Odporność zwarciowa urządzeń przeciwpożarowych i jej wpływ na zapewnienie bezpieczeństwa ekip ratowniczych oraz użytkowników budynku
Short-Circuit Withstand Capacity of Fire Protection Devices and Its Impact on the Safety of Rescue Teams and Building Users
Ekipy ratownicze mają mieć zapewnione takie warunki, które umożliwią im wyjście z obiektu. Fot. Unsplash
W artykule zostały omówione zagadnienia dotyczące zapewnienia odporności zwarciowej wybranych urządzeń przeciwpożarowych i jej wpływu na bezpieczeństwo ekip ratowniczych podczas prowadzonych działań ratowniczych w obiektach budowlanych oraz na zapewnienie bezpiecznej ewakuacji użytkowników przebywających w budynku.
Główny nacisk został położony na urządzenia przeciwpożarowe zapewniające możliwość ewakuacji ludzi z obiektów budowlanych oraz wspomagających ewakuację, ponieważ ich prawidłowe działanie pozwala na zapewnienie odpowiednich warunków ewakuacji w tych obiektach i ma bezpośredni wpływ na prowadzenie działań ratowniczych.
Informacje wstępne
Zgodnie z załącznikiem I do rozporządzenia [1], określającym podstawowe wymagania dla obiektów budowlanych w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, każdy obiekt budowlany, a także każda jego część, muszą być zaprojektowane, wybudowane, użytkowane i utrzymywane w taki sposób, aby w przypadku pożaru uwzględnione było bezpieczeństwo ekip ratowniczych, zapewniony był dostęp dla ekip ratowniczych i odpowiednie środki wspomagające ich działania oraz zostały zastosowane odpowiednie rozwiązania w celu zapewnienia bezpiecznego opuszczenia obiektu budowlanego i ewakuacji z niego wszystkich przebywających w nim osób.
Odpowiednie dobranie zabezpieczeń zapewniających ochronę przed powstaniem zwarcia lub przerwania prądu zwarciowego w czasie potrzebnym do zadziałania zabezpieczeń w urządzeniach przeciwpożarowych instalowanych w obiektach budowlanych, pozwala na zapewnienie tym urządzeniom prawidłowego i niezawodnego działania w przypadku pożaru, co w rezultacie przekłada się na zapewnienie ekipom ratowniczym i strażakom możliwości działania przy odpowiednim poziomie bezpieczeństwa, a także umożliwia bezpieczne wyjście z obiektu nie tylko ekipom ratowniczym, ale przede wszystkim stałym użytkownikom budynku.
Zapewnienie właściwych środków zabezpieczających urządzenia przeciwpożarowe przed powstaniem zwarcia lub przerwania prądu zwarciowego w czasie potrzebnym do zadziałania zabezpieczeń nie jest proste i wymaga od projektanta instalacji elektrycznych opracowującego projekt danego urządzenia przeciwpożarowego oraz rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, który taki projekt uzgadnia, znajomości przepisów prawa oraz zasad wiedzy technicznej w tym zakresie.
Na wstępie należy wyraźnie zaznaczyć, że projektant nie określa odporności zwarciowej urządzenia przeciwpożarowego. Obowiązek jej podania spoczywa na producencie danego urządzenia przeciwpożarowego. Projektant – na podstawie podanych parametrów odporności zwarciowej podanych przez producenta – oblicza poszczególne prądy zwarciowe i sprawdza dobrane przewody i kable na warunki zwarciowe.
Wymagania podstawowe – bezpieczeństwo pożarowe obiektów budowlanych
Każda sfera bezpieczeństwa posiada odpowiednie regulacje prawne. Zgodnie z art. 5 ustawy [2], bezpieczeństwo pożarowe musi być zapewnione na każdym etapie projektowania i budowania nowego obiektu budowlanego. Przepis ten odnosi się do wymagań podstawowych zawartych w rozporządzeniu [3], dotyczących wyrobów budowlanych, które zapewnia swobodny przepływ towarów i usług, wyrobów budowlanych w obrębie Unii Europejskiej.
Przywołane rozporządzenie odnosi się także do bezpieczeństwa ekip ratowniczych. Każdy obiekt budowlany musi być zaprojektowany w taki sposób, aby w przypadku wybuchu pożaru uwzględnione było bezpieczeństwo ekip ratowniczych.
Analizując wymagania podstawowe zawarte w załączniku I do rozporządzenia [4], należy zwrócić szczególną uwagę na inne bardzo ważne wymagania podstawowe, takie jak: nośność konstrukcji, która musi być zachowana przez określony czas, powstanie i rozprzestrzenianie się dymu i ognia w obiektach budowlanych, które musi być ograniczone, rozprzestrzenianie ognia na sąsiednie obiekty budowlane, które musi być ograniczone, oraz na to, że osoby znajdujące się wewnątrz muszą opuścić obiekt budowlany lub być uratowane w inny sposób.
Dlaczego te pozostałe wymagania podstawowe są takie ważne? Otóż dlatego, że wpływają one w całości na bezpieczeństwo ekip ratowniczych i bez ich uwzględnienia nie można mówić o bezpieczeństwie ratowników.
Istotną kwestią, o której należy pamiętać, jest to, że wymagania zawarte w przepisie art. 5 prawa budowlanego odnoszą się jeszcze do starego rozporządzenia [5], a funkcjonują już w obiegu nowe wymagania, nowe rozporządzenie [6], w którym powinno się zwrócić szczególną uwagę na dwa artykuły – art. 94 i art. 96. W art. 94 zapisano, że rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011 traci moc ze skutkiem od dnia 8 stycznia 2026 r., z wyjątkiem art. 2, art. 4-9, art. 11-18, art. 27 i 28, art. 36-40, art. 47 49, art. 52 i 53, art. 55, art. 60-64 tego rozporządzenia oraz załączników III i V do niego, które uchyla się ze skutkiem od dnia 8 stycznia 2040 r.
Odesłania do uchylonego rozporządzenia (UE) nr 305/2011 traktuje się tak jak odesłania do nowego rozporządzenia i odczytuje się zgodnie z tabelą korelacji znajdującą się w załączniku XI do nowego rozporządzenia. Wynika więc z tego, że jeżeli mamy jakieś odesłania do starego rozporządzenia z 2011 r. – to stosujemy nowe rozporządzenie z 2024 r.
Natomiast w art. 96 znajdziemy informację, że nowe rozporządzenie z 2024 r. wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i stosuje się je od dnia 8 stycznia 2026 r., z wyjątkiem załącznika nr I dotyczącego wymagań podstawowych w zakresie bezpieczeństwa pożarowego, które należy stosować od 7 stycznia 2025 r., o czym nie wszyscy jeszcze wiedzą. Nowy załącznik nr I uległ zmianie, o czym będzie mowa w dalszej części artykułu.
Bezpieczeństwo ekip ratowniczych oraz użytkowników budynku
W nowym załączniku nr I do rozporządzenia [7], zapisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego wyglądają trochę inaczej. Zmianie uległy także wymagania podstawowe dla obiektów budowlanych. Otóż obiekty budowlane oraz ich poszczególne części muszą być teraz zaprojektowane, wybudowane, użytkowane, utrzymywane i demontowane lub rozbierane w taki sposób, aby należycie zapobiegać wystąpieniu pożaru, w tym poprzez odpowiednie stosowanie czujek pożarowych i sygnalizacji alarmowej.
Ogień i dym muszą zostać opanowane i być kontrolowane, a osoby przebywające w obiektach budowlanych muszą być chronione przed ogniem i dymem. Stosuje się odpowiednie rozwiązania w celu zapewnienia bezpiecznego opuszczenia obiektu budowlanego i ewakuacji z niego wszystkich przebywających w nim osób.
No i to bezpieczeństwo ekip ratowniczych zostało troszkę rozbudowane, a mianowicie, teraz obiekty budowlane oraz każda ich część muszą być zaprojektowane, wybudowane, użytkowane i utrzymywane w taki sposób, aby w przypadku pożaru spełniały następujące wymagania [8]:
a) nośność konstrukcyjna obiektów budowlanych jest utrzymywana przez określony czas, aby zapewnić osobom przebywającym w obiekcie czas na jego opuszczenie,
b) zapewniony jest dostęp dla ekip ratowniczych oraz istnieją odpowiednie środki wspomagające ich działania,
c) powstawanie i rozprzestrzenianie się ognia i dymu jest kontrolowane i ograniczone,
d) rozprzestrzenianie się ognia i dymu na sąsiednie obiekty budowlane jest ograniczone,
e) uwzględnione jest bezpieczeństwo ekip ratowniczych.
W dokumencie interpretacyjnym do Dyrektywy 89/106/EEC [9] w punkcie 4.2.6 zostało szczegółowo wyjaśnione, na czym polega bezpieczeństwo ekip ratowniczych i co powinno obejmować. Sama dyrektywa określa, co należy rozumieć przez pojęcie bezpieczeństwo ekip ratowniczych.
W tekście źródłowym jest zapisane, że wymagania (przepisy) w zakresie bezpieczeństwa ekip ratowniczych – poza tym, że związane są z zapewnieniem nośności ogniowej konstrukcji, ograniczenia rozprzestrzeniania się ognia i dymu oraz warunków ewakuacji, mają na celu:
- umożliwienie prowadzenia działań ratowniczych,
- umożliwienie skutecznego zwalczania pożaru wewnątrz i wokół obiektu,
- zapewnienie ekipom ratowniczym straży pożarnej działania przy odpowiednim poziomie bezpieczeństwa i umożliwienie bezpiecznego wyjścia z obiektu.
Te trzy składniki uzupełniają rozumienie bezpieczeństwa ekip ratowniczych. I najczęściej jest tak, że straż pożarna zawsze się odwołuje do tego ostatniego zapisu. Dlaczego tak jest? Ponieważ mówi on wprost o bezpieczeństwie ratowników. Ekipy ratownicze mają mieć takie warunki, że umożliwią im one wyjście z obiektu. Należy pamiętać, że ratownicy idą ratować ludzi, ale z założeniem, że siebie również uratują.
Kilka słów na temat bezpieczeństwa użytkowników budynku. Zgodnie z ustawą [10], bezpieczeństwo użytkowników budynku to ogół rozwiązań technicznych, organizacyjnych i prawnych, których celem jest zapewnienie ochrony życia, zdrowia oraz mienia osób przebywających w budynku podczas jego normalnego użytkowania oraz w sytuacjach awaryjnych.
Do najważniejszych elementów bezpieczeństwa użytkowników budynku należy: zapewnienie nośności i stateczności konstrukcji, bezpieczeństwa pożarowego, bezpieczeństwa użytkowania, bezpieczeństwa urządzeń i instalacji, warunków bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przed hałasem oraz zapewnienie niezbędnych warunków do korzystania z obiektów przez osoby niepełnosprawne.
Literatura
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 3110).
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. 2026 poz. 524).
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r., ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady (UE) nr 89/106/EWG.
- Załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 305/2011,
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 305/2011 z dnia 9 marca 2011 r. ustanawiające zharmonizowane warunki wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylające dyrektywę Rady (UE) nr 89/106/EWG.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110 z dnia 27 listopada 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych zasad wprowadzania do obrotu wyrobów budowlanych i uchylenia rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 3110).
- Załącznik I do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/3110.
- Tamże.
- Dokument interpretacyjny Wymagania podstawowe nr 2 „Bezpieczeństwo pożarowe” do Dyrektywy 89/106/EEC dotyczącej wyrobów budowlanych.
- Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. 2026 poz. 524).
- J. Wiatr, Praktyczne aspekty obliczania zwarć w sieciach oraz instalacjach elektrycznych niskiego napięcia, wydanie I, Warszawa 2021.
- PN-HD 60364-5-56:2019-01 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-56: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r., poz. 1225 ze zm.).
- Wytyczne projektowania instalacji sygnalizacji pożarowej SITP WP-02:2021.
- PN-EN 54-2 Systemy sygnalizacji pożarowej. Część 2: Centrale sygnalizacji pożarowej.
- PN-EN 54-4:2001P Systemy sygnalizacji pożarowej. Część 4: Zasilacze.
- Wytyczne projektowania instalowania, uruchamiania, obsługi i konserwacji dźwiękowych systemów ostrzegawczych SITP WP-04:2021, CNBOP-PIB W-0004:2021.
- PN-EN 54-4:2001P Systemy sygnalizacji pożarowej. Część 4: Zasilacze.
- PN-HD 60364-5-56:2019-01 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-56: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
- Wytyczne projektowania oświetlenia awaryjnego SITP WP-01:2022 nowe II wydanie.
- Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 lipca 2009 r. w sprawie przeciwpożarowego zaopatrzenia w wodę oraz dróg pożarowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 124, poz. 1030).
- PN-EN 12845+A1:2020-05 Stałe urządzenia gaśnicze. Automatyczne urządzenia tryskaczowe. Projektowanie, instalowanie i konserwacja.
- Wytyczne Vds-CEA 4001pl:2024-01(08) dotyczące instalacji tryskaczowej. Projektowanie i instalowanie.
- NFPA 20. Standard for the Installation of Stationary Pumps for Fire Protection (ed. 2022).
- DAFA PPOŻ. 3.00. Poradnik dobrych praktyk w projektowaniu systemów oddymiania grawitacyjnego obiektów budowlanych, Opole, marzec 2024.
- PN-HD 60364-5-56:2019-01 Instalacje elektryczne niskiego napięcia. Część 5-56: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
- PN-EN 12101:10:2007P Systemy kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła. Część 10. Zasilacze.
W artykule:
|
StreszczenieW artykule omówiono znaczenie odporności zwarciowej urządzeń przeciwpożarowych dla bezpieczeństwa ekip ratowniczych oraz użytkowników budynków. Przedstawiono wymagania dotyczące wybranych urządzeń, takich jak system sygnalizacji pożarowej, dźwiękowy system ostrzegawczy, oświetlenie awaryjne, pompownie przeciwpożarowe i tryskaczowe, systemy oddymiania oraz przeciwpożarowy wyłącznik prądu. |
AbstractThe article discusses the importance of short-circuit withstand capacity of fire protection devices for the safety of rescue teams and building users. It presents requirements for selected systems, including fire alarm systems, voice alarm systems, emergency lighting, fire and sprinkler pump stations, smoke and heat control systems, and fireman’s power switches. |
