Wymagania dotyczące lokalizacji kontenerowych stacji transformatorowych pod względem ochrony ppoż.
Kontenerowe stacje transformatorowe należy zaliczyć do kategorii użytkowania PM (budynki produkcyjne
i magazynowe). Fot. Strunobet Migacz
Wymagania dotyczące ochrony ppoż. w odniesieniu do budynków i ich usytuowania zostały zapisane w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [8]. W rozporządzeniu tym określono pięć klas odporności ogniowej budynków: A, B, C, D, E.
Każdej klasie przypisane są odpowiednie wymagania co do konstrukcji ścian i stropów.
W ust. 3 § 209 wspomnianego rozporządzenia (Dz.U. z 2022 r., poz. 1225 z późniejszymi zmianami) [8] określono, że stację transformatorową (kontenerową stację transformatorową) należy zaliczyć do kategorii użytkowania PM (budynki produkcyjne i magazynowe)1), dla których wymagania odporności ogniowej elementów konstrukcyjnych przedstawiono w tabeli 1.
Tab. 1. Wymagania w zakresie klasy odporności ogniowej elementów konstrukcyjnych budynku stacji transformatorowej [8]
Ponieważ elementem określającym zagrożenie pożarowe budynku jest gęstość obciążenia ogniowego Q, która określa ilość ciepła wydzielanego przy spalaniu określonej substancji palnej w przeliczeniu na powierzchnię użytkową, w [MJ/m2], w § 271 rozporządzenia [8] zostały określone wymagania dotyczące odległości między sąsiednimi ścianami budynków niebędącymi ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, a w § 216 ust. 1 określone zostały wymagane klasy odporności pożarowej budynków stacji oraz klasy odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego.
Rys. 1. Podstawowe odległości pomiędzy ścianami zewnętrznymi budynków określone w § 271 ustęp 1–3 Rozporządzenia [8], gdzie: PZW – pomieszczenie zagrożone wybuchem (zgodnie z rozporządzeniem [2] pomieszczenie lub budynek jest kwalifikowany jako zagrożony wybuchem, gdy spodziewany przyrost ciśnienia wynosi ΔP ≥ 5 kPa), rys. J. Wiatr
Podstawowe wymagania w tym zakresie zostały przedstawione w tabelach 2. i 3.
Tab. 2. Odległości między zewnętrznymi ścianami budynków niebędącymi ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, mającymi na powierzchni większej niż 65% klasę odporności ogniowej „E” [8]
Tab. 3. Wymagane klasy odporności pożarowej budynków stacji oraz klasy odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego [8]
Przy czym, zgodnie z tabelą zamieszczoną w § 216 ust. 1 – kolumna 5 rozporządzenia [8]2), ściana zewnętrzna w zależności od klasy odporności pożarowej budynku powinna spełniać następujące wymagania:
- klasa „A”: EI 120,
- klasa „B”: EI 60,
- klasa „C”: EI 60,
- klasa „D”: EI 30,
- klasa „E” – brak wymagań.
Uwaga! Ścianę oddzielenia przeciwpożarowego należy wznosić na własnym fundamencie lub na stropie opartym na konstrukcji nośnej o klasie odporności ogniowej nie niższej od odporności ogniowej tej ściany i wysunąć co najmniej 0,3 m poza lico ściany zewnętrznej budynku lub na całej wysokości ściany zewnętrznej zastosować pas z materiału niepalnego o szerokości co najmniej 2 m i klasie odporności ogniowej EI 60. W budynku z przykryciem dachu rozprzestrzeniającym ogień ściany oddzielenia przeciwpożarowego należy wyprowadzić ponad pokrycie dachu na wysokość co najmniej 0,3 m lub zastosować wzdłuż ściany pas materiału niepalnego o szerokości co najmniej 1 m i klasie odporności ogniowej EI 60.
Przedstawione w tabeli 2. odległości, zgodnie z § 271 ust. 1–3 i następnymi rozporządzenia [8], mogą ulec zwiększeniu w następujących przypadkach:
1) odległość między zewnętrznymi ścianami budynków niebędącymi ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, a mającymi na powierzchni większej niż 65% klasę odporności ogniowej (E), określoną w § 216 ust. 1 w 5. kolumnie tabeli, nie powinna, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, być mniejsza niż odległość w metrach określona w tabeli 2.,
2) jeżeli jedna ze ścian zewnętrznych usytuowana od strony sąsiedniego budynku lub przekrycie dachu jednego z budynków jest rozprzestrzeniające ogień, wówczas odległość określoną w tabeli 2. należy zwiększyć o 50%, a jeżeli dotyczy to obu ścian zewnętrznych lub przekrycia dachu obu budynków – o 100%,
3) jeżeli w sąsiednim budynku znajduje się pomieszczenie zagrożone wybuchem, wówczas odległość między ich zewnętrznymi ścianami nie powinna być mniejsza niż 20 m,
4) jeżeli ściana zewnętrzna budynku ma na powierzchni nie większej niż 65%, lecz nie mniejszej niż 30%, klasę odporności ogniowej (E), wówczas odległość między tą ścianą lub jej częścią a ścianą zewnętrzną drugiego budynku należy zwiększyć w stosunku do określonej w tabeli 2. i punkcie nr 1 o 50%,
5) jeżeli ściana zewnętrzna budynku ma na powierzchni mniejszej niż 30% klasę odporności ogniowej „E”, wówczas odległość między tą ścianą lub jej częścią a ścianą zewnętrzną drugiego budynku należy zwiększyć w stosunku do określonej w tabeli 2. i punkcie 1 o 100%,
6) odległość między ścianami zewnętrznymi budynków lub częściami tych ścian może być zmniejszona o 50% w stosunku do określonej w tabeli 2. i punktach 1–4, jeżeli we wszystkich strefach pożarowych budynków, przylegających odpowiednio do tych ścian lub ich części, są stosowane stałe urządzenia gaśnicze wodne,
7) odległość od ściany zewnętrznej budynku lub jej części do ściany zewnętrznej drugiego budynku może być zmniejszona o 25% w stosunku do określonej w tabeli 2. i punktach 1–4, jeżeli we wszystkich strefach pożarowych budynku, przylegających odpowiednio do tej ściany lub jej części, są stosowane stałe urządzenia gaśnicze wodne,
8) najmniejszą odległość budynków ZL, PM, IN od granicy (konturu) lasu, rozumianego jako grunt leśny (Ls) określony na mapie ewidencyjnej lub teren przeznaczony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego jako leśny, przyjmuje się jako odległość ścian tych budynków od ściany budynku ZL z przykryciem dachu rozprzestrzeniającym ogień. (Odległość budynku stacji transformatorowej odczytaną z tabeli 2., w zależności od gęstości obciążenia ogniowego budynku stacji, względem budynku ZL, należy powiększyć o 50%. Budynek stacji należy ustawiać ścianą bez okien w stosunku do ściany lasu). Interpretację graficzną opisanych wymagań przedstawiają rysunki 2.–4.
Rys. 2. Metodyka określania wymaganych odległości w przypadku, gdy budynki mają inną niż w tabeli 2. powierzchnię w klasie odporności ogniowej „E”, rys. J. Wiatr
Rys. 3. Metodyka określania wymaganych odległości w przypadku, gdy budynek lub budynki wyposażone są w stałe urządzenia gaśnicze (SUG), rys. J. Wiatr
Rys. 4. Metodyka określania wymaganych odległości w przypadku gdy budynki są zwrócone do siebie ścianami i dachem z materiałów NRO i bez otworów, rys. J. Wiatr
Najmniejsza odległość budynków wymienionych w § 213 rozporządzenia [8], wykonanych z elementów nierozprzestrzeniających ognia, niezawierających pomieszczeń zagrożonych wybuchem oraz posiadających klasę odporności pożarowej wyższą niż wymagana, zgodnie z § 212 rozporządzenia [8], od granicy (konturu) lasu zlokalizowanej na:
1) sąsiedniej działce – wynosi 4 m,
2) działce, na której sytuuje się budynek – nie określa się:
– jeżeli teren, na którym znajduje się granica (kontur) lasu, przeznaczony jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod zabudowę niezwiązaną z produkcją leśną, a w przypadku braku planu miejscowego – grunty leśne są objęte zgodą na zmianę przeznaczenia na cele nieleśne uzyskaną przy sporządzaniu miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, które utraciły moc na podstawie art. 1 lit. a Ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. poz. 1804) oraz art. 87 ust. 3 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2018 r., poz. 1945 oraz z 2019 r. poz. 60, 235, 730 i 1009). Ilustrację graficzną wymaganych odległości od granicy działki przedstawia rysunek 5.
Odległości, o których mowa w tabeli 2., można zmniejszyć o 25%, jeżeli budynki są zwrócone do siebie ścianami i dachami nierozprzestrzeniającymi ognia oraz nie mają otworów. Dotyczy to następujących budynków:
- o wysokości nie większej niż 3 kondygnacje nadziemne włącznie:
– mieszkalnych: jednorodzinnych, zagrodowych i rekreacji indywidualnej,
– mieszkalnych i administracyjnych w gospodarstwach leśnych, - wolno stojących do dwóch kondygnacji nadziemnych włącznie:
– o kubaturze brutto do 1500 m3, przeznaczonych do celów turystyki i wypoczynku,
– gospodarczych o zabudowie jednorodzinnej i zagrodowej oraz w gospodarstwach leśnych,
– o kubaturze brutto do 1000 m3, przeznaczonych do wykonywania zawodu lub działalności usługowej i handlowej, także z częścią mieszkalną, - wolno stojących garaży o liczbie stanowisk postojowych nie większej niż dwa, bez pomieszczeń zagrożonych wybuchem.
Ogólnie wymagania określone w § 271 ust. 1–3 rozporządzenia [8] można przedstawić graficznie jak na rysunku 1.
Opisane dotychczas wymagania przedstawiono na rysunkach 2.–5.
Zgodnie z § 271 ust. 13 rozporządzenia [8], otwarte składowisko, ze względu na usytuowanie, należy traktować jak budynek PM.
Zgodnie z § 182 rozporządzenia [8], w przypadku umieszczenia stacji transformatorowej w budynku o innym przeznaczeniu należy spełniać następujące warunki3):
1) zachować odległość poziomą i pionową od pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi co najmniej 2,8 m,
2) ściany i stropy będą stanowiły oddzielenia przeciwpożarowe oraz będą miały zabezpieczenia przed przedostawaniem się cieczy i gazów.
Przedstawione w tabeli 2. odległości nie dotyczą następujących przypadków [8]:
- ściana stacji lub sąsiedniego budynku jest ścianą oddzielenia przeciwpożarowego właściwą dla obydwu budynków,
- budynki są oddzielone od siebie ścianą oddzielenia przeciwpożarowego spełniającą wymagania dla obydwu budynków,
- ściany stacji i budynku tworzą między sobą kąt nie mniejszy niż 120°,
- stacja i budynek położone są na jednej działce budowlanej i łączna powierzchnia wewnętrzna obu budynków nie przekracza dopuszczalnej powierzchni strefy pożarowej wymaganej dla każdego ze znajdujących się na tej działce rodzajów budynków.
W przypadku gdy ściany zewnętrzne obu budynków tworzą kąt 60° lub większy, lecz mniejszy niż 120°, dopuszcza się zmniejszenie odległości o 50%. Ponadto, zgodnie z rozporządzeniem [8], odległość budynkowej stacji transformatorowej powinna wynosić:
- 3 m od zbiornika podziemnego oleju opałowego przykrytego warstwą ziemi o grubości nie mniejszej niż 0,5 m oraz od urządzenia spustowego, oddechowego i pomiarowego tego zbiornika4),
- 7,5 m od granicy sąsiedniej niezabudowanej działki5).
Zgodnie z wymaganiami § 271.10 w pasie terenu o szerokości określonej w ust. 1–7 § 271, otaczającym ściany zewnętrzne budynku, niebędące ścianami oddzielenia przeciwpożarowego, ściany zewnętrzne innego budynku powinny spełniać wymagania określone w § 232 ust. 5 dla ścian oddzielenia przeciwpożarowego obu budynków, określone w tabeli 4.
Tab. 4. Wymagana klasa odporności ogniowej elementów oddzielenia przeciwpożarowego oraz zamknięć znajdujących się w nich otworów [8]
Praktyczne zastosowanie wymagań określonych w § 235 oraz § 271 rozporządzenia [8] przedstawia rysunek 6.
Rys. 6. Ilustracja graficzna przypadków umożliwiających zmniejszenie odległości budynków ze względu na wymagania przepisów ochrony przeciwpożarowej, rys. J. Wiatr
Ponieważ budynki 1 oraz 4 tworzą z jednej strony kąt 135,3° > 120°, zgodnie z § 235 ust. 2 należy ścianę oddzielenia pożarowego wysunąć poza linię ściany na odległość nie mniejszą niż 30 cm lub zastosować alternatywne rozwiązanie w postaci pasa materiału niepalnego o odporności ogniowej EI 60 na całej wysokości budynku. Natomiast z drugiej strony budynki te tworzą kąt 108,3°, co wymusza zastosowanie ściany oddzielenia pożarowego równej połowie wymaganej odległości pomiędzy tymi budynkami, czyli 0,5 ∙ 8 = 4 m. Natomiast pomiędzy budynkami 1 oraz 3 (zgodnie z tabelą 2.) wymagana odległość wynosi 15 m. Budynek 3 jest kontenerową stacją transformatorową o gęstości obciążenia 1000 MJ/m2 < Qd 4000 MJ/m2. W przypadku żądania odległości mniejszej, należy zastosować w budynku 3 ścianę oddzielenia pożarowego REI 120 (tab. 3.). Budynki te tworzą między sobą kat 90°, przez co – zgodnie z ust. 11 § 271 rozporządzenia [8] – wymagana odległość pomiędzy nimi może zostać zmniejszona o 50%, czyli do wartości 7,5 m. W przypadku konieczności zmniejszenia tej odległości, wymiar 7,5 m musi zostać zachowany do granicy ściany oddzielenia pożarowego, jak zostało to przedstawione na rysunku 6.
Natomiast budynki 1 oraz 2, zgodnie z wymaganiami przedstawionymi w tabeli 2., powinny być oddalone od siebie o 20 m. Ponieważ budynki te stykają się, tworząc kąt 90°, należy na długości styku oraz poza nim na długości 10 m wykonać ścianę oddzielenia przeciwpożarowego.
W tabelach 5.–7. zostały przedstawione zbiorcze wymagania dotyczące odległości budynków, określone w § 271 rozporządzenia [8].
Odległość budynku stacji transformatorowej od zbiorników naziemnych oraz od innych obiektów technologicznych na terenie bazy lub stacji paliw należy przyjmować zgodnie z wymaganiami Rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 24 lipca 2023 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz.U. z 2023 roku, poz. 1707).
Gęstość obciążenia ogniowego kontenerowej stacji transformatorowej powinna zostać podana przez producenta w DTR stacji. W przypadku braku tej informacji, można ją wyznaczyć na podstawie normy PN-B-02852:2001 Ochrona pożarowa budynków. Obliczanie gęstości obciążenia ogniowego oraz wyznaczanie względnego czasu trwania pożaru. Zgodnie z wymaganiami wymienionej normy, gęstość obciążenia ogniowego należy obliczyć z wykorzystaniem następującego wzoru:
gdzie:
Q – gęstość obciążenia ogniowego stacji transformatorowej, w [MJ/m2],
n – liczba materiałów palnych zgromadzonych w kontenerze stacji, w [-],
F – powierzchnia rzutu poziomego budynku stacji, w [m2],
mi – masa poszczególnych materiałów palnych zgromadzonych w stacji, w [kg],
Qci – ciepło spalania poszczególnych materiałów palnych zgromadzonych w budynku stacji – dla oleju transformatorowego można przyjmować wartość Qc = 48 MJ/kg; dla żywic stosowanych jako izolacja uzwojeń – 29 MJ/kg.
Z analizy wzoru (1) wynika, że duży wpływ na obciążenie ogniowe ma masa materiałów palnych oraz ciepło spalania. W transformatorach suchych masa materiału palnego jest znacznie mniejsza niż masa oleju w transformatorach olejowych. Skutkuje to znacznie mniejszą wartością obciążenia ogniowego transformatorów suchych niż transformatorów olejowych o takiej samej mocy.
Przykład
Kontener stacji transformatorowej posiada powierzchnię rzutu poziomego F = 9,84 m2 i jest wyposażony w transformator o mocy S = 630 kVA, który zawiera V = 420 l oleju transformatorowego. Ciężar właściwy oleju transformatorowego wynosi q = 0,82 kg/l, ciepło spalania oleju transformatorowego wynosi Qc ≈ 48 MJ/kg. Należy określić minimalną odległość usytuowania kontenera stacji transformatorowej od ściany lasu:
Zgodnie z tabelą 2. oraz wymaganiami § 271 pkt 8 rozporządzenia [8], minimalna odległość ściany stacji, bez okien, od krawędzi lasu, który jest traktowany w ochronie ppoż. jak budynek ZL,
dla Qd ∈ <1000÷4000> MJ/m2, wynosi:
l = 1,5 ⋅ 15 = 22,5 m
W przypadku stacji wyposażonych w transformator olejowy, dopuszcza się pominięcie pozostałego wyposażenia palnego. Przy wyposażeniu budynku stacji w transformator suchy należy przeprowadzić dokładniejsze obliczenia gęstości obciążenia ogniowego z uwzględnieniem palnego wyposażenia, gdyż uwzględnienie jedynie ciepła spalania żywicy może prowadzić do zaniżonych wyników, skutkujących błędną oceną wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
Aby spełnić wysokie wymagania w zakresie ochrony środowiska, produkowane są transformatory, w których olej został zastąpiony masą żywiczną. Transformatory z izolacją żywiczną odznaczają się następującymi właściwościami:
- bardzo wysoką odpornością na zawilgocenie izolacji,
- pełną hermetyzacją uzwojeń, uniemożliwiającą przenikanie do uzwojeń wilgoci i oparów substancji chemicznych,
- wysoką odpornością na osiowe i promieniowe siły zwarciowe,
- wysoką wytrzymałością dielektryczną,
- izolacja jest trudno zapalna i samogasnąca, a przy wysokich temperaturach nie wydziela żadnych toksycznych gazów,
- bardzo cichą pracą transformatora,
- brakiem jakichkolwiek zagrożeń dla środowiska naturalnego,
- wyższym kosztem w porównaniu do klasycznych wykonań,
- większymi stratami (jałowymi i obciążeniowymi) w porównaniu do transformatora olejowego,
- niższą gęstością obciążenia ogniowego.
W przypadku zastosowania transformatora suchego konieczne jest zastosowanie wydajnej wentylacji, przez co transformatory tego typu charakteryzują się mniejszą zdolnością do przeciążeń.
Z kolei w przypadku transformatorów suchych o gęstości obciążenia ogniowego decyduje ciepło spalania żywicy, które wynosi 29 MJ/kg, podczas gdy ciepło spalania oleju transformatorowego – 48 MJ/m2, a jego ilość w kadzi transformatora jest znacznie większa niż masa żywicy w transformatorze suchym. W jednostkach o mocy do 400 kVA gęstość obciążenia ogniowego, która zależy także od powierzchni kontenera stacji transformatorowej, nie przekracza 500 MJ/m2. Dla jednostek większych, ale nieprzekraczających mocy 1600 kVA, nie przekracza 1000 MJ/m2. W odniesieniu do jednostek o mocy 2500 kVA gęstość obciążenia może nieznacznie przekraczać wartość 1000 MJ/m2. Informację w tym zakresie należy uzyskać od producenta. Niemniej obciążenie ogniowe stacji transformatorowych z transformatorami suchymi jest znacznie niższe niż stacji z transformatorami olejowymi przy tych samych mocach. Dla przykładu: przy powierzchni 5 m2 stacja z transformatorem olejowym o mocy 2500 kVA ma gęstość obciążenia ogniowego
Q = 8480 MJ/m2, podczas gdy po zastąpieniu transformatorem suchym spada do wartości 1280 MJ/m2. Skutkuje to zmniejszeniem wymaganych odległości od innych budynków. W tabeli 8. przedstawiono wybrane parametry stacji transformatorowych o mocy 630 kVA oraz 1000 kVA, wyposażonych w transformator olejowy lub transformator suchy. Natomiast w tabeli 9. porównano parametry dla stacji wyposażonej w transformator olejowy o mocy 2500 kVA oraz takiej samej mocy transformator suchy.
Tab. 8. Porównanie parametrów transformatorów olejowych i suchych o mocach 630 oraz 1000 kVA [wg Legrand Polska]
Tab. 9. Porównanie parametrów transformatora olejowego i suchego o mocy 2500 kVA [wg Legrand Polska]
Transformatory suche doskonale nadają się do instalowania na hali produkcyjnej, ze względu na brak oleju transformatorowego, co ułatwia eksploatację oraz mniejszą gęstość obciążenia ogniowego. Przykładem takich rozwiązań mogą być stacje ICZ-E, produkcji ELEKTROBUD S.A. Wschowa o mocy nieprzekraczającej 400 kVA. Przy takich mocach gęstość obciążenia ogniowego nie przekroczy 500 MJ/m2. Posadowienie na hali produkcyjnej stacji ICZ-E powoduje, że zostaje ona zaliczona do wyposażenia budynku i przy wyznaczeniu gęstości obciążenia budynku należy ją uwzględnić. W zakresie lokalizacji stacji transformatorowych w budynku należy pamiętać o wymaganiach określonych Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 roku poz. 1225). Zgodnie z § 209.3 stacje transformatorowe są odrębną strefą pożarową: „Wymagania dotyczące bezpieczeństwa pożarowego budynków oraz części budynków stanowiących odrębne strefy pożarowe, określanych jako PM, odnoszą się również do garaży, hydroforni, kotłowni, węzłów ciepłowniczych, rozdzielni elektrycznych, stacji transformatorowych, central telefonicznych oraz innych o podobnym przeznaczeniu.”
Oznacza to, że zabudowa stacji musi spełniać wymagania dotyczące odporności ogniowej ścian, zgodnie z tabelą 3.
Na uwagę zasługują stacje transformatorowe wyposażone w transformatory wykonane w klasie ognioodporności F1. Transformatory wykonane w klasie ognioodporności F1 podlegają zagrożeniu pożarowemu o zmniejszonej palności z właściwościami samogasnącymi. Transformatory wykonane w tej klasie nie wytwarzają gęstego dymu oraz pierwiastków halogenowych. Dzięki tym właściwościom, transformatory F1 minimalizują ryzyko rozprzestrzeniania się ognia oraz toksycznych emisji, co czyni je „bezpiecznym” wyborem dla zastosowań w miejscach o podwyższonym ryzyku pożarowym.
Stacja transformatorowa w takim wykonaniu może być instalowana na hali przemysłowej, pod warunkiem zapewnienia możliwości wyłączenia zasilania w czasie pożaru aparatem wykonawczym PWP, instalowanym poza budynkiem. Należy mieć świadomość, że pomimo klasy F1, materiał staje się palny przy dłuższej ekspozycji w czasie pożaru. Klasa F1 gwarantuje jedynie funkcjonowanie urządzenia w czasie pożaru w przedziale <60–90> minut. Niewątpliwie dużą zaletą takiego rozwiązania jest brak halogenków podczas pożaru, czyli: chlorków, fluorków, bromków oraz jodków, a także siarki i kwasów: fluorowodorowego (HF), chlorowodorowego (HCl – solnego), bromowodorowego (HBr) oraz jodowodorowego (HI).
Przy projektowaniu układu zasilania z zastosowaniem stacji ICZ-E o mocach większych od 400 kVA, przeznaczonych do instalacji wewnątrz hali produkcyjnej, należy sprawdzić gęstość obciążenia ogniowego z wykorzystaniem wzoru (1). O gęstości obciążenia ogniowego decyduje obciążenie ogniowe stacji, czyli suma iloczynów masy i ciepła spalania materiałów palnych stanowiących wyposażenie stacji oraz powierzchnia wnętrza stacji. Przekroczenie gęstości obciążenia ogniowego o wartości 500 MJ/m2 jest związane z wymogiem zwiększonej odporności ogniowej kontenera stacji, określonej w tabeli 3. Przyjmowanie gęstości obciążenia ogniowego w stosunku do wszystkich kontenerowych stacji transformatorowych, wyposażonych w transformator suchy o wartości nie większej od 500 MJ/m2, bez sprawdzenia, może prowadzić do błędów. Gdyby okazało się, że gęstość obciążenia ogniowego stacji ICZ-E przekracza 500 MJ/m2, należy kontener stacji umieścić w specjalnie przygotowanym pomieszczeniu stanowiącym osobną strefę pożarową, zgodnie z wymaganiami określonymi w tabeli 3. oraz tabeli 4. Przyjmowanie bez sprawdzenia lub pozyskania danych od producenta założenia, że gęstość obciążenia ogniowego dla kontenerowej stacji transformatorowej nie przekracza 500 MJ/m2, może prowadzić do błędów skutkujących błędnymi założeniami w zakresie ochrony przeciwpożarowej.
________________________
1) Zgodnie z interpretacją przepisów techniczno-budowlanych (Ustawa Prawo budowlane oraz akty wykonawcze z nią związane), kontenerowa stacja transformatorowa traktowana jest jak urządzenie. W zakresie ochrony ppoż. jest to błędna interpretacja. Kontenerową stację transformatorową w rozumieniu przepisów dotyczących ochrony ppoż. należy zaliczyć do kategorii budynków PM (produkcyjno-magazynowe) – podział budynków zdefiniowano w rozporządzeniu [8].
2) Rozporządzenie traci ważność z dniem 21 września 2026 roku. Zostanie zastąpione Rozporządzeniem Ministra Rozwoju i Technologii, którego projekt z dnia 13 czerwca 2025 roku – w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – jest obecnie opiniowany. W praktyce wymagania dotyczące odległości opisane w niniejszym artykule pozostają w mocy. Projektowane zmiany w przedmiotowym, dotyczącym treści artykułu zakresie, zostały określone w formie uzupełnienia na końcu artykułu. Wymagania prezentowane w niniejszym artykule zostały zamieszczone w Rozdziale 7 Działu VI Bezpieczeństwo Pożarowe, Projektu Rozporządzenia [13], ze zmienioną numeracją artykułów w stosunku do tracącego moc Rozporządzenia [8].
3) Odległość między ścianą zewnętrzną, stanowiącą obudowę klatki schodowej, a inną ścianą zewnętrzną tego samego lub innego budynku, powinna być ustalona zgodnie z § 271 rozporządzenia [8], jeżeli jedna z tych ścian nie spełnia wymagań klasy odporności ogniowej określonej wg § 216 RMI [8] jak dla stropu budynku z taką klatką schodową. Wymagania te mają znaczenie przy lokalizacji kontenerowej stacji transformatorowej w pobliżu klatki schodowej budynku położonego na tej samej działce budowlanej.
4) Odległość kontenerowej stacji transformatorowej od naziemnego zbiornika oleju opałowego przeznaczonego na własne potrzeby, zgodnie z § 11 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. nr 109/2010, poz. 719), nie może być mniejsza niż 5 m.
Odległość kontenerowej stacji transformatorowej od stacji gazowej, zgodnie z Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 26 kwietnia 2013 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać sieci gazowe (Dz.U. z 2013 roku poz. 640), powinna być większa od spodziewanego zasięgu strefy zagrożonej wybuchem wyznaczonej dla stacji gazowej. Takie same wymagania stawia się tłoczniom gazu.
5) Odległość kontenerowej stacji transformatorowej od granic sąsiedniej działki może zostać zmniejszona do wartości określonej w § 12 RMI [8], jeżeli ściana budynku stacji od strony tej działki jest ścianą oddzielenia pożarowego o klasie odporności ogniowej określonej w tabeli 3.
Literatura
- J. Wiatr, M. Orzechowski, P. Musielak, Metodyka projektowania oraz odbiorów przeciwpożarowego wyłącznika prądu, Grupa MEDIUM, Warszawa, 2023, wydanie II
- J. Wiatr, Metodyka zasilania urządzeń przeciwpożarowych w energię elektryczną oraz dopuszczanie wyrobów budowlanych w ochronie przeciwpożarowej. Zagadnienia wybrane, Grupa MEDIUM, Warszawa 2024.
- PN-EN ISO 13943:2010 Bezpieczeństwo pożarowe. Terminologia.
- PN-ISO 8421-1:1997 Ochrona przeciwpożarowa. Terminologia. Terminy ogólne i dotyczące zjawiska pożaru.
- PN-EN 1363-2:2001 Badanie odporności ogniowej. Część 2: Procedury alternatywne i dodatkowe.
- Strona internetowa: https://www.promat.com/pl-pl/budownictwo/centrum-wiedzy/strefaeksperta/45770/czym-sa-krzywe-rozwoju-pozaru, [dostęp: 15.02.2025].
- PN-B-02852 Ochrona przeciwpożarowa. Obliczanie gęstości obciążenia ogniowego oraz wyznaczanie względnego czasu trwania pożaru.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. (Dz. U. z 2022 roku poz. 1225 z późniejszymi zmianami).
- PN-B-02851 Ochrona przeciwpożarowa budynków. Metoda badania odporności ogniowej elementów budynku. Badania odporności ogniowej elementów budynku.
- PN-EN 1363-1:2012 Badania odporności ogniowej. Część 1: Wymagania ogólne.
- PN-EN 1991-1-2:2006 Eurokod 1: Oddziaływania na konstrukcje. Część 1-2: Oddziaływania ogólne. Oddziaływania na konstrukcje w warunkach pożaru.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2023 poz. 822 z późniejszymi zmianami).








