja 2026 r. w Ptak Warsaw Expo w Polsce. Podczas targów WIN SOURCE prowadziła pogłębione rozmowy z klientami oraz specjalistami branżowymi z obszarów produkcji urządzeń, elektrotechniki, integracji systemów oraz zakupów na potrzeby utrzymania ruchu, prezentując swoje możliwości usługowe...
Pierwsza przenośna drukarka umożliwiająca tworzenie etykiet o szerokości 101,60 mm bez kabli i ograniczeń – drukuj wszystko, czego potrzebujesz, w dowolnym miejscu!
Pierwsza przenośna drukarka umożliwiająca tworzenie etykiet o szerokości 101,60 mm bez kabli i ograniczeń – drukuj wszystko, czego potrzebujesz, w dowolnym miejscu!
Letnie upały stają się w Polsce normą. Gdy temperatura w cieniu sięga 30°C, strumień zimnego powietrza przynosi upragnione wytchnienie. Pozwala skupić się na pracy lub zaznać prawdziwego relaksu. Odpowiednio...
Letnie upały stają się w Polsce normą. Gdy temperatura w cieniu sięga 30°C, strumień zimnego powietrza przynosi upragnione wytchnienie. Pozwala skupić się na pracy lub zaznać prawdziwego relaksu. Odpowiednio dobrany system klimatyzacji to jednak nie tylko chłodzenie. To narzędzie zapewniające pełną kontrolę nad mikroklimatem, wilgotnością i czystością powietrza w Twoim domu. Zanim zdecydujesz się na montaż, przeanalizuj kilka kluczowych aspektów. Dzięki temu Twoja inwestycja będzie efektywna, oszczędna...
Domy energooszczędne i pasywne wyróżniają się wyjątkowo szczelną konstrukcją, która pozwala ograniczyć straty ciepła do minimum. Nowoczesna stolarka okienna, wielowarstwowe ocieplenie i zaawansowane technologie...
Domy energooszczędne i pasywne wyróżniają się wyjątkowo szczelną konstrukcją, która pozwala ograniczyć straty ciepła do minimum. Nowoczesna stolarka okienna, wielowarstwowe ocieplenie i zaawansowane technologie izolacyjne sprawiają, że budynki te utrzymują stabilną temperaturę przez cały rok przy minimalnym zużyciu energii. Jednak ta sama szczelność, która zapewnia oszczędności, rodzi wyzwania w zakresie wentylacji – naturalna infiltracja powietrza jest zbyt niska, by utrzymać właściwy poziom tlenu,...
Jakość energii elektrycznej jest kluczowym czynnikiem zapewniającym niezawodne i efektywne funkcjonowanie systemów elektroenergetycznych, zarówno w przemyśle, jak i sieciach dystrybucyjnych. Współczesne...
Jakość energii elektrycznej jest kluczowym czynnikiem zapewniającym niezawodne i efektywne funkcjonowanie systemów elektroenergetycznych, zarówno w przemyśle, jak i sieciach dystrybucyjnych. Współczesne przenośne analizatory, takie jak PQ-BOX 150, PQ-BOX 200 oraz PQ-BOX 300 firmy A-Eberle, odgrywają istotną rolę w monitorowaniu i analizie parametrów jakości energii elektrycznej. Urządzenia te oferują zaawansowane możliwości pomiarowe oraz zgodność z międzynarodowymi standardami, co czyni je niezbędnymi...
Kluczowym celem stosowania wymagań technicznych, klasyfikacji oraz zasad projektowania instalacji opartych na kablach ognioodpornych i bezhalogenowych jest zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa...
Kluczowym celem stosowania wymagań technicznych, klasyfikacji oraz zasad projektowania instalacji opartych na kablach ognioodpornych i bezhalogenowych jest zapewnienie odpowiedniego poziomu bezpieczeństwa pożarowego obiektów budowlanych. Oznacza to ograniczenie rozprzestrzeniania się ognia i dymu, umożliwienie sprawnej ewakuacji oraz zagwarantowanie ciągłości pracy systemów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo. Dlatego dobór kabli powinien uwzględniać zarówno ich zachowanie w warunkach pożaru, jak...
Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz technologii magazynowania energii elektrycznej wymaga od inżynierów i producentów coraz bardziej zaawansowanych rozwiązań. Aby cała instalacja działała...
Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii (OZE) oraz technologii magazynowania energii elektrycznej wymaga od inżynierów i producentów coraz bardziej zaawansowanych rozwiązań. Aby cała instalacja działała wydajnie i bezawaryjnie, niezbędne jest zastosowanie odpowiedniego okablowania, które zagwarantuje bezpieczny przesył energii – nawet w najbardziej wymagającym środowisku.
Ochrona przed przepięciami w instalacjach elektrycznych staje się kluczowym elementem dbałości nie tylko o mienie, ale przede wszystkim o bezpieczeństwo użytkowników. Norma PN-HD 60364-5-53:2022 [1] precyzyjnie...
Ochrona przed przepięciami w instalacjach elektrycznych staje się kluczowym elementem dbałości nie tylko o mienie, ale przede wszystkim o bezpieczeństwo użytkowników. Norma PN-HD 60364-5-53:2022 [1] precyzyjnie definiuje zasady doboru oraz montażu ograniczników przepięć (SPD, surge protective devices) w instalacjach niskiego napięcia.
Jakość energii elektrycznej stanowi kluczowy element prawidłowego funkcjonowania współczesnych sieci elektroenergetycznych. Wymagania dotyczące parametrów jakości energii elektrycznej są precyzyjnie określone...
Jakość energii elektrycznej stanowi kluczowy element prawidłowego funkcjonowania współczesnych sieci elektroenergetycznych. Wymagania dotyczące parametrów jakości energii elektrycznej są precyzyjnie określone w normach IEC 61000-4-30 oraz PN-EN 50160. Obie normy – mimo że mają różne zakresy i cele – dobrze się uzupełniają i są kluczowe dla zapewnienia jakości energii elektrycznej w sieciach elektroenergetycznych.
Firma Brady Corporation, specjalizująca się w automatycznej identyfikacji i rejestracji danych, umożliwia użytkownikom profesjonalne odczytywanie i generowanie kodów kreskowych za pomocą smartfona – bez...
Firma Brady Corporation, specjalizująca się w automatycznej identyfikacji i rejestracji danych, umożliwia użytkownikom profesjonalne odczytywanie i generowanie kodów kreskowych za pomocą smartfona – bez dodatkowych kosztów. Bezpłatna aplikacja BradyScan zapewnia doskonałe skanowanie DPM, opcje integracji z zapleczem, kontrolę bezpieczeństwa kodów QR oraz technologię OCR do konwersji obrazu na tekst.
Rosnące znaczenie zdalnego pozyskiwania i archiwizacji danych eksploatacyjnych w budynkach wielorodzinnych sprzyja wdrażaniu rozwiązań umożliwiających integrację detekcji pożaru z infrastrukturą zdalnego...
Rosnące znaczenie zdalnego pozyskiwania i archiwizacji danych eksploatacyjnych w budynkach wielorodzinnych sprzyja wdrażaniu rozwiązań umożliwiających integrację detekcji pożaru z infrastrukturą zdalnego odczytu. Czujnik dymu Ei6500-OMS od Ei Electronics łączy autonomiczne wykrywanie potencjalnego zagrożenia z komunikacją radiową w otwartym standardzie OMS (Open Metering System). Umożliwia monitorowanie stanu urządzenia w ramach istniejącego środowiska technicznego. To rozwiązanie przeznaczone dla...
Dynamiczny rozwój elektromobilności wymusza błyskawiczną rozbudowę infrastruktury ładowania, co staje się jednym z największych wyzwań dla współczesnych systemów elektroenergetycznych. Instalacja stacji...
Dynamiczny rozwój elektromobilności wymusza błyskawiczną rozbudowę infrastruktury ładowania, co staje się jednym z największych wyzwań dla współczesnych systemów elektroenergetycznych. Instalacja stacji ładowania EV – odbiorników o znacznej mocy i nieliniowej charakterystyce – to proces znacznie bardziej złożony niż podłączenie standardowych urządzeń. Niesie on ze sobą ryzyko degradacji parametrów jakości zasilania (JEE), m.in. poprzez generację wyższych harmonicznych, asymetrię obciążeń oraz uciążliwe...
Systemy fotowoltaiczne stały się standardem w nowoczesnym budownictwie. Ich instalacja i konserwacja wymaga użycia odpowiednio przystosowanego oprzyrządowania. Ściśle wyspecjalizowana aparatura marki Sonel...
Systemy fotowoltaiczne stały się standardem w nowoczesnym budownictwie. Ich instalacja i konserwacja wymaga użycia odpowiednio przystosowanego oprzyrządowania. Ściśle wyspecjalizowana aparatura marki Sonel została zaprojektowana dla profesjonalistów właśnie do takich zastosowań.
Ostatnia zima w Polsce stała się bezlitosnym poligonem doświadczalnym dla wielu domowych magazynów energii. Problemy z wydajnością chemii litowej w niskich temperaturach oraz blokady ładowania w systemach...
Ostatnia zima w Polsce stała się bezlitosnym poligonem doświadczalnym dla wielu domowych magazynów energii. Problemy z wydajnością chemii litowej w niskich temperaturach oraz blokady ładowania w systemach Low Voltage (LV) stały się codziennością wielu instalatorów. W odpowiedzi na te wyzwania, SolaX wprowadza rozwiązanie, które do tej pory było zarezerwowane dla segmentu Premium High Voltage – zintegrowane maty grzewcze w bateriach do falowników NEO.
Współczesne systemy ochrony przeciwpożarowej nie ograniczają się już wyłącznie do wykrywania i sygnalizowania pożaru. Obecnie stanowią one złożone, zintegrowane platformy bezpieczeństwa, których zadaniem...
Współczesne systemy ochrony przeciwpożarowej nie ograniczają się już wyłącznie do wykrywania i sygnalizowania pożaru. Obecnie stanowią one złożone, zintegrowane platformy bezpieczeństwa, których zadaniem nie jest jedynie alarmowanie, lecz również aktywne sterowanie przebiegiem ewakuacji oraz ograniczanie skutków pożaru. Systemy te funkcjonują jako jeden spójny organizm, w którym poszczególne podsystemy wymieniają między sobą dane w czasie rzeczywistym i reagują automatycznie na rozwój zagrożenia.
Informacja o cookies
Klikacjąc "Zgoda" akceptujesz zapisywanie wszystkich danych na twoim urządzeniu. Kliknięcie "Odmowa" oznacza zapisywanie tylko danych niezbędnych do funkcjonowania strony. Administratorem danych jest Grupa Medium sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Karczewska 18. Dane są przetwarzane w celu zapewnienia funkcjonalności strony, analizy ruchu oraz dostosowania reklam. Masz prawo do wycofania zgody w dowolnym momencie. Dane przetwarzamy w celu realizxacji zamówienia (art. 6 ust. 1 lit. b RODO). Szczegółowe informacje o przetwarzaniu danych znajdziesz w
Polityce prywatności
