Stacje transformatorowo-rozdzielcze średniego napięcia – stan i tendencje rozwojowe
Medium voltage transformer-distribution stations. Status and development trends
Oferowane na polskim rynku małogabarytowe stacje transformatorowo-rozdzielcze wykonywane są w dwóch rodzajach obudów: betonowej lub metalowej. Fot. Elektro-Spark
Stacja transformatorowo-rozdzielcza jest jednym z najważniejszych elementów sieci elektroenergetycznej. Jej zadaniem jest przetwarzanie i rozdział energii elektrycznej pomiędzy poszczególnych odbiorców. Bezawaryjna praca stacji transformatorowo-rozdzielczej w dużej mierze decyduje o niezawodności dostawy energii elektrycznej do odbiorców przemysłowych i komunalnych zasilanych za jej pośrednictwem.
Istnieje wiele kryteriów podziału stacji transformatorowo-rozdzielczych SN (STR). Jednym z nich jest podział w zależności od przeznaczenia, konstrukcji, miejsca i sposobu umieszczenia. Biorąc pod uwagę ww. uwarunkowania, STR można podzielić na:
- przemysłowe,
- miejskie,
- wiejskie (dominują słupowe),
- mobilne, tj. przewoźne (kontenerowe),
- specjalnego przeznaczenia (np. górnicze, podziemne).
Ogólnie budowę i wyposażenie wymienionych STR omówiono w pracy [1], natomiast pełną analizę różnych rozwiązań konstrukcyjnych słupowych stacji STR podano w pracy [2].
Przedmiotem analizy są przede wszystkim małogabarytowe (prefabrykowane) STR z wyżej podanego podziału, zasilające odbiorców komunalnych i przemysłowych. Wybór taki związany jest z ciągłym wzrostem mocy zapotrzebowanej w ośrodkach miejskich, wiejskich i przemysłowych, wymuszającym bardzo często konieczność modernizacji istniejących lub budowę nowych STR przy ograniczonej wolnej powierzchni. Należy wspomnieć także o farmach fotowoltaicznych, gdzie STR są niezbędne do przesyłania wytworzonej energii elektrycznej do systemu elektroenergetycznego na poziomie SN. Podana sytuacja otworzyła rynek zbytu i skłoniła producentów do tworzenia coraz doskonalszych, przystosowanych do wymagań i potrzeb, rozwiązań STR wymagających nie tylko mało miejsca do posadowienia, ale również wkomponowanych architektonicznie w otoczenie. Podane uwarunkowania sprawiły, że jest duża liczba firm zajmujących się projektowaniem i produkcją małogabarytowym STR przeznaczonych do zasilania odbiorców przemysłowych grupy III, komunalnych i farm fotowoltaicznych. Podobna sytuacja istnieje w przypadku rozbudowanych STR przeznaczonych do zasilania odbiorców przemysłowych grup I i II.
Bogata techniczno-handlowa oferta wymienionych STR skłania do usystematyzowania oraz przeglądu dostępnych na polskim rynku STR przeznaczonych do zasilania niskonapięciowej sieci dystrybucyjnej energetyki zawodowej oraz przemysłu.
Niezależnie od podanego wyżej podziału i przeznaczenia, każda STR składa się z kilku zasadniczych elementów: linii zasilającej (napowietrzna, kablowa), transformatora (-rów), części (w przypadku układu blokowego) lub rozdzielnicy średniego napięcia (SN) oraz rozdzielnicy niskiego napięcia (nn).
Parametry znamionowe transformatora lub transformatorów SN/nn zależą od napięcia sieci zasilającej i odbiorczej oraz mocy zapotrzebowanej i szczytowej. W przypadku małogabarytowych STR moce transformatora (olejowego lub z izolacją suchą) najczęściej zawierają się w zakresie od 40 do 630 kVA, co nie znaczy, że nie mogą być większe – do 1,6 MVA. W STR przemysłowych moc transformatora (lub transformatorów) zależy nie tylko od mocy zapotrzebowanej i szczytowej, ale także od wymaganej niezawodności zasilania.
Podstawowe wyposażenie każdej STR stanowią rozdzielnice. Niezależnie od parametrów znamionowych, powinny charakteryzować się: prostą konstrukcją mechaniczną; wysoką niezawodnością przesyłu i rozdziału energii elektrycznej; dużą elastycznością, pozwalającą uzyskać pewność zasilania odbiorców podczas wykonywania prac konserwacyjnych i usuwania awarii; przejrzystością układu połączeń, zmniejszającą prawdopodobieństwo wykonania błędnych czynności łączeniowych; łatwością rozbudowy w przypadku powstania potrzeb; minimalizacją obszaru dotkniętego skutkami ewentualnych zakłóceń oraz gwarancją utrzymania przez okres eksploatacji właściwej ochrony przeciwporażeniowej. Główne wyposażenie rozdzielnicy stanowią: szyny zbiorcze; aparatura rozdzielcza i zabezpieczeniowa; układy pomiaru, sterowania i sygnalizacji, które powinny gwarantować poprawną pracę w normalnych i zakłóceniowych stanach pracy.
Podanym wymaganiom sprzyjają coraz nowsze: rozwiązania konstrukcyjne rozdzielnic, aparaty elektryczne, elektroniczne systemy zabezpieczeń, sterowania i monitoringu.
Wymienione uwarunkowania, obejmujące: potrzeby, konstrukcje i oferty handlowe firm sprawiają, że jest konieczność określenia stanu posiadania, kierunku i tendencji rozwojowych STR jako całości, rozdzielnic SN i nn oraz ich wyposażenia.
Dla realizacji postawionego celu wykorzystano opracowane i modyfikowane programy komputerowe:
a) „Dobór małogabarytowych stacji transformatorowych SN” [3, 4],
b) „Dobór rozdzielnic średniego napięcia z wykorzystaniem techniki cyfrowej” [5],
c) „Dobór rozdzielnic i skrzynek rozdzielczych nn” [6, 7].
Wymienione programy zawierają bazy danych: różnych rozwiązań konstrukcyjnych i wyposażenia małogabarytowych STR; wyposażenia i parametrów znamionowych rozdzielnic SN i nn pracujących w polskim systemie elektroenergetycznym oraz oferowanych przez działające na polskim rynku krajowe i zagraniczne firmy w latach 2003–2020.
Analiza rozwiązań konstrukcyjnych, aparatury łączeniowej, wybranych parametrów rozdzielnic SN oraz nn ww. STR stanowi przedmiot niżej przedstawionych rozważań.
Przeprowadzenie takiej analizy jest tym bardziej konieczne, że w Polsce w roku 2023 użytkowanych było łącznie 261 169 stacji elektroenergetycznych SN, w których użytkowanych jest 261 079 transformatorów SN/nn i 1 179 transformatorów SN/SN o wartości napięcia znamionowego strony górnej od 6 do 30 kV [2]. Są podstawy, aby sądzić, że przy rosnącym zapotrzebowaniu na energię elektryczną, działających i budowanych farmach fotowoltaicznych liczba STR jest znacznie większa i będzie wzrastać w perspektywie najbliższych lat.
Konstrukcyjnie i wyposażeniowo STR przemysłowe i energetyki zawodowej różnią się od siebie, co wynika z: miejsca posadowienia, napięcia w sieci SN w miejscu przyłączenia, grupy zasilanych zakładów przemysłowych, kategorii odbiorców komunalnych, mocy zapotrzebowanej i wymaganej niezawodności zasilania. Wymienione elementy sprawiają, że w przypadku wymienionych odbiorców inny jest sposób przyłączenia STR do i w sieci elektroenergetycznej; inna moc transformatora (-ów); różna liczba pól strony SN i nn; inna konstrukcja szyn zbiorczych w rozdzielnicach SN i nn (pojedyncze nie- i sekcjonowane, podwójny system) oraz wymiary geometryczne stacji STR. Przedstawiona poniżej charakterystyka dotyczy konstrukcji, aparatury łączeniowej oraz rozdzielnic SN i nn nie tylko małogabarytowych STR, ale także pozostałych pracujących w polskiej sieci elektroenergetycznej.
Konstrukcje i aparatura łączeniowa
Oferowane na polskim rynku małogabarytowe stacje transformatorowo-rozdzielcze SN (STR) wykonywane są w dwóch rodzajach obudów: betonowej lub metalowej. Pierwsze, pomimo dużej trwałości i odporności na warunki środowiskowe oraz uszkodzenia mechaniczne, są stosowane rzadziej. Zdecydowanie przeważają obudowy metalowe, stosowane zarówno w stacjach stacjonarnych, jak też mobilnych (kontenerowych), ze względu na relatywnie mniejszą masę konstrukcji. Liczbę oferowanych na polskim rynku STR w obudowach betonowych i metalowych pokazano na rysunku 1.
Biorąc pod uwagę sposób obsługi (rys. 2.), największa liczba oferowanych STR przystosowana jest do obsługi wewnętrznej. Zapewnia to większy komfort i bezpieczeństwo pracy oraz uniezależnia wykonywanie prac konserwacyjnych, remontowych i poawaryjnych od warunków atmosferycznych. Do obsługi zewnętrznej z reguły przystosowane są stacje kontenerowe – wynika to z ograniczeń co do masy oraz zewnętrznych wymiarów geometrycznych.
Literatura
- W. Dołęga, Stacje elektroenergetyczne. Oficyna aWydawnicza Politechniki Wrocławskiej, Wrocław 2007.
- W. Dołęga, Krajowe stacje słupowe SN/nn – przegląd rozwiązań, „elektro.info” 12/2023, s. 18–21.
- R. Batura, W. Opydo, Komputerowe wspomaganie doboru małogabarytowych stacji transformatorowo-rozdzielczych, V ZKwE’2001, Poznań/Kiekrz 2001, s. 273-276.
- R. Batura, J. Janiszewski, F. Górzyński, Wspomagany komputerowo dobór małogabarytowych stacji transformatorowo-rozdzielczych, XVII Conference Computer Applications in Electrical Engineering, Poznań 2011, s. 83–84.
- R. Batura, J. Janiszewski, M. Barański, Dobór rozdzielnic średniego napięcia z wykorzystaniem techniki cyfrowej, XIII ZKwE’08, Poznań 2008, s. 107–108.
- R. Batura, W. Opydo, Komputerowe wspomaganie doboru rozdzielnic i skrzynek rozdzielczych niskiego napięcia, V ZKwE’2001, Poznań/Kiekrz 2001, s. 277-280.
- R. Batura, J. Janiszewski, R. Namyślak, Dobór rozdzielnic niskiego napięcia z wykorzystaniem techniki cyfrowej, XIV Conference Computer Applications in Electrical Engineering, Poznań 2009, s. 153–154.
- Katalog firmy Elektromontaż, Gdańsk 2003.
W artykule:
|
StreszczenieW eksploatacji oraz ofercie handlowej firm działających na polskim rynku, znajduje się wiele standardowych oraz wykonanych na indywidualne zamówienie inwestora rozwiązań stacji transformatorowo-rozdzielczych średniego napięcia. Różnią się od siebie nie tylko parametrami znamionowymi, ale także: konstrukcją, obudową, sposobem ustawienia, sposobem obsługi, rodzajem izolacji i rodzajem łączników zainstalowanych w rozdzielnicach średniego i niskiego napięcia. W artykule przedstawiono analizę wymienionych parametrów dla standardowych rozwiązań stacji transformatorowo-rozdzielczych średniego napięcia użytkowanych i oferowanych na polskim rynku w latach 2003–2020 oraz ich tendencji rozwojowych. |
AbstractIn the operation and commercial offer of companies operating in Poland, there are many standard and custom-made solutions of medium-voltage transformer-distribution stations. They differ from each other not only in terms of nominal parameters, but also in: construction, housing, method of setting, method of operation, type of insulation and type of switches installed in medium and low voltage switchboards. The analysis presented concerns changes in the above-mentioned parameters for standard solutions of medium-voltage transformer-distribution stations offered on the Polish market in the years 2003-2020 and their development trends. |








