Zasady instalowania ppoż. wyłącznika prądu

Wprowadzenie – podstawa prawna

Zadaniem przeciwpożarowego wyłącznika prądu (PWP) jest wyłączenie zasilania budynku objętego pożarem w czasie akcji ratowniczo-gaśniczej. Podstawowe wymagania w zakresie jego instalacji zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75, poz. 690, z późniejszymi zmianami) [2].

W Rozporządzeniu tym zapisano, że w budynkach o kubaturze przekraczającej 1000 m3 lub zawierających strefy zagrożone wybuchem, istnieje obowiązek instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Wyłącznik ten powinien odcinać dopływ energii elektrycznej do wszystkich odbiorników z wyjątkiem obwodów zasilających instalacje i urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Do urządzeń tych należy zaliczyć:

1. pompy pożarowe,
2. dźwiękowy system ostrzegawczy,
3. oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne,
4. windy przeznaczone dla ekip ratowniczych,
5. systemy technicznych zabezpieczeń przeciwpożarowych,
6. wentylację pożarową (w tym zasilanie napędów klap dymowych),

Z uwagi na szereg niejednoznacznych wymagań zawartych w Rozporządzeniu [2], Stowarzyszenie Nowoczesne Budynki rozpoczęło prace na nowelizacją tego dokumentu. Trwające szeroko zakrojone prace kilku zespołów eksperckich doprowadziły do powstania roboczej wersji dokumentu, który zostanie przedstawiony do zatwierdzenia w 2017 roku.

W zakresie dotyczącym PWP projekt nowelizacji Rozporządzenia [2] przewiduje następujące wymagania:

1. Aparat elektryczny stanowiący element wykonawczy przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy instalować w rozdzielnicy głównej budynku, zainstalowanej w pomieszczeniu wydzielonym pożarowo lub rozdzielnicy pożarowej. W przypadku zastosowania aparatu elektrycznego typu wyłącznik należy zapewnić wybiórczość działania zabezpieczeń występujących w instalacjach elektrycznych budynku, które są przyłączone za wyłącznikiem i eksploatowane w warunkach normalnej eksploatacji. W zależności od uwarunkowań lokalnych sterowanie przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu może być miejscowe lub zdalne.
2. Energię elektryczną do przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy doprowadzić kablem lub przewodem gwarantującym dostawę energii elektrycznej przez wymagany czas pracy urządzeń przyłączanych do niego od strony zasilania, chronionym od działania wody lub odpornym na działanie wody.
3. Sterowanie przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu należy umieścić w pobliżu głównego wejścia do obiektu lub strefy pożarowej i odpowiednio oznakować zgodnie z Polską Normą dotyczącą znaków bezpieczeństwa oraz technicznych środków przeciwpożarowych.
4. Dopuszcza się sterowanie przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu za pomocą centralki sterowania urządzeniami przeciwpożarowymi z wydzielonego pożarowo pomieszczenia ochrony z całodobową obsługą.
5. Dla obwodów o obciążalności prądowej do 125 A i napięciu do 1 kV dopuszcza się instalację ręcznego wyłącznika prądu, który powinien być zainstalowany przy głównym wejściu do obiektu lub strefy pożarowej.

Uzgadnianie dokumentacji projektowej pod kątem ochrony przeciwpożarowej

Obiekt budowlany spełniający wymagania §4.1 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej (DzU z 2003 r., nr 121, poz. 1137) lub obiekt zgłoszony przez projektanta/inwestora należy uzgodnić pod kątem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej, tzn. z obowiązującymi przepisami ochrony przeciwpożarowej oraz zastosowanymi rozwiązaniami w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Tym samym, wyłącznik przeciwpożarowy prądu również podlega uzgodnieniu. Projekt uzgadnia z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych. Po uzgodnieniu projektu budowlanego rzeczoznawca zobowiązany jest do poinformowania komendy wojewódzkiej PSP właściwej dla miejsca inwestycji.

W grudniu 2014 roku Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej ogłosili wspólne stanowisko w sprawie postępowania w przypadku wykonania obiektu budowlanego niezgodnie z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej. W punkcie 3 wspólnego stanowiska określa się skutki wykonania obiektu budowlanego zgodnie z uzgodnionym projektem budowlanym i jednocześnie niezgodnie z przepisami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej.

W kolejnych punktach wspólnego stanowiska stwierdza się, że dla obiektu wykonanego zgodnie z projektem budowlanym oraz uzgodnionego z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń ppoż. będzie wydany nakaz dostosowania go do wymagań przepisów/zaleceń przedstawicieli Państwowej Straży Pożarnej biorących udział w procedurach odbiorczych lub może zostać niewydane pozwolenie na użytkowanie.

Komentarz: Zgodnie z powyższymi zapisami można wykonać obiekt budowlany zgodnie z wydanym pozwoleniem na budowę i nie otrzymać zgody na jego użytkowanie. Czemu zatem ma służyć instytucja rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, skoro wykonane uzgodnienie nic nie znaczy?

Powyższe zapisy powodują dalsze poszerzenie zakresu kompetencji funkcjonariuszy PSP i mogą się przyczyniać do dalszego podporządkowywania obiektów wyłącznie funkcjom pożarowym na zasadzie dowolnej interpretacji obowiązujących przepisów.

Definicja

Zgodnie z wymaganiami obowiązującego Rozporządzenia [2] wyłącznik przeciwpożarowy prądu jest aparatem elektrycznym, który ma za zadanie odłączenie instalacji elektrycznej w obiekcie (niefunkcjonującej w czasie pożaru) od źródła energii elektrycznej. Odcięcie dopływu energii elektrycznej wyłącznikiem przeciwpożarowym prądu nie może powodować samoczynnego włączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego) z wyjątkiem źródła zasilającego urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Należy zwrócić uwagę na różnorodność rozumienia pojęcia „wyłącznik przeciwpożarowy prądu” przez strony biorące udział w procesie projektowania, odbioru i eksploatacji tego urządzenia:

1. z punktu widzenia projektanta instalacji elektrycznych jest to aparat (wyłącznik lub rozłącznik), który dokonuje odłączenia instalacji elektrycznej od źródła zasilania;
2. z punktu widzenia rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych lub funkcjonariusza PSP jest to element, którym kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą dokonuje wyłączenia zasilania obiektu. Zatem jest to element sterujący aparatem elektrycznym: przycisk sterujący lub dźwignia sterująca. Rzeczoznawca do spraw ppoż. lub funkcjonariusz PSP mówiąc, że „wyłącznik przeciwpożarowy prądu” należy umieścić przy wejściu do budynku, powinien rozumieć przez to element sterujący tym aparatem.

Komentarz: Decyzja o lokalizacji aparatu elektrycznego dokonującego odłączenia instalacji powinna należeć do projektanta instalacji elektrycznych, który podejmuje ją na podstawie uwarunkowań techniczno-ekonomiczno-budowlanych.

Rolą rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych lub funkcjonariusza pionu prewencji PSP jest wskazanie miejsca (miejsc), w którym należy zabudować sterowanie tym aparatem tak, aby kierujący akcją ratowniczo-gaśniczą bez wahania dokonał odłączenia obiektu od źródła zasilania obiektu w energię elektryczną.

Wyłącznik ppoż. nie ma żadnej funkcji przeciwpożarowej, a jego nazwa jest zwyczajowa i przyjęta na wniosek Straży Pożarnej. Jedyną funkcję, jaką pełni w całej akcji gaśniczej, jest bezpieczne odcięcie obiektu od dopływu energii elektrycznej.

Zatem „wyłącznik przeciwpożarowy prądu” z punktu widzenia instalacji elektrycznych jest to aparat wykonawczy (lub kilka aparatów), który odłącza instalację od źródła lub źródeł energii elektrycznej. Pożar jest zjawiskiem ekstremalnym, które może wystąpić w każdej chwili, przez co instalacja elektryczna powinna bezwzględnie zapewniać bezpieczeństwo użytkowania w każdych warunkach. Jednak trudno zgodzić się z lansowaną tezą przez środowisko rzeczoznawców do spraw zabezpieczeń ppoż. oraz funkcjonariuszy PSP, że instalacje (w tym elektryczna) w coraz większym stopniu są podporządkowywane funkcji pożarowej.

Rozwiązania techniczne aparatu wykonawczego przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Należy zwrócić uwagę, że w przygotowywanej nowelizacji Rozporządzenia [2] zostały rozróżnione dwa pojęcia:

• aparat wykonawczy,
• sterowanie aparatem wykonawczym,

co ma istotne znaczenie z punktu widzenia projektanta instalacji elektrycznych, rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń ppoż. oraz użytkownika instalacji elektrycznych.

Aparat wykonawczy przeciwpożarowego wyłącznika prądu – aparat elektryczny (rozłącznik/wyłącznik), który stanowi element fizycznie odłączający dopływ energii do budynku. W zależności od uwarunkowań lokalnych sterowanie przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu może być miejscowe lub zdalne. Miejsce instalacji: na zewnątrz lub wewnątrz obiektu (preferowane).

Zgodnie z zapisami proponowanych zmian w Rozporządzeniu [2] dopuszczalne jest instalowanie ręcznego przeciwpożarowego wyłącznika prądu (I_n ≤ 125 A) przy wejściu do budynku lub strefy pożarowej. Wyłącznik ten powinien być instalowany przy głównym wejściu do budynku lub złączu i odpowiednio oznakowany.

Takie rozwiązanie jest możliwe z punktu widzenia technicznego, jednak pod warunkiem spełnienia kilku warunków:

1. obudowa takiego aparatu powinna uniemożliwić niekontrolowane odłączenie obiektu od sieci elektroenergetycznej i tym samym pozbawienie go zasilania. Zatem tylko użytkownik (administrator) obiektu lub ekipa ratownicza powinni posiadać dostęp do samego aparatu,
2. aparat wykonawczy (rozłącznik lub wyłącznik) powinien posiadać zakres temperatur pracy dostosowany do warunków, w jakich będzie pracować. Jeśli aparat będzie zabudowany na zewnątrz budynku, to powinien zostać przystosowany do pracy w zakresie temperatur (–25 do +50)° C. Niezależnie od tego, w obudowie, w której będzie zainstalowany taki aparat, należy:

1. 1. zabudować rezystor grzejny wraz ze sterowaniem, który zapobiegnie kondensacji pary wodnej wewnątrz obudowy;
   2. zapewnić wentylację obudowy.

Powyższe rozwiązanie jest technicznie realizowalne, jednakże niepraktyczne oraz nieefektywne z punktu widzenia zużywanej energii elektrycznej (z uwagi na straty ponoszone na zasilanie rezystora grzejnego).

Na rys. 1a i rys. 1b. przedstawiono sposób wykonania wyłącznika przeciwpożarowego na zewnątrz budynku. Należy zwrócić uwagę, że pomimo zabudowania aparatu na zewnątrz budynku sterowanie jego wyłączeniem odbywa się za pomocą przycisku sterującego umieszczonego przy wejściu do hali. Natomiast w przypadku niezadziałania istnieje możliwość ręcznego wyłączenia zasilania.

W przypadku instalacji aparatu wykonawczego we wewnątrz obiektu (preferowane rozwiązanie), należy go zabudować w:

rozdzielnicy głównej (obiektu lub strefy pożarowej), która to znajduje się w strefie wydzielonej pożarowo (pomieszczeniu rozdzielni – stanowiącym osobną strefę pożarową),

rozdzielnicy pożarowej, tzn. obudowa rozdzielnicy została wykonana w klasie odporności E30, E60, E90 lub E120 (w zależności od wymagań pożarowych). Rozdzielnica w takim wykonaniu stanowi wydzieloną strefę pożarową. Takie rozwiązanie jest najczęściej stosowane w przypadku, gdy w obiekcie nie ma technicznych możliwości wydzielenia osobnej strefy (pomieszczenia) dla tej rozdzielnicy w której będzie zabudowany przeciwpożarowy wyłącznik prądu.

W takim przypadku aparat elektryczny powinien mieć możliwość doposażenia w wyzwalacz wzrostowy, aby było możliwe jego zdalne sterowanie. Nie zaleca się stosowania jako elementu sterującego napędu silnikowego aparatu.

Komentarz: w momencie zadziałania cewki wyzwalacza, dźwignia aparatu zostaje ustawiona w położeniu, z którego będzie możliwa tylko jego ręczna zmiana. Żaden impuls/sygnał nie może ponownie załączyć aparatu.

Przewód doprowadzający energię do PWP musi posiadać cechę ognioodporności E30 według DIN 4102-12 Zachowanie się materiałów i elementów budowlanych pod działaniem ognia. Podtrzymanie funkcji urządzeń w czasie pożaru. Wymagania i badania.

Trasa kabla powinna być zabezpieczona przed działaniem środków gaśniczych (szczególnie wody).

Dopuszcza się zastosowanie nieodpornego na działanie ognia, przewodu/kabla elektroenergetycznego obudowanego płytami ognioodpornymi. W takim wypadku projektant/inspektor nadzoru powinien żądać raportu (certyfikatu) z badań całego zestawu. Nie dopuszcza się stosowania rozwiązania polegającego na wmurowaniu przewodu/kabla w ścianę.

W przypadku zastosowania aparatu elektrycznego typu wyłącznik należy dodatkowo zapewnić wybiórczość działania zabezpieczeń występujących w instalacjach elektrycznych budynku, które są przyłączone za wyłącznikiem i funkcjonują w warunkach normalnej eksploatacji obiektu.

Komentarz: O rodzaju zastosowanego aparatu (rozłącznik/wyłącznik) powinien decydować projektant instalacji elektrycznej na podstawie uwarunkowań techniczno-budowlanych projektowanego obiektu. Z punktu widzenia rzeczoznawcy do spraw zabezpieczeń ppoż., funkcjonariuszy PSP i kierującego akcją ratowniczo-gaśniczą nie ma znaczenia, jakiego typu jest to aparat, pod warunkiem, że skutecznie odłączy dostawę energii elektrycznej do budynku.

Parametry elektryczne dobieranego rozłącznika muszą spełniać wymagania wynikające z parametrów zwarciowych występujących w miejscu jego instalacji, a prąd znamionowy przyjętego aparatu elektrycznego nie może być mniejszy od prądu znamionowego poprzedzającego go zabezpieczenia.

Na rys. 2. przedstawiono uproszczony schemat realizacji PWP przy zasilaniu budynku w układzie rezerwy ukrytej. Po zbiciu szybki zabezpieczającej przycisk sterujący wyłącznika ppoż. prądu RGnn następuje zadziałanie wyzwalacza wzrostowego WW1 i WW2 (otwarcie aparatów QG1 i QG2) oraz podanie sygnału do sterownika automatyki SZR informującego o wyłączeniu pożarowym rozdzielnicy.

Należy zwrócić uwagę, że w omawianym przypadku po zadziałaniu wyzwalacza WW1 i WW2, zasilanie obiektu zostanie odłączone, pod napięciem pozostaną takie elementy jak: rozdzielnica SN, TR1, TR2 oraz kable łączące transformatory z łącznikami QG1 i QG2. Dlatego też należy umieścić dodatkowy przycisk sterujący, który umożliwia otwarcie rozłączników w polach transformatorowych rozdzielnicy średniego napięcia.

W przedstawionym rozwiązaniu aparatami wykonawczymi wyłącznika ppoż. prądu są te same aparaty, które funkcjonują podczas normalnej pracy obiektu.

Rozwiązania techniczne – sterowanie przeciwpożarowego wyłącznika prądu

Sterowanie przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu może być realizowane w następujący sposób:

• ręczne – wyłączenie następuje poprzez przestawienie dźwigni aparatu,
• zdalne – zadziałanie aparatu wykonawczego następuje przez wyzwolenie przycisku sterującego i tym samym zadziałanie wyzwalacza wzrostowego w aparacie.

Lokalizację poszczególnych elementów instalacji wyłącznika przeciwpożarowego prądu należy uzgodnić na etapie opracowywania projektu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż. Należy jednak pamiętać, że wymóg instalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu przy wejściu do budynku lub przy złączu nie wyklucza możliwości instalacji dodatkowych przycisków sterowniczych wyłącznika głównego w innych punktach budynku.

Lokalizacje dodatkowych przycisków sterujących uruchomieniem przeciwpożarowego wyłącznika prądu należy uzgodnić z inwestorem w porozumieniu z rzeczoznawcą ds. zabezpieczeń ppoż.

Sterowanie ręczne PWP stosowane jest w praktyce dla następujących sytuacji:

• zabudowy aparatu w złączu lub przy wejściu do budynku,
• w sytuacji awaryjnej, gdy zdalne sterowanie wyłącznika ppoż. prądu nie zadziałało. Możliwość ręcznego rozłączenia układu zasilania może okazać się niezbędna w przypadku awarii układu sterowania.

Na fot. 1a. i fot. 1b. przedstawiono przykład ręcznego wyłącznika ppoż. prądu w wielolokalowym budynku mieszkalnym. Czerwonym kółkiem oznaczono umiejscowienie aparatu.

Prezentowana rozdzielnica będzie zabudowana w wydzielonym pożarowo pomieszczeniu przy wejściu do budynku, a sam aparat posiada wyzwalacz wzrostowy, który będzie sterowany przyciskiem umieszczonym przy wejściu do budynku na elewacji zewnętrznej. Dźwignia aparatu będzie wyprowadzona na drzwi rozdzielnicy tak, aby ułatwić ekipie ratowniczej jej użycie.

Sterowanie zdalne wyłącznika ppoż. prądu jest realizowane poprzez przycisk chroniony szklaną szybką. Jego uruchomienie odbywa się poprzez zbicie szklanej szybki. Zastosowanie przycisku, który uruchamia się po zbiciu szybki, uniemożliwia przypadkowe jego sterowanie oraz pozwala na bezpieczne wyłączenie zasilania przez strażaków podczas akcji gaśniczej. Przycisk powinien zostać umieszczony przy wejściu (wejściach) do budynku lub strefy pożarowej.

W budynkach o znaczeniu strategicznym lub tych, w których niekontrolowane wyłączenie zasilania może spowodować duże straty finansowe lub zagrożenie dla zdrowia i życia osób w nim przebywających dopuszcza się umieszczenie przycisku (przycisków) sterującego w innej lokalizacji w pobliżu wejścia (np. pomieszczenie służb ochrony). W takim przypadku jego (ich) lokalizacja powinna być wskazana poprzez umieszczenie tablicy informacyjnej przy wejściu (wejściach) do budynku lub strefy oraz znaków informacyjnych wskazujących miejsce instalacji.

Przycisk uruchamiający przeciwpożarowy wyłącznik prądu powinien zostać wyposażony w sygnalizację świetlną. Lampka sygnalizacji świetlnej zadziałania wyłącznika musi być koloru zielonego i zaświecać się w przypadku zadziałania przeciwpożarowego wyłącznika prądu. Świecenie lampki kontrolnej przycisku uruchamiającego przeciwpożarowy wyłącznik prądu oznacza wyłączenie spod napięcia budynku objętego akcją ratowniczo ­gaśniczą. Jest to jednocześnie sygnał dla strażaków biorących udział w akcji ratowniczo-gaśniczej, że można rozpocząć działania ratowniczo-gaśnicze

Brak świecenia lampki kontrolnej oznacza brak napięcia w budynku spowodowany przerwą w dostawie energii elektrycznej z systemu elektroenergetycznego lub awarią układu zdalnego sterowania przeciwpożarowym wyłącznikiem prądu, co oznacza konieczność ręcznego wyłączenia. W związku z tym obok przycisku sterowniczego należy zamieścić trwały napis informujący o miejscu zainstalowania przeciwpożarowego wyłącznika prądu.

W przypadku kilku aparatów pracujących w układzie automatyki SZR należy zapewnić możliwość równoczesnego ich wyłączenia z jednego miejsca (rys. 2.). Przy każdym przycisku zaleca się umieszczenie informacji o miejscu (jeśli to możliwe, to również mapkę), w którym znajduje się aparat wykonawczy ppoż. wyłącznika prądu. W miejscu jego instalacji (np. pomieszczenie rozdzielni nn) należy umieścić instrukcję, w której opisane będą czynności, jakie należy wykonać, aby odłączyć obiekt od źródła (źródeł) energii.

Przewód łączący przycisk sterujący wyłącznika ppoż. prądu z cewką wyzwalacza aparatu głównego zaleca się wykonać przewodem/kablem ognioodpornym E30 zgodnie w wymaganiami normy DIN 4102-12 Zachowanie się materiałów i elementów budowlanych pod działaniem ognia. Podtrzymanie funkcji urządzeń w czasie pożaru. Wymagania i badania.

Cewkę wyzwalacza aparatu wykonawczego PWP należy zasilać poprzez układ przełącznika faz, który w przypadku zaniku napięcia w jednej lub w dwóch dowolnych fazach automatycznie przełączy zasilanie cewki na fazę aktywną (rys. 3.).

Jako wyzwalacze aparatu wykonawczego wyłącznika ppoż. prądu stosowane są dwa rozwiązania:

wyzwalacz podnapięciowy (WP) – który powoduje otwarcie styków aparatu wykonawczego PWP w przypadku zaniku lub obniżenia się napięcia poniżej wartości dopuszczalnej przez cewkę wyzwalacza. Jest to rozwiązanie preferowane przez część rzeczoznawców do spraw ppoż., gdyż w ich mniemaniu jest to układ, który zadziała w każdych warunkach. Wadą tego rozwiązania jest to, że do prawidłowej pracy wymaga zastosowania zasilacza UPS umożliwiającego podtrzymanie załączenia aparatu w przypadku zaniku napięcia normalnej pracy obiektu.

• Należy podkreślić, że niezastosowanie UPS-a będzie skutkować zadziałaniem PWP w chwili zaniku lub zapadu napięcia zasilającego. Żeby przywrócić zasilanie takiego obiektu, będzie konieczne ręczne załączenie aparatu (aparatów).
  Takie rozwiązanie pozbawia obiekt zasilania do czasu interwencji służb utrzymania ruchu (o ile są w obiekcie). Sam użytkownik może nie mieć świadomości, czy zanik napięcia zasilającego jest wynikiem awarii sieci elektroenergetycznej, czy też samego toru zasilającego cewkę PWP, w wyniku czego użytkownik może ponieść dotkliwe straty finansowe.
  Zastosowanie dedykowanego UPS-a wiąże się z dodatkowymi kosztami (szczególnie dla małych obiektów) oraz koniecznością jego konserwowania i okresowych przeglądów, w tym wymiany akumulatorów. Zastosowanie cewki wyzwalacza podnapięciowego jest rozwiązaniem niezalecanym przez autorów,
• wyzwalacz wzrostowy (WW) – który powoduje otwarcie styków aparatu wykonawczego PWP w przypadku podania napięcia zasilającego na cewkę wyzwalacza (rys. 3.).
  Wadą tego rozwiązania jest, że w przypadku zaniku napięcia zasilającego w sieci cewka nie zadziała. Z tego też powodu część z rzeczoznawców nie dopuszcza tego rozwiązania. Należy pamiętać, że w momencie rozpoczęcia akcji ratowniczo-gaśniczej kierujący akcją ma obowiązek zbicia szybki przycisku sterującego wyłącznikiem ppoż. prądu. Po zbiciu szybki przycisk trwale pozostaje w pozycji załączony.
  Jeśli więc podczas akcji napięcie zasilające powróci, to natychmiast nastąpi pobudzenie cewki wyzwalacza i odłączenie obiektu od źródła energii, tym samym nie stwarzając zagrożenia dla osób prowadzących akcję gaśniczą oraz znajdujących się w obiekcie.
  Zaletą tego rozwiązania jest niewrażliwość na wahania napięcia zasilającego, brak dodatkowych elementów, takich jak np. zasilacz UPS, i tym samym większa niezawodność układu.
  Jest to rozwiązanie zalecane przez autorów oraz normę N SEP E-005, która wymaga instalowania PWP w taki sposób, by w przypadku braku napięcia w sieci zasilającej lub awarii sterowania PWP możliwe było ręczne odłączenie instalacji od źródła zasilania.

Rozwiązania techniczne wyłącznika ppoż. prądu – zasilanie awaryjne i gwarantowane

Zgodnie z wymaganiami Rozporządzenia [2] PWP jest aparatem elektrycznym, który ma za zadanie odłączenie zasilania budynku od źródła energii elektrycznej w przypadku powstania pożaru. Odcięcie dopływu energii elektrycznej PWP nie może powodować samoczynnego włączenia drugiego źródła energii elektrycznej (w tym zespołu prądotwórczego) z wyjątkiem źródła zasilającego urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru. Problem pojawia się, gdy w budynku jest zainstalowany zespół prądotwórczy przeznaczony do zasilania awaryjnego lub zasilacz UPS pracujący w systemie zasilania gwarantowanego.

W przypadku, gdy planowana jest instalacja zespołu prądotwórczego, konieczna jest instalacja automatyki SZR (w skrajnym przypadku jest to ręczny przełącznik) sieć/zespół prądotwórczy. Odcięcie dopływu prądu powinno zatem nastąpić w układzie SZR lub na wyjściu układu przełączającego zasilanie sieci elektroenergetycznej na generator zespołu prądotwórczego. Na rys. 4. przedstawiono przykładowe rozwiązanie tego problemu.

Jako element sterujący wyłącznika ppoż. prądu wykorzystano automatykę SZR.

Po zbiciu szybki przycisku ppoż. RGnn następuje podanie sygnału do automatyki ZSR. Wewnętrzne styki automatyki SZR podają napięcie na wyzwalacze wzrostowe WW1 i WW2 powodujące otwarcie styków głównych aparatów QG1 i QG2. Obiekt zostanie odłączony od źródeł energii elektrycznej, jednak napięcie pozostanie na zaciskach wejściowych aparatów QG1 i QG2. W takim wypadku należy przy wejściu do pomieszczenia rozdzielni niskiego napięcia umieścić tablicę informującą o tym fakcie oraz informację, w którym miejscu (miejscach) znajdują się aparaty umożliwiające odłączenie napięć zasilających rozdzielnicę główną.

W przypadku instalowania zasilacza UPS obok głównego przycisku sterowniczego, powinien zostać zainstalowany wyłącznik awaryjny UPS-a (EPO), który należy odpowiednio opisać.

Przycisk należy wykorzystać jako przycisk wyłącznika ppoż. prądu zasilacza UPS. Należy jednak podkreślić, że w instalacjach zasilających obiekty Data Center wyłącznik EPO postrzegany jest jako pojedynczy punkt awarii zasilania systemów informatycznych. Zatem jego stosowanie i instalacja powinny być poprzedzone wnikliwą analizą ewentualnych skutków niekontrolowanego wyłączenia UPS-a.

Ponadto należy pamiętać, że samo zadziałanie przycisku EPO nie powoduje rozładowania baterii akumulatorów, które to stanowią magazyn energii dla zasilacza UPS, a zgromadzona w nim energia może zagrażać bezpieczeństwu strażaków oraz ewakuowanych osób z budynku objętego akcją ratowniczo-gaśniczą. Dlatego ze względów bezpieczeństwa zaleca się, aby pomieszczenie UPS-a oraz baterii akumulatorów stanowiło osobną strefę pożarową. Przy wejściu do strefy należy umieścić tablicę informującą o tym fakcie.

Jeśli w obiekcie znajduje się kilka zasilaczy UPS (np. małe jednostki) służących do zasilania pojedynczych odbiorników (nie ma możliwości wydzielenia strefy pożarowej), to również zaleca się, aby przy wejściu do tych pomieszczeń umieścić tablicę informującą o funkcjonujących tam bateriach akumulatorów.

Literatura

1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej [Dz. U. 2003 nr 121 poz. 1137]
2. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 roku „w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” (Dz. U. Nr 75 poz. 690 z późniejszymi zmianami) oraz projekt jego nowelizacji przygotowywany przez Stowarzyszenie Nowoczesne Budynki
3. N SEP-E 005 Dobór przewodów elektrycznych do zasilania urządzeń przeciwpożarowych, których funkcjonowanie jest niezbędne w czasie pożaru
4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 „w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów”.
5. Katalog firmy Legrand
6. J. Wiatr – Zespoły prądotwórcze w układach zasilania awaryjnego obiektów budowlanych – seria Zeszyty dla elektryków, Nr 3, DW “MEDIUM” 2009, wydanie II.
7. J. Wiatr; M. Miegoń – Zasilacze UPS i baterie akumulatorów w układach zasilania gwarantowanego - seria Zeszyty dla elektryków Nr 4 – DW “MEDIUM” 2008
8. J. Wiatr; M. Orzechowski – Poradnik projektanta elektryka. Podstawy zasilania budynków mieszkalnych, budynków użyteczności publicznej oraz innych obiektów nieprzemysłowych w energie elektryczną – DW „MEDIUM” 2012 – wydanie V
9. E. Skiepko – Instalacje przeciwpożarowe – DW MEDIUM 200910. DIN 4102-12 Zachowanie się materiałów i elementów budowlanych pod działaniem ognia. Podtrzymanie funkcji urządzeń w czasie pożaru. Wymagania i badania.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!