Rys. 1. Napięcie (a) i prąd wyładowania świecy zapłonowej (b)
B. Fryśkowski
Podstawowe znaczenie z punktu widzenia działania układów zapłonowych współczesnych pojazdów wyposażonych w silniki o zapłonie iskrowym ma zjawisko kontrolowanego zapłonu za pośrednictwem wyładowania elektrycznego. Zjawisko to, zaobserwowane w XVIII wieku przez Alessandro Voltę, wykorzystywane jest obecnie w silnikach spalinowych zasilanych benzyną i paliwem gazowym (LPG, CNG). Wśród szeregu dokonań w zakresie zastosowania energii elektrycznej na potrzeby zapłonu mieszanki paliwowo-powietrznej należy wymienić osiągnięcia: J. Lenoira, N. Tesli, S. Marcusa czy R. Boscha. W szczególności prace realizowane pod kierunkiem ostatniego z wymienionych konstruktorów dały początek rozwiązaniom technicznym, które z mniejszymi lub większymi zmianami znalazły zastosowanie w budowie układów zapłonowych współczesnych pojazdów [7, 9].
Klasa ograniczenia energii, jest parametrem dotyczącym wyłączników nadmiarowo-prądowych przeznaczonych do stosowania w instalacjach elektrycznych domowych i podobnych. Sposób jej oznaczania oraz badania...
Klasa ograniczenia energii, jest parametrem dotyczącym wyłączników nadmiarowo-prądowych przeznaczonych do stosowania w instalacjach elektrycznych domowych i podobnych. Sposób jej oznaczania oraz badania parametrów związanych z klasą ograniczenia energii (znamionowa zdolność wyłączania prądów zwarciowych), a także parametry, jakie musi spełniać wyłącznik nadmiarowo-prądowy, aby mógł być oznaczony klasą ograniczenia energii, określa norma PN-EN 60898-1.
Większość badań impedancji ciała człowieka przeprowadzonych w różnych okresach i przez różnych badaczy była wykonywana na pomiarowej drodze rażeniowej: ręka–ręka lub ręka–nogi. Uwzględniając zagrożenie...
Większość badań impedancji ciała człowieka przeprowadzonych w różnych okresach i przez różnych badaczy była wykonywana na pomiarowej drodze rażeniowej: ręka–ręka lub ręka–nogi. Uwzględniając zagrożenie dla życia i zdrowia badanych, zwłaszcza w trudnych warunkach środowiskowych, należało opracować takie warunki badań, aby pomiary nie stwarzały ryzyka zagrożenia.
Poprawna detekcja prądu ziemnozwarciowego (różnicowego) przez zabezpieczenie różnicowoprądowe jest możliwa tylko wtedy, gdy jest ono właściwie dobrane z punktu widzenia spodziewanego kształtu tego prądu....
Poprawna detekcja prądu ziemnozwarciowego (różnicowego) przez zabezpieczenie różnicowoprądowe jest możliwa tylko wtedy, gdy jest ono właściwie dobrane z punktu widzenia spodziewanego kształtu tego prądu. W tabeli 1. podano podział zabezpieczeń różnicowoprądowych ze względu na zdolność wykrywania określonego kształtu przebiegu prądu różnicowego.
Streszczenie
Jednym z najważniejszych układów elektrycznych silników spalinowych o zapłonie iskrowym jest układ zapłonowy odpowiedzialny za doprowadzenie do wyładowania iskrowego między elektrodami świecy zapłonowej pod wpływem wysokiego napięcia i za zapłon mieszanki paliwowo-powietrznej. Wartość chwilowa tego napięcia jest niebezpieczna dla człowieka, ponieważ może osiągnąć poziom kilkunastu lub kilkudziesięciu kilowoltów. Celem artykułu jest analiza przyczyn mogących prowadzić do porażenia prądem elektrycznym, głównie podczas prowadzonych prac serwisowych silników spalinowych o zapłonie iskrowym. Zaproponowano i opisano również sposoby postępowania i zasady mające na celu ograniczenie ryzyka porażenia prądem podczas badań i diagnostyki układów zapłonowych.
Abstract
Some problems of electric shock prevention in automotive ignition circuits investigation and diagnostics
Ignition circuit is one of the most important electrical circuits of a spark – ignition combustion engine. It is responsible for high – voltage electric discharge between spark plug electrodes to burn air – fuel mixture. Instantaneous value of the high voltage is dangerous because it may reach several dozen kilovolts. The aim of the paper is the electrocution danger evaluation, mainly at combustion engines’ service. Some tips to reduce risk of electrical shock during investigation and diagnostic procedures are proposed and discussed.
Jedno z podstawowych kryteriów podziału układów odpowiedzialnych za zapłon mieszanki określa sposób gromadzenia energii koniecznej do zainicjowania wyładowania elektrycznego. Wymienić tu należy dwie podstawowe grupy – układy z gromadzeniem energii w pojemności oraz, częściej spotykane, układy gromadzące i przetwarzające energię dzięki zastosowaniu cewki zapłonowej. Szczegóły techniczne dotyczące budowy, działania, a także zagadnienia diagnostyki wspomnianych wyżej układów zapłonowych zaliczanych do obydwu grup zostały opisane w szeregu publikacji [1, 4, 8, 12]. Z tego względu ich dokładna charakterystyka uwzględniająca zakres zastosowania, wady i zalety zostanie pominięta, podobnie jak procedury diagnostyczne, które nie będą stanowić głównego przedmiotu artykułu.
Większość współcześnie eksploatowanych samochodów osobowych i motocykli wyposażona jest w czterosuwowe lub dwusuwowe silniki spalinowe o zapłonie iskrowym. Jak ogólnie wiadomo, zapłon mieszanki paliwowo-powietrznej w tego rodzaju jednostkach napędowych następuje dzięki wyładowaniu iskrowemu zachodzącemu między elektrodami świecy zapłonowej pod wpływem wysokiego napięcia. Wywołanie zapłonu możliwe jest w wyniku przetworzenia energii elektrycznej dostarczanej wstępnie do układu zapłonowego pod niskim napięciem (uzwojenie pierwotne cewki zapłonowej). Biorąc pod uwagę wysokie napięcie wtórne cewki działającej jak transformator lub autotransformator należy pamiętać o istnieniu szeregu zagrożeń związanych z niedoskonałością i możliwymi usterkami układu zapłonowego. Aby zapłon mieszanki mógł nastąpić w różnych warunkach pracy silnika, przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa użytkownikowi pojazdu, w ciągu szeregu lat konstrukcja układów zapłonowych silników spalinowych była stopniowo ulepszana. Znaczące usprawnienie działania układu zapłonowego dało wprowadzenie elektronicznych sterowników zapłonu w miejsce rozwiązań opartych na przerywaczu mechanicznym. Dzięki elektronice czas włączenia uzwojenia pierwotnego cewki zapłonowej oraz moment pojawienia się wyładowania iskrowego między elektrodami świecy zapłonowej mogą być precyzyjnie kontrolowane.
W najczęściej stosowanych układach zapłonowych wysokie napięcie pojawiające się na zaciskach uzwojenia wtórnego cewki przekazywane jest na świece dzięki przewodom zapłonowym, których budowa oraz umiejscowienie zależą od wyboru jednego z kilku możliwych rozwiązań branych pod uwagę przez projektantów. Tak więc w obrębie układu zapłonowego, stanowiącego jeden z obwodów wchodzących w skład instalacji elektrycznej pojazdu, obecne jest w kilku miejscach napięcie wielokrotnie przekraczające znamionową wartość 12 V. Napięcie to może stanowić przyczynę porażenia prądem elektrycznym.
Obecnie z coraz większym zainteresowaniem śledzone są nowości na temat samochodów z napędem elektrycznym, w których problem konieczności generowania wysokiego napięcia w układzie zapłonowym na potrzeby zapłonu mieszanki paliwowo-powietrznej nie występuje. Napięcie znamionowe silnika elektrycznego takiego pojazdu jest wprawdzie również niebezpieczne, jednak w zdecydowanej większości przypadków kształtuje się ono na poziomie poniżej 1 kV. Wiele czynników wskazuje jednak na to, że pojazdy z silnikami spalinowymi o zapłonie iskrowym jeszcze przez długi czas stanowić będą podstawowy ogólnodostępny środek transportu. Ponadto spalinowe jednostki napędowe coraz częściej spotykanych samochodów hybrydowych to w większości również silniki o zapłonie iskrowym, wyposażone w układ zapłonowy wysokiego napięcia. Interesującą perspektywę stanowią wciąż doskonalone niskonapięciowe układy zapłonowe wykorzystujące laser [8, 16], jednak w obecnej chwili, pomimo trwających już wiele lat prac, nie są one jeszcze powszechnie stosowane w silnikach seryjnie produkowanych pojazdów. Biorąc pod uwagę popularność i szerokie zastosowanie silników o zapłonie iskrowym warto więc bliżej przeanalizować zagadnienia bezpieczeństwa w zakresie obsługi, badań i napraw układów odpowiedzialnych za zapłon mieszanki paliwowo-powietrznej, szczególnie w odniesieniu do podzespołów mogących pracować pod wysokim napięciem.
Potencjalne zagrożenia ze strony układu zapłonowego
Pomimo zróżnicowanej budowy, układy zapłonowe współczesnych pojazdów mają jedną cechę wspólną – wywołanie wyładowania elektrycznego między elektrodami świecy zapłonowej wymaga wysokiego napięcia. Napięcie to, bez względu na uwarunkowania środowiskowe, znacząco przekracza wartości bezpieczne dla człowieka, zawarte w ogólnie dostępnych przepisach i normach. Zarówno w literaturze polskiej, jak i zagranicznej zagadnieniom ochrony przeciwporażeniowej w układach zapłonowych pojazdów poświęcono do tej pory wyjątkowo mało miejsca. W przypadku pojazdów z napędem elektrycznym dostępny jest szereg dokumentów normalizacyjnych mających na celu zwrócenie uwagi na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa pracownikom zajmującym się prowadzeniem badań i czynnościami serwisowymi w tym zakresie [2, 5, 6]. W cytowanych publikacjach mowa jest jednak o napięciach nieprzekraczających 1 kV (prąd zmienny) oraz 1,5 kV prądu stałego. Ze względu na szerszy dostęp do urządzeń zasilanych prądem przemiennym oraz bardziej dotkliwe skutki oddziaływania na system nerwowy w porównaniu z prądem stałym lub impulsowym, autorzy wielu dostępnych publikacji na temat ochrony przeciwporażeniowej ograniczają analizę do przypadków porażeń prądem o częstotliwości 50 Hz lub 60 Hz [14]. Biorąc pod uwagę wykonywanie prac pod napięciem zarówno poniżej, jak i powyżej 1 kV, znane i dostępne są opracowania na temat ochrony przeciwporażeniowej w zakresie pomiarów oraz eksploatacji sieci i urządzeń elektrycznych. Jako całkowicie odpowiadające specyfice układów zapłonowych trudno jednak uznać wytyczne zawarte w normach [10, 11] czy rozporządzeniu [13]. Pomimo że w obu wypadkach rozważany jest poziom napięcia rzędu kilkunastu lub kilkudziesięciu kilowoltów, nie można postawić znaku równości między układami zapłonowymi pojazdów i urządzeniami elektroenergetycznymi. Istotnych różnic jest bowiem wiele. Inna jest częstość wykonywania prac naprawczych, jak również skala i ryzyko zagrożeń.
Uwzględniając opisane na wstępie niektóre cechy samochodowych układów zapłonowych zastanawiającym wydaje się fakt niewielkiej liczby opracowań odnoszących się do zagrożeń porażeniem elektrycznym w warunkach prowadzenia prac naprawczych pojazdów samochodowych. Autorzy kilku publikacji z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy sygnalizują wprawdzie problem występowania wysokiego napięcia w układach zapłonowych, mogącego wywołać porażenie, jednak kwestie identyfikacji zagrożenia i ochrony przed skutkami porażeń opisywane są skrótowo i bardzo ogólnie [15, 17]. Nie są również znane wyniki badań na temat występowania porażeń wywołanych przez elementy układu zapłonowego podczas prac prowadzonych w jednostkach zajmujących się naprawą pojazdów. Biorąc pod uwagę dużą liczbę naprawianych samochodów i motocykli, szczególnie starszych, w których występują nieosłonięte przewody wysokiego napięcia, zagadnienie zagrożenia porażeniem wymaga głębszej analizy z punktu widzenia przyczyn występowania i skutków wywoływanych przez wysokie napięcie wyjściowe cewki zapłonowej. Dostępność przewodów wysokiego napięcia może bowiem stwarzać zagrożenie również podczas prowadzenia innego rodzaju prac, niemających nic wspólnego z diagnostyką układu zapłonowego. Na duże ryzyko narażone są szczególnie osoby korzystające z rozruszników serca. W grę wchodzą tu nie tylko konsekwencje potencjalnego porażenia, lecz również obecność zakłóceń radioelektrycznych w bliskim sąsiedztwie cewek, świec i przewodów zapłonowych. Należy ponadto uwzględnić fakt występowania szeregu innego rodzaju niebezpieczeństw związanych z nieprawidłowym działaniem obwodu zapłonowego. Chodzi tu między innymi o niekontrolowane wyładowania elektryczne w punktach przed świecą zapłonową oraz występowanie przepięć zagrażających układom elektronicznym pojazdu. Użytkowane obecnie silniki spalinowe zasilane są często paliwem gazowym LPG, które w przypadku nieszczelnej instalacji może wydostać się na zewnątrz. Obecność niepożądanych wyładowań iskrowych poza wewnętrzną przestrzenią cylindra stwarza więc dodatkowe ryzyko wybuchu i zagrożenia pożarowego.
Rozpatrując problem możliwości porażenia ze strony układu zapłonowego w pierwszym rzędzie należy ocenić rodzaj i poziom napięcia dotykowego oraz przeanalizować różne warianty drogi prądu rażenia. Kilka możliwych sytuacji zostanie przedstawionych w kolejnych częściach artykułu. Uwzględnione będą przypadki kontaktu z czynnymi częściami obwodu oraz częściami przewodzącymi dostępnymi. Poruszona zostanie również kwestia wpływu obciążenia układu zapłonowego na wartość napięcia rażenia.
Niebezpieczeństwo porażenia ze strony obciążonego układu zapłonowego
W artykule układ zapłonowy pojazdu, w którym zaciski uzwojenia wtórnego cewki zapłonowej połączone są z jedną lub większą liczbą odbiorników, tworząc obwód elektryczny zamknięty, określany będzie jako pracujący pod obciążeniem. Odbiornik stanowi w tym przypadku świeca zapłonowa z elektrodą środkową połączoną z zaciskiem uzwojenia wtórnego cewki. Elektroda zewnętrzna świecy podłączona jest do masy pojazdu. Napięcie wtórne cewki zapłonowej, dzięki któremu możliwe jest wyładowanie między elektrodami świecy, ma charakter impulsów generowanych okresowo. Napięcie, natężenie i częstotliwość prądu w obwodzie wtórnym cewki zapłonowej stanowią więc podstawowe parametry, którym warto poświęcić więcej uwagi analizując możliwość wystąpienia porażenia i jego skutki. Na rysunku 1a i 1b przedstawiono otrzymany przy pracującym silniku fragment oscylogramu ilustrującego przebieg zmian napięcia na świecy zapłonowej i prądu wyładowania międzyelektrodowego.
Dokonując analizy przebiegu wysokiego napięcia zrysunku 1aprzyjmuje się z reguły założenia dotyczące sprawnego funkcjonowania obwodu oraz teoretycznie nieskończenie dużego oporu między elektrodami świecy zapłonowej przed zaistnieniem wyładowania. Drugi z wymienionych warunków jest z dobrym przybliżeniem spełniony dopiero po osiągnięciu przez stożek izolatora wystarczająco wysokiej temperatury (proces samooczyszczenia świecy zachodzi powyżej około 450°C). Obserwując napięcie w czasie trwania wyładowania elektrycznego na świecy można wyodrębnić kilka faz. Początkowo, pomimo pojawienia się wysokiego napięcia na zaciskach uzwojenia wtórnego cewki zapłonowej, obwód stanowiący jej obciążenie pozostaje otwarty ze względu na obecność szczeliny międzyelektrodowej świecy. Wysokie napięcie wtórne przyczynia się do jonizacji przestrzeni międzyelektrodowej, dzięki czemu w sąsiedztwie elektrod gromadzi się coraz więcej nośników ładunku. Napięcie indukowane uzwojenia wtórnego E2 cewki zapłonowej wyraża następująca zależność [12]:
Wzór 1
gdzie i oraz L oznaczają wartości zastępcze odpowiednio prądu i indukcyjności, a C i z – odpowiednio pojemność i liczbę zwojów po stronie pierwotnej (indeks 1) i wtórnej (indeks 2).
Pod wpływem wysokiego napięcia dochodzi najpierw do wyładowania iskrowego w ramach tak zwanej fazy pojemnościowej (rys. 1a, część A). Czas trwania tej fazy z reguły nie przekracza kilku mikrosekund. Napięcie obecne między elektrodami świecy zapłonowej jest tym wyższe, im większa jest szerokość jej szczeliny międzyelektrodowej. W zależności od budowy cewki zapłonowej i jej obciążenia może ono osiągać w niektórych układach wartość przekraczającą 40 kV.
Po przebiciu przestrzeni międzyelektrodowej obserwowane są niewielkie oscylacje wynikające z obecności indukcyjności i pojemności po stronie wtórnej. Moment ten jest istotny z punktu widzenia diagnostyki układów zapłonowych, gdyż pozwala dokonać identyfikacji ewentualnej obecności nadmiernego oporu szeregowego po stronie wtórnej cewki. Jedną z przyczyn zwiększenia tego oporu może być zbyt duża szerokość szczeliny międzyelektrodowej świecy. Inną – nieprawidłowo dobrana świeca zapłonowa lub problemy dotyczące przewodów łączących ją z cewką. Pojawienie się zjonizowanego gazu zmniejsza opór między elektrodami prowadząc dalej do powstania łuku elektrycznego (tzw. faza indukcyjna – rys. 1a, część B). Ze względu na obniżoną rezystancję w przestrzeni międzyelektrodowej oraz niższe napięcie konieczne do podtrzymania łuku elektrycznego, fazę tę charakteryzuje w przybliżeniu stała różnica potencjałów na poziomie około 1 kV w czasie nieprzekraczającym z reguły kilkuset mikrosekund. W trakcie trwania wyładowania energia zgromadzona wstępnie dzięki cewce ulega rozproszeniu. Jeżeli jej poziom nie wystarcza już do podtrzymania łuku elektrycznego, przepływ prądu świecy zaczyna zanikać. Brak przewodzenia między elektrodami oznacza powrót do pojemnościowego charakteru obciążenia, jakie stanowi świeca. Pozostała niewielka część zgromadzonej wstępnie energii tracona jest więc w obwodzie złożonym z równolegle połączonej pojemności i indukcyjności oraz z rezystancji uzwojenia wtórnego cewki. Pojawiają się tłumione oscylacje (rys. 1a, część C). Początkowa amplituda tych drgań kształtuje się na poziomie rzędu kilkuset woltów. Zanik oscylacji lub ich brak pod koniec fazy indukcyjnej oznacza całkowite rozproszenie energii cewki.
Chwilowa wartość natężenia prądu wyładowania zależy od sumarycznej rezystancji obwodu obciążenia cewki zapłonowej. Zbyt niski opór skutkuje początkową wartością chwilową prądu świecy sięgającą nawet 100 A i pojawieniem się odczuwalnych zakłóceń radioelektrycznych [12]. W układach zapłonowych pojazdów w celu ograniczenia wpływu tych zakłóceń stosuje się zarówno przewody wysokiego napięcia, jak i świece o zwiększonym oporze. Rozwiązania starszego typu cechowała często obecność dodatkowego rezystora w palcu rozdzielacza. Przepływ prądu wyładowania ma miejsce w obu fazach – pojemnościowej i indukcyjnej. W układach zapłonowych współcześnie użytkowanych pojazdów szczytowa wartość natężenia prądu wtórnego cewki zapłonowej kształtuje się na poziomie od kilkudziesięciu do kilkuset miliamperów (rys. 1b).
Biorąc pod uwagę fakt, że ze wzrostem częstotliwości napięcia rażenia rośnie natężenie prądu wywołującego podobne skutki patologiczne jak prąd o częstotliwości przemysłowej [3], warto bliżej przeanalizować kwestię zakresu zmian częstotliwości prądu impulsowego w odniesieniu do układów zapłonowych. Częstotliwość impulsów zapłonowych zależy w pierwszym rzędzie od prędkości obrotowej silnika. W ogólnym przypadku częstotliwość f tych impulsów (wyrażoną w hercach) dla dowolnego silnika spalinowego o zapłonie iskrowym można wyznaczyć na podstawie następującej zależności:
Wzór 2
gdzie:
n – prędkość obrotowa silnika w obrotach na minutę,
z – liczba cylindrów,
a – liczba suwów,
l – liczba cewek zapłonowych.
Zakładając przedział zmian prędkości obrotowej w granicach od około 700 obr./min (bieg jałowy) do 7000 obr./min dla typowego czterocylindrowego silnika czterosuwowego z pojedynczą cewką częstotliwość tych impulsów na dowolnej świecy waha się w granicach od około 6 do 56 Hz. Poruszając problem częstotliwości impulsów wysokiego napięcia należy nawiązać do budowy układu zapłonowego. W starszych rozwiązaniach, z rozdzielaczem mechanicznym, w przewodach łączących zaciski kopułki impuls zapłonowy pojawiał się raz na dwa obroty wału korbowego silnika. Wałek aparatu zapłonowego obracał się bowiem dwa razy wolniej dzięki dodatkowej przekładni. Z kolei w przewodzie łączącym cewkę zapłonową z rozdzielaczem częstotliwość impulsów jest większa proporcjonalnie do liczby cylindrów. W układach bezrozdzielaczowych, z podwójną cewką zapłonową, do wyładowania iskrowego na świecy dochodzi częściej – raz na obrót wału korbowego silnika. Odpowiada to zakresowi częstotliwości impulsów od około 12 do 112 Hz. Do zapłonu mieszanki przyczynia się jednak co druga iskra, ponieważ połowa wyładowań występuje pod koniec suwu sprężania, a druga połowa – podczas trwania suwu wydechu. Tak więc częstotliwość impulsów zapłonowych w przewodzie łączącym daną świecę z uzwojeniem wtórnym cewki odpowiada prędkości obrotowej silnika, niemniej jednak impulsy doprowadzające do zapłonu różnią się od przypadających na suw wydechu głównie pod względem maksymalnej wartości napięcia w fazie pojemnościowej i na początku fazy indukcyjnej. Wynika to ze znacznie wyższego ciśnienia panującego w komorze spalania podczas suwu sprężania. Ze względu na obecność tego ciśnienia wartość napięcia koniecznego do zainicjowania wyładowania w przestrzeni międzyelektrodowej świecy wzrasta.
W nowoczesnych rozwiązaniach z indywidualnymi cewkami zapłonowymi (tak zwanymi palcowymi lub ołówkowymi) dostęp do przewodu łączącego cewkę ze świecą jest utrudniony, co z jednej strony ogranicza ryzyko porażenia. Dla użytkownika pojazdu jest to rozwiązanie korzystne, ponieważ nie jest on narażony na bezpośredni kontakt z elementami układu zapłonowego mogącymi być pod napięciem. Z drugiej jednak strony uzyskanie dostępu do zacisku świecy i połączenie galwaniczne sondy podczas wykonywania niektórych czynności diagnostycznych jest konieczne. Powinno być ono realizowane za pomocą specjalizowanych, dobrze izolowanych elementów łączących z zachowaniem szczególnej ostrożności, ponieważ maksymalna wartość napięcia wtórnego tego typu cewek może niekiedy przekraczać 30 kV. Iskra na każdej świecy w tego rodzaju układach pojawia się jedynie pod koniec suwu sprężania, czyli w momencie, gdy ma nastąpić zapłon mieszanki.
Literatura
R. Bosch, Sterowanie silników o zapłonie iskrowym. Zasada działania. Podzespoły, WKiŁ, Warszawa 2008.
Electric road vehicles. Safety specifications. Part 2: Vehicle operational safety means and protection against failures, 2008.
S. Gierlotka, Porażenia prądem elektrycznym o częstotliwościach wyższych niż częstotliwość przemysłowa, „Napędy i Sterowanie”, 5/2011, s. 84–87.
A. Herner, H. J. Riehl, Elektrotechnika i elektronika w pojazdach samochodowych, WKiŁ, Warszawa 2010.
ISO 23273-3:2006 Fuel cell road vehicles. Safety specifications. Part 3: Protection of persons against electric shock.
ISO 6469-3:2011 Electrically propelled road vehicles. Safety specifications. Part 3: Protection of persons against electric shock.
Journal of Bosch History, Supplement 1 and 2, Robert Bosch GmbH, 2012.
P. Karkoszka, Samochodowe niekonwencjonalne systemy zapłonowe, WKiŁ, Warszawa 1988.
Magazin zur Bosch – Geschichte, Robert Bosch GmbH, 2013
PN-EN 60204-11:2003/AC:2011 Bezpieczeństwo maszyn. Wyposażenie elektryczne maszyn. Część 11: Wymagania dotyczące wyposażenia WN na napięcia wyższe niż 1000 V prądu przemiennego lub 1500 V prądu stałego i nieprzekraczające 36 kV.
Z. Pomykalski, Elektrotechnika Samochodów, WKiŁ, Warszawa 1978.
Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy urządzeniach energetycznych (DzU 2013 nr 0, poz. 492).
K. O. Smith, J. M. Madden, Electrical safety and the law, Oxford: Blackwell Science, 2002.
Trade of Motor Mechanic, Basic Ignition Systems, FÁS Learning Innovation Unit, Foras Áiseanna Saothair, Dublin, 2007.
M. Weinrotter, Laser Ignition of Internal Combustion Engines, praca doktorska, GRIN Verlag, 2011.
B. Żółtowski, H. Tylicki, Osprzęt elektryczny pojazdów mechanicznych, Wydawnictwa Uczelniane Akademii Techniczno-Rolniczej, Bydgoszcz 1999.
Wielokrotnie zachodzi konieczność projektowania układów zasilania o zwiększonej pewności dostaw energii elektrycznej. Nie zawsze druga linia elektroenergetyczna doprowadzona do obiektu budowlanego spełnia...
Wielokrotnie zachodzi konieczność projektowania układów zasilania o zwiększonej pewności dostaw energii elektrycznej. Nie zawsze druga linia elektroenergetyczna doprowadzona do obiektu budowlanego spełnia oczekiwania odbiorcy. Często zachodzi potrzeba instalowania źródła zasilania awaryjnego, którym jest zespół prądotwórczy oraz zasilacza UPS. Obydwa te źródła wymagają odmiennego podejścia przy doborze ich mocy oraz innego sposobu projektowania i oceny ochrony przeciwporażeniowej w stosunku do systemu...
Praca w obecności urządzeń i instalacji elektroenergetycznych może być przyczyną niebezpiecznych dla człowieka skutków związanych z działaniem na niego prądu. W artykule przeanalizowano wypadki przy pracy...
Praca w obecności urządzeń i instalacji elektroenergetycznych może być przyczyną niebezpiecznych dla człowieka skutków związanych z działaniem na niego prądu. W artykule przeanalizowano wypadki przy pracy będące odchyleniem od stanu normalnego związane z elektrycznością (np. uszkodzenia wyposażenia prowadzące do kontaktu bezpośredniego lub pośredniego) w latach 2005–2012.
Klasa ograniczenia energii, jest parametrem dotyczącym wyłączników nadmiarowo-prądowych przeznaczonych do stosowania w instalacjach elektrycznych domowych i podobnych. Sposób jej oznaczania oraz badania...
Klasa ograniczenia energii, jest parametrem dotyczącym wyłączników nadmiarowo-prądowych przeznaczonych do stosowania w instalacjach elektrycznych domowych i podobnych. Sposób jej oznaczania oraz badania parametrów związanych z klasą ograniczenia energii (znamionowa zdolność wyłączania prądów zwarciowych), a także parametry, jakie musi spełniać wyłącznik nadmiarowo-prądowy, aby mógł być oznaczony klasą ograniczenia energii, określa norma PN-EN 60898-1.
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.) [5] §187 ust....
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU 2002 nr 75 poz. 690 z późn. zm.) [5] §187 ust. 3 stanowi, że: „Przewody i kable elektryczne oraz światłowodowe wraz z ich zamocowaniami, zwane zespołami kablowymi, stosowane w systemach zasilania i sterowania urządzeniami służącymi ochronie przeciwpożarowej, powinny zapewniać ciągłość dostawy energii elektrycznej lub przekazu sygnału przez czas...
W normie PN-IEC (HD) 60364 przyjęto zasadę, że ogólne postanowienia normy dotyczą normalnych warunków środowiskowych i rozwiązań instalacji elektrycznych, natomiast w warunkach środowiskowych stwarzających...
W normie PN-IEC (HD) 60364 przyjęto zasadę, że ogólne postanowienia normy dotyczą normalnych warunków środowiskowych i rozwiązań instalacji elektrycznych, natomiast w warunkach środowiskowych stwarzających zwiększone zagrożenie wprowadza się odpowiednie obostrzenia i stosuje specjalne rozwiązania instalacji elektrycznych.
Powszechność stosowania wyłączników różnicowoprądowych w instalacjach elektrycznych często powoduje przypisywanie im również funkcji rozłącznika. Takie podejście jest niewłaściwe. W artykule zostanie wyjaśniony...
Powszechność stosowania wyłączników różnicowoprądowych w instalacjach elektrycznych często powoduje przypisywanie im również funkcji rozłącznika. Takie podejście jest niewłaściwe. W artykule zostanie wyjaśniony problem budowy tych aparatów oraz ich przeznaczenia.
Statystyki pożarów powstających w Polsce, prowadzone przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej, wykazują, że liczba pożarów jest bardzo wysoka. Ich przyczynami są zła wentylacja, nieostrożność użytkowników,...
Statystyki pożarów powstających w Polsce, prowadzone przez Komendę Główną Państwowej Straży Pożarnej, wykazują, że liczba pożarów jest bardzo wysoka. Ich przyczynami są zła wentylacja, nieostrożność użytkowników, zaniedbania w zakresie bezpieczeństwa eksploatacji urządzeń technicznych itp. Duża liczba pożarów powstających na terenie Polski jest spowodowana niesprawnymi urządzeniami elektrycznymi lub niesprawną instalacją elektryczną. Jedną z przyczyn tych pożarów jest niepoprawnie zaprojektowana...
Wyłącznik różnicowoprądowy definiowany jest również jako łącznik zabezpieczeniowy przystosowany do pracy długotrwałej w stanie zamkniętym, przeznaczony do załączania, przewodzenia i wyłączania prądów w...
Wyłącznik różnicowoprądowy definiowany jest również jako łącznik zabezpieczeniowy przystosowany do pracy długotrwałej w stanie zamkniętym, przeznaczony do załączania, przewodzenia i wyłączania prądów w normalnych warunkach pracy i powodujący otwarcie zestyków, gdy prąd różnicowy osiągnie określoną wartość.
Zestawienie norm zawiera wybrane Polskie Normy dotyczące ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej oraz ochrony przeciwporażeniowej, które zostały ogłoszone przez Polski Komitet Normalizacyjny oraz na...
Zestawienie norm zawiera wybrane Polskie Normy dotyczące ochrony odgromowej i przeciwprzepięciowej oraz ochrony przeciwporażeniowej, które zostały ogłoszone przez Polski Komitet Normalizacyjny oraz na podstawie informacji normalizacyjnych zamieszczonych w wersji elektronicznej miesięcznika „Wiadomości PKN – Normalizacja”.
Oceny zagrożenia wybuchem w zakładzie dokonuje inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. Obejmuje ona wskazanie miejsc, pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych, w których...
Oceny zagrożenia wybuchem w zakładzie dokonuje inwestor, projektant lub użytkownik decydujący o procesie technologicznym. Obejmuje ona wskazanie miejsc, pomieszczeń i przestrzeni zewnętrznych, w których mogą tworzyć się mieszaniny wybuchowe, oraz wskazanie źródeł ewentualnego zainicjowania wybuchu.
W Polsce wiele osób bagatelizuje wymagania norm i przepisów, uważając siebie za znawców w zakresie instalacji elektrycznych mimo całkowitego braku wiedzy w tym zakresie. Nasi czytelnicy nadsyłają informacje...
W Polsce wiele osób bagatelizuje wymagania norm i przepisów, uważając siebie za znawców w zakresie instalacji elektrycznych mimo całkowitego braku wiedzy w tym zakresie. Nasi czytelnicy nadsyłają informacje o różnych nieprawidłowych sytuacjach, z jakimi spotykają się w swojej praktyce. Tym razem przedstawimy dwa przypadki nieprzemyślanych działań, których skutki okazały się tragiczne.
Zwarcie – to nieprzewidziane, w danych warunkach eksploatacyjnych, połączenie bezpośrednie lub przez stosunkowo małą impedancję, punktów systemu elektroenergetycznego o różnych potencjałach bądź jednego...
Zwarcie – to nieprzewidziane, w danych warunkach eksploatacyjnych, połączenie bezpośrednie lub przez stosunkowo małą impedancję, punktów systemu elektroenergetycznego o różnych potencjałach bądź jednego lub większej liczby takich punktów z ziemią.
Pomieszczenia wyposażone w wannę lub prysznic (łazienki) zaliczane są do pomieszczeń specjalnych, szczególnie niebezpiecznych dla człowieka z punktu widzenia bezpieczeństwa elektrycznego. Zwiększone zagrożenie...
Pomieszczenia wyposażone w wannę lub prysznic (łazienki) zaliczane są do pomieszczeń specjalnych, szczególnie niebezpiecznych dla człowieka z punktu widzenia bezpieczeństwa elektrycznego. Zwiększone zagrożenie porażeniowe wynika z obecności w zasięgu ręki licznych części przewodzących dostępnych (np. pralki) i obcych (np. przewodzącego osprzętu instalacji wodociągowej, grzewczej, gazowej) oraz zwilżenia lub zanurzenia w wodzie ciała człowieka. Dlatego też arkusz 701 [1] normy PN-IEC 60364 poświęcono...
Większość badań impedancji ciała człowieka przeprowadzonych w różnych okresach i przez różnych badaczy była wykonywana na pomiarowej drodze rażeniowej: ręka–ręka lub ręka–nogi. Uwzględniając zagrożenie...
Większość badań impedancji ciała człowieka przeprowadzonych w różnych okresach i przez różnych badaczy była wykonywana na pomiarowej drodze rażeniowej: ręka–ręka lub ręka–nogi. Uwzględniając zagrożenie dla życia i zdrowia badanych, zwłaszcza w trudnych warunkach środowiskowych, należało opracować takie warunki badań, aby pomiary nie stwarzały ryzyka zagrożenia.
Rozpoczęcie budowy jest liczone od chwili doprowadzenia na teren budowy energii elektrycznej. Warunki środowiskowe użytkowania urządzeń na terenie budów są dość trudne. Praca prowadzona jest na wolnym...
Rozpoczęcie budowy jest liczone od chwili doprowadzenia na teren budowy energii elektrycznej. Warunki środowiskowe użytkowania urządzeń na terenie budów są dość trudne. Praca prowadzona jest na wolnym powietrzu, w różnych warunkach pogodowych, przy opadach deszczu, w upale oraz w niskiej temperaturze.
W artykule przedstawiono, opracowaną na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego, analizę śmiertelnych wypadków porażeń prądem elektrycznym w Polsce w latach 2005–2009. Określono rozkład procentowy...
W artykule przedstawiono, opracowaną na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego, analizę śmiertelnych wypadków porażeń prądem elektrycznym w Polsce w latach 2005–2009. Określono rozkład procentowy śmiertelności w wypadkach porażeń elektrycznych mężczyzn i kobiet, ludności zamieszkałej w miastach i na wsi oraz w grupach wieku ludności. Obliczono i opisano wskaźnik śmiertelności W (liczba wypadków w roku przypadająca na 1 mln ludności) w poszczególnych grupach ludności.
Konstrukcje żelbetowe znajdujące się w gruncie i zawierające pręty zbrojeniowe, których podstawowym zadaniem jest przenoszenie obciążeń mechanicznych, oraz konstrukcje betonowe, w których mogą być umieszczane...
Konstrukcje żelbetowe znajdujące się w gruncie i zawierające pręty zbrojeniowe, których podstawowym zadaniem jest przenoszenie obciążeń mechanicznych, oraz konstrukcje betonowe, w których mogą być umieszczane metalowe pręty lub płaskowniki, spełniają definicję uziomu jako przedmiotu metalowego pogrążonego w gruncie i wykorzystywanego lub przeznaczonego do celów uziemienia. Konstrukcje te z racji ich podstawowego zadania i wykorzystania w obiekcie budowlanym przyjęto nazywać uziomami fundamentowymi...
Pomiary w okresie eksploatacji służą do oceny aktualnego stanu technicznego urządzeń i instalacji elektrycznych. Wyniki pomiarów są podstawą decyzji o dalszej eksploatacji lub dokonaniu stosownych napraw,...
Pomiary w okresie eksploatacji służą do oceny aktualnego stanu technicznego urządzeń i instalacji elektrycznych. Wyniki pomiarów są podstawą decyzji o dalszej eksploatacji lub dokonaniu stosownych napraw, lub wymiany. Zastosowanie najlepszych środków ochrony przeciwporażeniowej i przeciwpożarowej nie jest wystarczające, jeżeli nie będą one działały prawidłowo. Okresowe pomiary mają za zadanie potwierdzić skuteczność działania zastosowanych środków ochrony oraz zapewnić bezpieczeństwo użytkowania...
Piorun uderzający w Ziemię jest najbardziej niebezpieczny dla ludzi. Uderzając w jakikolwiek obiekt oddziałuje cieplnie i mechanicznie. Każdego dnia na świecie od piorunów ginie kilka osób, a kilkadziesiąt...
Piorun uderzający w Ziemię jest najbardziej niebezpieczny dla ludzi. Uderzając w jakikolwiek obiekt oddziałuje cieplnie i mechanicznie. Każdego dnia na świecie od piorunów ginie kilka osób, a kilkadziesiąt zostaje porażonych. Na całej Ziemi jednocześnie występuje 2000–4000 burz. W ciągu jednej sekundy w atmosferze Ziemi obserwuje się ok. 100 wyładowań elektrostatycznych, z czego 1/3 uderza w ziemię, a 2/3 to wyładowania między chmurami burzowymi.
Artykuł przedstawia problem tworzenia systemu wyrównywania potencjałów w budynku, jako nieodzownej części kompleksowej ochrony odgromowej, przeciwprzepięciowej i przeciwporażeniowej. Opisano w nim ogólne...
Artykuł przedstawia problem tworzenia systemu wyrównywania potencjałów w budynku, jako nieodzownej części kompleksowej ochrony odgromowej, przeciwprzepięciowej i przeciwporażeniowej. Opisano w nim ogólne zasady tworzenia systemu ekwipotencjalizacji z wykorzystaniem elementów i połączeń zarówno sztucznych, jak i naturalnych.
Oświetlenie jest jednym z podstawowych czynników środowiska pracy człowieka, które oddziałuje zarówno na psychikę, jak i na jego fizjologię. Właściwe oświetlenie wpływa na nasze dobre samopoczucie. Przebywanie...
Oświetlenie jest jednym z podstawowych czynników środowiska pracy człowieka, które oddziałuje zarówno na psychikę, jak i na jego fizjologię. Właściwe oświetlenie wpływa na nasze dobre samopoczucie. Przebywanie w warunkach niedostatecznego oświetlenia prowadzi z kolei do zmęczenia psychicznego, które jest rezultatem nadmiernego napięcia nerwowego wynikającego z ciągłej koncentracji uwagi. Oświetlenie jest właściwe, gdy zdolność rozróżnienia szczegółów jest tak sprawna, że nie prowadzi do odczucia...
Skutki oddziaływania prądu przemiennego o częstotliwości 50/60 Hz na ciało ludzkie zależą od wartości prądu I, przepływającego przez ciało, i czasu przepływu t. Ze względu na prawdopodobieństwo występowania...
Skutki oddziaływania prądu przemiennego o częstotliwości 50/60 Hz na ciało ludzkie zależą od wartości prądu I, przepływającego przez ciało, i czasu przepływu t. Ze względu na prawdopodobieństwo występowania określonych skutków wyróżniamy kilka stref.
Pomieszczenia medyczne należą do szczególnej grupy obiektów budowlanych, mających instalacje elektryczne zakwalifikowane jako instalacje specjalne. Są to pomieszczenia przeznaczone do diagnostyki, zabiegów,...
Pomieszczenia medyczne należą do szczególnej grupy obiektów budowlanych, mających instalacje elektryczne zakwalifikowane jako instalacje specjalne. Są to pomieszczenia przeznaczone do diagnostyki, zabiegów, monitorowania pacjentów oraz opieki nad nimi.
Obecnie skład zasilany jest z istniejącej podziemnej stacji transformatorowej. Część nn 0,4 kV stacji oraz komory transformatorowe wraz z transformatorami są w eksploatacji użytkownika, pozostała część...
Obecnie skład zasilany jest z istniejącej podziemnej stacji transformatorowej. Część nn 0,4 kV stacji oraz komory transformatorowe wraz z transformatorami są w eksploatacji użytkownika, pozostała część stacji, tzn. rozdzielnica SN 15 kV jest w eksploatacji i na majątku dystrybutora energii elektrycznej. Obiekt posiada zasilanie awaryjne realizowane przez zespół prądotwórczy oraz podstawowe zasilanie z elektroenergetycznej sieci SN – 15 kV.
Domowy punkt ładowania przestaje pełnić funkcję zwykłego gniazda ściennego, stając się elementem sieci elektroenergetycznej w gospodarstwie domowym. Rosnąca liczba aut z napędem elektrycznym sprawia, że...
Domowy punkt ładowania przestaje pełnić funkcję zwykłego gniazda ściennego, stając się elementem sieci elektroenergetycznej w gospodarstwie domowym. Rosnąca liczba aut z napędem elektrycznym sprawia, że zarządzanie poborem mocy bezpośrednio wpływa na codzienne koszty eksploatacji pojazdu. Nowoczesne technologie pozwalają na synchronizację procesu uzupełniania baterii z wahaniami stawek giełdowych oraz bieżącą pracą mikroinstalacji OZE. Przesunięcie godzin zasilania na momenty największej nadpodaży...
Minimalistyczna nawierzchnia nie musi być monotonna. Jej siła wynika z ograniczonej liczby materiałów, konsekwentnej geometrii i czytelnego połączenia stref. Obecne kierunki projektowe stawiają na spokojną...
Minimalistyczna nawierzchnia nie musi być monotonna. Jej siła wynika z ograniczonej liczby materiałów, konsekwentnej geometrii i czytelnego połączenia stref. Obecne kierunki projektowe stawiają na spokojną bazę, dopasowanie do bryły domu oraz funkcję widoczną w każdym detalu.
Firma eMKa Szkolenia to dostawca usług edukacyjnych z 19-letnim doświadczeniem. Specjalizujemy się w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych osób dorosłych i współpracujemy w sektorze B2B (fabryki, korporacje,...
Firma eMKa Szkolenia to dostawca usług edukacyjnych z 19-letnim doświadczeniem. Specjalizujemy się w podnoszeniu kwalifikacji zawodowych osób dorosłych i współpracujemy w sektorze B2B (fabryki, korporacje, sieci wielkopowierzchniowe etc. ), jednak zaopiekujemy się każdym klientem – nawet tym najmniejszym.
Jakość energii elektrycznej w sieciach niskiego napięcia określają norma PN-EN 50160 oraz Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 22 marca 2023 r. [1, 2]. Według rozporządzenia, 95% 10-minutowych...
Jakość energii elektrycznej w sieciach niskiego napięcia określają norma PN-EN 50160 oraz Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z 22 marca 2023 r. [1, 2]. Według rozporządzenia, 95% 10-minutowych średnich wartości skutecznych napięcia musi mieścić się w przedziale ±10% napięcia znamionowego, natomiast norma PN-EN 50160 jest bardziej restrykcyjna – wymaga poziomu zgodności 99% oraz utrzymania całości pomiarów w przedziale ±15%.
Firma EVER wprowadza na rynek nową serię zasilaczy UZS-1F i UZS-3F, przeznaczoną do współpracy z napędami bram wykorzystywanych w systemach kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła. Rodzina obejmuje rozwiązania...
Firma EVER wprowadza na rynek nową serię zasilaczy UZS-1F i UZS-3F, przeznaczoną do współpracy z napędami bram wykorzystywanych w systemach kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła. Rodzina obejmuje rozwiązania do napędów jednofazowych ~230 V i trójfazowych ~400 V, a wersje sekwencyjne pozwalają na współpracę z maksymalnie trzema napędami.
W dużym kompleksie biurowym wyzwaniem nie jest wyłącznie dobór i rozmieszczenie opraw oświetlenia awaryjnego. Równie ważne jest to, jak cały system będzie kontrolowany i obsługiwany przez kolejne lata.
W dużym kompleksie biurowym wyzwaniem nie jest wyłącznie dobór i rozmieszczenie opraw oświetlenia awaryjnego. Równie ważne jest to, jak cały system będzie kontrolowany i obsługiwany przez kolejne lata.
Wyłącznik nadprądowy MCB należy do najbardziej rozpowszechnionych aparatów ochronnych w instalacjach niskiego napięcia. Jego zadanie wydaje się proste: bezpiecznie przewodzić prąd roboczy, a w razie przeciążenia...
Wyłącznik nadprądowy MCB należy do najbardziej rozpowszechnionych aparatów ochronnych w instalacjach niskiego napięcia. Jego zadanie wydaje się proste: bezpiecznie przewodzić prąd roboczy, a w razie przeciążenia lub zwarcia samoczynnie odłączyć obwód. W praktyce wewnątrz niewielkiej obudowy musi jednak współdziałać kilka zjawisk fizycznych: przepływ prądu, wydzielanie ciepła, odkształcenie bimetalu, praca mechanizmu zapadkowego, ruch styków i proces gaszenia łuku. Ochrona przeciążeniowa nie jest...
Polska energetyka znajduje się w punkcie zwrotnym. Dynamiczny przyrost mocy z odnawialnych źródeł energii (OZE) wymusza ewolucję systemu z modelu pasywnego w kierunku inteligentnego i elastycznego smart...
Polska energetyka znajduje się w punkcie zwrotnym. Dynamiczny przyrost mocy z odnawialnych źródeł energii (OZE) wymusza ewolucję systemu z modelu pasywnego w kierunku inteligentnego i elastycznego smart grid. Dodatkowo wysokie koszty energii oraz rosnąca zmienność cen na rynku powodują, że przedsiębiorstwa coraz częściej poszukują rozwiązań zapewniających stabilność i przewidywalność działania. W tej układance magazynowanie energii staje się warunkiem koniecznym dla zachowania bezpieczeństwa energetycznego...
Uszkodzenie izolacji kabli nn i SN w gęsto uzbrojonym terenie oznacza ryzyko kosztownych, nietrafionych wykopów. Odpowiedzią na to wyzwanie jest Ramka A LKR-2500 od Sonel. Dzięki cyfrowemu wsparciu operatora...
Uszkodzenie izolacji kabli nn i SN w gęsto uzbrojonym terenie oznacza ryzyko kosztownych, nietrafionych wykopów. Odpowiedzią na to wyzwanie jest Ramka A LKR-2500 od Sonel. Dzięki cyfrowemu wsparciu operatora narzędzie to pozwala na precyzyjne wyznaczanie miejsc uszkodzeń i rewolucjonizuje współczesną diagnostykę kablową.
Drukarka fiskalna online rejestruje sprzedaż i automatycznie przesyła dane do Centralnego Repozytorium Kas, dzięki czemu przedsiębiorca ma mniej formalności niż przy starszych urządzeniach. W artykule...
Drukarka fiskalna online rejestruje sprzedaż i automatycznie przesyła dane do Centralnego Repozytorium Kas, dzięki czemu przedsiębiorca ma mniej formalności niż przy starszych urządzeniach. W artykule wyjaśniamy, czym jest drukarka fiskalna online i czym różni się od starszych modeli oraz od kasy fiskalnej, kto musi ewidencjonować sprzedaż, jak urządzenie łączy się z CRK i systemem POS, jak skorzystać z ulgi na zakup oraz jakie obowiązki wiążą się z jego używaniem.
Definicja komputera do nauki zmienia się wraz z rozwojem technologii. Obecnie wykorzystywane przez uczniów i nauczycieli sprzęty różnią się możliwościami od tego, co wystarczało jeszcze kilka lat temu....
Definicja komputera do nauki zmienia się wraz z rozwojem technologii. Obecnie wykorzystywane przez uczniów i nauczycieli sprzęty różnią się możliwościami od tego, co wystarczało jeszcze kilka lat temu. Wynika to przede wszystkim z faktu, że oprócz uruchamiania edytora tekstu, przeglądarki internetowej czy spotkań online, komputery wykorzystywane są do AI, multimediów i gier.
Instalację elektryczną w domu prefabrykowanym najlepiej zaplanować przed produkcją elementów. Na tym etapie można uzgodnić położenie gniazd, oświetlenia i urządzeń z konstrukcją ścian oraz pozostałymi...
Instalację elektryczną w domu prefabrykowanym najlepiej zaplanować przed produkcją elementów. Na tym etapie można uzgodnić położenie gniazd, oświetlenia i urządzeń z konstrukcją ścian oraz pozostałymi instalacjami. Projekt obejmuje także zapotrzebowanie na energię, ochronę użytkowników i sposób prowadzenia przewodów. Wczesne ustalenia pomagają uniknąć przeróbek gotowych przegród i przygotować dom do późniejszej rozbudowy.
Falownik z aktywną charakterystyką Q(U) nadal zostawia na fakturze pozycję za energię bierną. Reguluje napięcie w miejscu przyłączenia, a nie bilans, który operator rozlicza na liczniku. W obiekcie NN...
Falownik z aktywną charakterystyką Q(U) nadal zostawia na fakturze pozycję za energię bierną. Reguluje napięcie w miejscu przyłączenia, a nie bilans, który operator rozlicza na liczniku. W obiekcie NN z instalacją fotowoltaiczną te dwa zadania rozjeżdżają się w południe i po zmroku.
Dziesiątki, a nawet setki kilometrów kabli w tunelu, na stacji metra, w centrum handlowym czy szpitalu są częścią infrastruktury, która ma umożliwić ludziom bezpieczną ewakuację w razie pożaru. Test porównawczy...
Dziesiątki, a nawet setki kilometrów kabli w tunelu, na stacji metra, w centrum handlowym czy szpitalu są częścią infrastruktury, która ma umożliwić ludziom bezpieczną ewakuację w razie pożaru. Test porównawczy Prysmiana pokazuje, jak różne rodzaje kabli wpływają na szybkość, z jaką dym z palącego się kabla ogranicza widoczność, przysłaniając znaki ewakuacyjne.
„Pożar domu jednorodzinnego. Zapalił się magazyn energii”. Takie nagłówki pojawiają się w mediach coraz częściej i za każdym razem wywołują to samo pytanie: czy baterie litowe w domu są bezpieczne?
Odpowiedź...
„Pożar domu jednorodzinnego. Zapalił się magazyn energii”. Takie nagłówki pojawiają się w mediach coraz częściej i za każdym razem wywołują to samo pytanie: czy baterie litowe w domu są bezpieczne?
Odpowiedź jest mniej sensacyjna niż nagłówek. Nowoczesny magazyn energii ma kilka warstw zabezpieczeń, które reagują, zanim zrobi się groźnie. Gdy dochodzi do pożaru, przyczyną nierzadko okazuje się nie sama bateria, lecz sposób, w jaki została podłączona. Czasem wystarczy jeden przewód mniej.
Podczas targów ENERGETAB 2026 firma Finder Polska zaprezentowała swoje najnowsze rozwiązania z zakresu automatyki i zarządzania energią, m.in. programowalny przekaźnik OPTA oraz jego premierowe zastosowania....
Podczas targów ENERGETAB 2026 firma Finder Polska zaprezentowała swoje najnowsze rozwiązania z zakresu automatyki i zarządzania energią, m.in. programowalny przekaźnik OPTA oraz jego premierowe zastosowania. Targi były też okazją do świętowania – w tym roku Finder Polska obchodzi 10-lecie działalności!
Cewki SMD trafiają dziś niemal na każdą płytkę drukowaną – pracują w przetwornicach DC/DC, filtrach przeciwzakłóceniowych i obwodach sygnałowych. Mimo to projektanci nierzadko dobierają je „na oko”, kierując...
Cewki SMD trafiają dziś niemal na każdą płytkę drukowaną – pracują w przetwornicach DC/DC, filtrach przeciwzakłóceniowych i obwodach sygnałowych. Mimo to projektanci nierzadko dobierają je „na oko”, kierując się samą indukcyjnością. Tymczasem o poprawnej pracy układu decyduje kilka parametrów naraz, a pominięcie któregokolwiek z nich potrafi zepsuć dopracowany projekt.
Rosnący udział odnawialnych źródeł energii w systemie elektroenergetycznym sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera nie tylko sama produkcja energii, ale również jej bezpieczne, przewidywalne i zgodne...
Rosnący udział odnawialnych źródeł energii w systemie elektroenergetycznym sprawia, że coraz większego znaczenia nabiera nie tylko sama produkcja energii, ale również jej bezpieczne, przewidywalne i zgodne z wymaganiami operatorów zarządzanie. Farmy fotowoltaiczne, turbiny wiatrowe, instalacje biogazowe czy układy przemysłowe typu „zero eksport” wymagają dziś rozwiązań, które pozwalają kontrolować parametry pracy źródeł, ograniczać moc oddawaną do sieci oraz zapewniać skuteczną komunikację z systemami...
Na targach w Bielsku-Białej firma Relpol prezentowała nowoczesne urządzenia pomiarowe oraz rozwiązania wspierające zarządzanie energią. Ale stoisko Relpolu cieszyło się dużym zainteresowaniem nie tylko...
Na targach w Bielsku-Białej firma Relpol prezentowała nowoczesne urządzenia pomiarowe oraz rozwiązania wspierające zarządzanie energią. Ale stoisko Relpolu cieszyło się dużym zainteresowaniem nie tylko z powodu oferty produktowej – poza klientami i partnerami biznesowymi chętnie odwiedzali je też... amatorzy tostów i darta.
Polska marka Armac brała udział w 39. edycji targów ENERGETAB w Bielsku-Białej, gdzie promowała swoje najnowsze rozwiązania z zakresu zasilania awaryjnego, w tym zasilacze UPS o mocy do 6 kVA i 10 kVA...
Polska marka Armac brała udział w 39. edycji targów ENERGETAB w Bielsku-Białej, gdzie promowała swoje najnowsze rozwiązania z zakresu zasilania awaryjnego, w tym zasilacze UPS o mocy do 6 kVA i 10 kVA z serii Office On-line PF1 Dust-Free.
Elektrometal S.A. prezentował w Bielsku-Białej m.in. specjalistyczne oprawy oświetleniowe ewakuacyjne i do stref zagrożonych wybuchem. Mimo dość trudnej sytuacji na rynku, stoisko Elektrometalu odwiedziło...
Elektrometal S.A. prezentował w Bielsku-Białej m.in. specjalistyczne oprawy oświetleniowe ewakuacyjne i do stref zagrożonych wybuchem. Mimo dość trudnej sytuacji na rynku, stoisko Elektrometalu odwiedziło bardzo dużo obecnych i nowych klientów.
Bateryjne magazyny energii stanowią efektywne rozwiązanie problemu niezgodności profili generacji i zużycia w obiektach przemysłowych i usługowych. Zwiększają wykorzystanie energii z instalacji fotowoltaicznych...
Bateryjne magazyny energii stanowią efektywne rozwiązanie problemu niezgodności profili generacji i zużycia w obiektach przemysłowych i usługowych. Zwiększają wykorzystanie energii z instalacji fotowoltaicznych do maksymalnego stopnia, ograniczają moc szczytową, istotnie redukują koszty oraz poprawiają stabilność zasilania, bezpieczeństwo i ciągłość produkcji oraz możliwość pracy w trybie zasilania awaryjnego. Dostępne są jako zewnętrzne rozdzielnice lub kontenery dla większych mocy.
Współczesne sieci elektroenergetyczne – zarówno publiczne, jak i przemysłowe – stawiają czoła rosnącym wyzwaniom związanym z jakością energii elektrycznej. Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii,...
Współczesne sieci elektroenergetyczne – zarówno publiczne, jak i przemysłowe – stawiają czoła rosnącym wyzwaniom związanym z jakością energii elektrycznej. Dynamiczny rozwój odnawialnych źródeł energii, elektromobilności oraz urządzeń energoelektronicznych powoduje wzrost zjawisk zakłócających, takich jak poziom harmonicznych, asymetria napięć, migotanie światła czy wahania napięcia. W odpowiedzi na te wyzwania firma A. Eberle proponuje stacjonarny analizator PQI-DA Smart – urządzenie, które przeobraża...
Składając nowy komputer, łatwo dać się ponieść emocjom i wydać lwią część budżetu na potężną kartę graficzną czy szybki procesor. Zasilacz? Często ląduje w koszyku na samym końcu, wybierany "po taniości"....
Składając nowy komputer, łatwo dać się ponieść emocjom i wydać lwią część budżetu na potężną kartę graficzną czy szybki procesor. Zasilacz? Często ląduje w koszyku na samym końcu, wybierany "po taniości". To błąd, który w najlepszym razie kończy się nagłymi resetami systemu, a w najgorszym – dosłownym spaleniem drogich podzespołów. Zasilacz to serce całego PC. Zobacz, jak mądrze dobrać jego moc do nowoczesnego sprzętu i na jakie zabezpieczenia zwrócić uwagę, by zyskać pancerne bezpieczeństwo i absolutny...
Powszechna obecność wrażliwych urządzeń elektronicznych we współczesnych instalacjach niskiego napięcia modyfikuje wymagania w zakresie ich ochrony. Podczas gdy zagrożenia wywołane przejściowymi wyładowaniami...
Powszechna obecność wrażliwych urządzeń elektronicznych we współczesnych instalacjach niskiego napięcia modyfikuje wymagania w zakresie ich ochrony. Podczas gdy zagrożenia wywołane przejściowymi wyładowaniami atmosferycznymi są powszechnie uwzględniane w procesach projektowych, poważny problem eksploatacyjny stanowią długotrwałe wzrosty napięcia o częstotliwości sieciowej. Tradycyjne ograniczniki chroniące przed przepięciami atmosferycznymi i łączeniowymi (SPD) okazują się wobec nich nieskuteczne....
Nexans Power Accessories Poland Sp. z o.o. jest cenionym dostawcą prefabrykowanych akcesoriów i osprzętu kablowego niskiego, średniego i wysokiego napięcia. Swoje najlepsze rozwiązania firma zaprezentuje...
Nexans Power Accessories Poland Sp. z o.o. jest cenionym dostawcą prefabrykowanych akcesoriów i osprzętu kablowego niskiego, średniego i wysokiego napięcia. Swoje najlepsze rozwiązania firma zaprezentuje na stoisku G 9 podczas targów ENERGETAB 2026.
Sprawne oświetlenie awaryjne ma zapewnić bezpieczną ewakuację w przypadku zaniku zasilania. Aby system działał prawidłowo w sytuacji zagrożenia, konieczne jest jego regularne sprawdzanie. Taki przegląd...
Sprawne oświetlenie awaryjne ma zapewnić bezpieczną ewakuację w przypadku zaniku zasilania. Aby system działał prawidłowo w sytuacji zagrożenia, konieczne jest jego regularne sprawdzanie. Taki przegląd obejmuje ocenę stanu technicznego instalacji, testy działania oraz weryfikację dokumentacji, dzięki czemu można wykryć usterki, zanim wpłyną na bezpieczeństwo użytkowników obiektu.
Zimowy dzień, temperatura spada poniżej zera, a Ty wchodzisz do apartamentu tuż po wyjeździe gości – w sypialni otwarte na oścież okno i rozgrzany grzejnik. Konsekwencje pojawią się później, gdy zostaniesz...
Zimowy dzień, temperatura spada poniżej zera, a Ty wchodzisz do apartamentu tuż po wyjeździe gości – w sypialni otwarte na oścież okno i rozgrzany grzejnik. Konsekwencje pojawią się później, gdy zostaniesz obciążony rachunkiem za prąd. Możesz oczywiście przypominać o wyłączaniu ogrzewania na czas wietrzenia, dopisać kolejną zasadę do regulaminu czy umieścić wskazówkę przy oknie. Nie każda osoba podczas kilkudniowego pobytu będzie jednak pamiętać o wszystkich zaleceniach gospodarza. A co, gdyby ogrzewanie...
Zapraszamy do hali A, na stoisko nr 10, gdzie będzie można po raz pierwszy poznać najnowsze propozycje Relpol przygotowane z myślą o nowoczesnych instalacjach elektrycznych.
Zapraszamy do hali A, na stoisko nr 10, gdzie będzie można po raz pierwszy poznać najnowsze propozycje Relpol przygotowane z myślą o nowoczesnych instalacjach elektrycznych.
ARMAC to polska marka specjalizująca się w rozwiązaniach służących ochronie i stabilizacji zasilania urządzeń elektrycznych, a jej oferta obejmuje zasilacze awaryjne UPS, akumulatory, moduły bateryjne...
ARMAC to polska marka specjalizująca się w rozwiązaniach służących ochronie i stabilizacji zasilania urządzeń elektrycznych, a jej oferta obejmuje zasilacze awaryjne UPS, akumulatory, moduły bateryjne oraz urządzenia ochrony przeciwprzepięciowej przeznaczone zarówno dla użytkowników domowych, jak i odbiorców biznesowych. Marka koncentruje się na tworzeniu kompatybilnych rozwiązań, z których można budować systemy ochrony energetycznej dostosowane do konkretnych zastosowań.
Informacja o cookies
Klikacjąc "Zgoda" akceptujesz zapisywanie wszystkich danych na twoim urządzeniu. Kliknięcie "Odmowa" oznacza zapisywanie tylko danych niezbędnych do funkcjonowania strony. Administratorem danych jest Grupa Medium sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, ul. Karczewska 18. Dane są przetwarzane w celu zapewnienia funkcjonalności strony, analizy ruchu oraz dostosowania reklam. Masz prawo do wycofania zgody w dowolnym momencie. Dane przetwarzamy w celu realizxacji zamówienia (art. 6 ust. 1 lit. b RODO). Szczegółowe informacje o przetwarzaniu danych znajdziesz w
Polityce prywatności