elektro.info

Oddziaływanie linii i stacji elektroenergetycznych na środowisko (cz.1) - wpływ pól elektromagnetycznych niskiej częstotliwości na organizmy żywe

Autorzy publikacji zwrócili uwagę na kwestie jakości publikowanych informacji dotyczących wpływu pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez obiekty i urządzenia elektroenergetyczne (linie i stacje) na środowisko, w tym przede wszystkim na zdrowie ludzi.
Fot. J. Sawicki

Autorzy publikacji zwrócili uwagę na kwestie jakości publikowanych informacji dotyczących wpływu pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez obiekty i urządzenia elektroenergetyczne (linie i stacje) na środowisko, w tym przede wszystkim na zdrowie ludzi.


Fot. J. Sawicki

Zagadnienia dotyczące wpływu pól elektromagnetycznych
wytwarzanych przez obiekty i urządzenia elektroenergetyczne (linie
i stacje) na środowisko, w tym przede wszystkim na zdrowie ludzi, są
przedmiotem prac badawczych prowadzonych w wielu placówkach naukowych na
świecie.

Wyniki tych badań są przedmiotem publikacji w czasopismach naukowych, a także licznych dyskusji prowadzonych w ramach cyklicznych lub tematycznych konferencji, sympozjów, warsztatów naukowych (workshop) czy seminariów. Odbijają się też bardzo szerokim echem wśród osób zainteresowanych tą tematyką, przede wszystkim przedstawicieli społeczności lokalnych protestujących przeciwko budowie obiektów elektroenergetycznych, przede wszystkim linii napowietrznych najwyższych napięć.

W efekcie powstają liczne strony internetowe redagowane przez pojedyncze osoby lub grupy osób, zazwyczaj bez przygotowania fachowego w analizowanej dziedzinie.

Wiele cennych i wartościowych informacji pojawia się natomiast na stronach internetowych prowadzonych przez różne organizacje i instytucje, które od lat zajmują się zagadnieniami oddziaływania pól elektromagnetycznych na środowisko, przede wszystkim na zdrowie ludzi. Na uznanie zasługuje w tym względzie działalność organizacji pozarządowych, zarówno krajowych (PTBR – Polskie Towarzystwo Badań Radiacyjnych), jak i międzynarodowych (IRPA – Międzynarodowe Stowarzyszenie Ochrony przed Promieniowaniem).

Informacji dotyczących kwestii oddziaływania pól elektromagnetycznych, wytwarzanych przez obiekty i urządzenia elektroenergetyczne na środowisko, w tym na zdrowie ludzi, a także problemów dotyczących ochrony przed tymi polami, można poszukiwać:

  • w wydawnictwach zwartych (książki, wydawnictwa popularnonaukowe, raporty i analizy),
  • w artykułach (publikacje naukowe, artykuły popularnonaukowe, artykuły informacyjne w prasie codziennej lub periodykach, w tym o zasięgu lokalnym),
  • w normach, przepisach i zaleceniach,
  • w wydawnictwach konferencyjnych (materiały z: konferencji, sympozjów, workshopów, meetingów i szkół naukowych),
  • na stronach internetowych.

Przy ocenie skomplikowanych, interdyscyplinarnych problemów dotyczących oddziaływania pól elektromagnetycznych na środowisko, a przede wszystkim na zdrowie człowieka, istotną kwestią jest rzetelność i wiarygodność przekazywanych lub udostępnianych informacji pozwalających na obiektywną ocenę aktualnego stanu wiedzy w analizowanej dziedzinie.

b oddzialywanie linii wn 1

Fot. J. Sawicki

Nie ulega wątpliwości, że status największej rzetelności i wiarygodności posiadają informacje zawarte w recenzowanych czasopismach naukowych o uznanej od lat renomie. Zazwyczaj są to jednak analizy wyników wąskospecjalistycznych prac badawczych, których znaczenie i rangę w całokształcie interdyscyplinarnej problematyki oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizmy żywe, potrafią ocenić wyłącznie specjaliści z danej dyscypliny naukowej.

Podobnie trudne do oceny są pojawiające się w ostatnim czasie wyniki pojedynczych badań epidemiologicznych, a także metaanaliz z tego zakresu.

b oddzialywanie linii wn 2

Fot. J. Sawicki

Dość dużą wartość, przede wszystkim w sferze edukacyjnej mają też rzetelne publikacje popularnonaukowe, bardzo często o charakterze przeglądowym. Pozwalają one osobom zainteresowanym, na zapoznanie się z tą interdyscyplinarną tematyką i wyrobienie sobie poglądu o charakterze i zasięgu potencjalnego oddziaływania pól elektromagnetycznych, głównie na zdrowie ludzi.

Wartościowe bywają też niektóre artykuły z analizowanej tematyki ukazujące się w niektórych opiniotwórczych periodykach, jednak nie mogą one być bazą rzetelnej i dostatecznie szerokiej wiedzy w tej tematyce.

Coraz częściej materiały informacyjne dotyczące szeroko rozumianych kwestii bezpieczeństwa przebywania w otoczeniu elektroenergetycznej infrastruktury liniowej, w aspekcie oddziaływania pól elektromagnetycznych, przygotowują inwestorzy tego rodzaju przedsięwzięć, którzy po zrealizowaniu określonej inwestycji stają się jej właścicielem. Jest to przede wszystkim krajowy operator systemu przesyłowego i spółki dystrybucyjne. W przeważającej części są to materiały o charakterze informacyjnym, zawierające podsumowania analiz prezentowanych przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) oraz wspomniane już międzynarodowe organizacje pozarządowe.

Trudno natomiast uznać za wartościowe informacje zawarte w większości artykułów ukazujących się w prasie codziennej, przede wszystkim tej o zasięgu lokalnym. Chociaż ich celem jest informowanie czytelników o problemach związanych z oddziaływaniem na środowisko pól elektromagnetycznych, najczęściej w tle rozwijającego się lub nabrzmiałego konfliktu społecznego dotyczącego realizacji konkretnej inwestycji elektroenergetycznej (linii napowietrznej), to dominującym środkiem wyrazu są zwroty i sformułowania o zabarwieniu sensacyjnym, bez wnikania w istotę tych niewątpliwie trudnych, specjalistycznych zagadnień.

Za materiały o dużej wiarygodności uznać też należy większość wydawnictw zwartych (książki, wydawnictwa popularnonaukowe, raporty i analizy).

Bez wątpienia największą wiarygodnością cechują się wydawnictwa przygotowywane przez organizacje, przede wszystkim pozarządowe, które od wielu lat zajmują się zagadnieniem oddziaływania na środowisko pól elektromagnetycznych.

Wydawnictwa zwarte

Szczególnego omówienia w niniejszym artykule wymaga monografia Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „Environmental Health Criteria” [1] opublikowana w połowie 2007 roku, jako podsumowanie międzynarodowego programu badawczego „Pola Elektromagnetyczne”.

Ta ponad 550. stronicowa monografia stanowi obszerny przegląd badań dotyczących efektów zdrowotnych pól elektromagnetycznych niskiej częstotliwości. Jest czwartą (1984, 1987, 1993) monografią dotyczącą pól elektromagnetycznych i jest wynikiem realizowanego przez WHO od 1973 roku programu ustalania kryteriów zdrowotnych w środowisku człowieka.

Zasadnicza treść monografii poświęcona jest weryfikacji poglądów w kwestii potencjalnego zagrożenia zdrowia polem elektromagnetycznym o częstotliwości 50 (60) Hz, przede wszystkim wytwarzanym przez obiekty elektroenergetyczne.

Przygotowanie monografii, stanowiącej krytyczną analizę wyników wielu prac badawczych mających udokumentowaną, dużą wartość naukową, odbyło się z wykorzystaniem procedury przewidującej wielokrotne recenzowanie pierwotnej wersji monografii (draft) przez ok.150 grup eksperckich, reprezentujących zarówno agendy rządowe oraz pozarządowe, jak również stowarzyszenia międzynarodowe. Szczególną rolę w procedurze opiniowania tekstu opracowania odegrały:

  • Międzynarodowa Agencja Badań na Rakiem (IARC),
  • Międzynarodowa Komisja Ochrony przed Promieniowaniem Niejonizującym (ICNIRP), będąca pozarządową organizacją ekspercką współpracującą z WHO,
  • Komisja Doradcza Promieniowania Niejonizującego (AGNIR) przy Agencji Ochrony Zdrowia (HPA) w Zjednoczonym Królestwie (Wielka Brytania).

Analizowana monografia poświęcona jest w głównej mierze oddziaływaniu na organizmy żywe, przede wszystkim na zdrowie ludzi pól elektromagnetycznych o częstotliwości 50/60 Hz. Przeważająca część rozważań dotyczy – z oczywistych względów – składowej magnetycznej pola. Po raz pierwszy monografia została zaplanowana w taki sposób, że jej poszczególne rozdziały poświęcone są różnym schorzeniom, które wiązane są z ekspozycją na niezbyt silne pola magnetyczne niskiej częstotliwości. Konsekwencją takiego podziału było powołanie 5 specjalistycznych Grup Roboczych, które odpowiedzialne były za przygotowanie określonej tematyki.

b oddzialywanie linii wn 3

Fot. J. Sawicki

Jest oczywiste, że w omówienie w niniejszym artykule tak obszernej monografii nie jest możliwe. W związku z tym ograniczono się do wyszczególnienia głównych zagadnień w niej poruszonych. Przedstawiono także najważniejsze wnioski pozwalające na oszacowanie ryzyka zdrowotnego przebywania w polach magnetycznych 50/60 Hz, co powinno ułatwić sprecyzowanie zaleceń dla organizacji narodowych w kwestii programów ochrony zdrowia w związku z ekspozycją na wspomniane pola.

b oddzialywanie linii wn 4

Fot. J. Sawicki

W monografii zestawiono też rekomendowane kierunki dalszych badań w dziedzinie oddziaływania na zdrowie ludzi pól elektromagnetycznych 50/60 Hz, których wyniki pozwolą na wypełnienie licznych jeszcze niedostatków wiedzy w tej interdyscyplinarnej tematyce.

W poszczególnych częściach monografii zaprezentowano przegląd aktualnej wiedzy oraz krytyczną analizę wyników badań, w obszarach dotyczących:

  1. Źródeł i pomiarów pól elektromagnetycznych oraz problemów związanych z oszacowaniem ekspozycji w polach w różnych sytuacjach, ze szczególnym uwzględnieniem długotrwałej ekspozycji środowiskowej (np. zamieszkiwania w sąsiedztwie linii napowietrznych),
  2. Modelowania rozkładu pola elektrycznego i magnetycznego wewnątrz organizmu człowieka, z uwzględnieniem dozymetrii rzeczywistej i pomiarów mikroskopowych,
  3. Biofizycznych mechanizmów oddziaływania pola elektrycznego i magnetycznego na organizmy żywe, w tym na organizm ludzki, z wyraźnym podziałem na efekty bezpośrednie i pośrednie oddziaływania,
  4. Zachowań układu nerwowego u ludzi i zwierząt poddanych działaniu pola elektrycznego i magnetycznego 50/60 Hz wraz z zagadnieniami nadwrażliwości ludzi na pola elektromagnetyczne,
  5. Oddziaływania pola elektromagnetycznego 50/60 Hz na układ nerwowy i wewnątrzwydzielniczy w badaniach z udziałem zwierząt i ludzi wraz ze scharakteryzowaniem roli melatoniny w sytuacjach ekspozycyjnych,
  6. Chorób zwyrodnieniowych (Alzheimer, Parkinson, Sklerosis Multiplex) i ich potencjalnego związku z przebywaniem w polu magnetycznym o częstotliwości 50/60 Hz,
  7. Ostrych i przewlekłych chorób sercowo-naczyniowych w następstwie przebywania w polu elektromagnetycznym 50/60 Hz,
  8. Układów: krwiotwórczego i odpornościowego w badaniach na ludziach, zwierzętach oraz preparatach biologicznych o różnym stopniu złożoności,
  9. Chorób nowotworowych, ze szczególnym uwzględnieniem potencjalnego ryzyka zachorowalności na białaczkę u dzieci oraz inne postaci nowotworów u dzieci i dorosłych, w badaniach laboratoryjnych i eksperymentalnych na ludziach i zwierzętach,
  10. Oszacowania ryzyka zdrowotnego, na potrzeby potencjalnych zmian w przepisach, normach i zaleceniach dotyczących ochrony przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych 50 Hz, w szczególności w przypadkach ekspozycji długotrwałej.

W przygotowaniu monografii wykorzystano ponad 1100 publikacji naukowych o niekwestionowanej wartości naukowej, co dowodzi niezwykłej rzetelności, kompletności i wzorowej jakości opracowania, które dla każdego z wyszczególnionych obszarów zawiera stosowne podsumowanie, które w syntetycznej formie zaprezentowano w dalszej części artykułu.

W przypadku obszaru 1 w podsumowaniu stwierdzono, że natężenie pola magnetycznego w sąsiedztwie linii napowietrznych osiąga wartości rzędu 16 A/m, natomiast natężenie pola elektrycznego nie przekracza na ogół poziomu kilku kV/m. Ustalono także, że spośród dzieci chorych na białaczkę, od 1% do 4% narażonych było na działanie pól magnetycznych 50/60 Hz o poziomach średnich przekraczających 0,24 A/m, a tylko od 1% do 2% poddanych było działaniu pól o poziomach przekraczających 0,3 A/m.

Najważniejsze wnioski dotyczące obszaru 2 można ująć następująco:

  • pole elektryczne wewnątrz ciała ludzkiego jest 5–6 razy słabsze niż pole zewnętrzne,
  • przy ekspozycji w polu elektrycznym o przeważającej składowej pionowej, pole indukowane wewnątrz ciała stojącego człowieka ma także kierunek pionowy,
  • przy ekspozycji w polu elektrycznym o określonym natężeniu, indukowane w ciele człowieka pole jest silniejsze w przypadku, gdy ciało człowieka jest dobrze uziemione, a słabsze, gdy jest od ziemi odizolowane,
  • dla ustalonej wartości i kierunku działającego pola magnetycznego silniejsze pole elektryczne indukowane jest w ciele o większych gabarytach,
  • rozkład pola elektrycznego i magnetycznego wewnątrz ciała człowieka jest zdeterminowany przez konduktywność różnych organów, co wpływa na określone efekty obserwowanych zmian w tych organach.

Spośród wielu rozważanych w badaniach mechanizmów oddziaływania pola elektromagnetycznego na organizm człowieka (obszar 3) tylko trzy wydają się prawdopodobne w sytuacji indukowania się pól elektrycznych i magnetycznych o stosunkowo niewielkich poziomach. Zagadnienie to wymaga jednak dalszych pogłębionych badań.

b oddzialywanie linii wn 5

Fot. J. Sawicki

b oddzialywanie linii wn 6

Fot. J. Sawicki

W obszarze 4 opisanych zostało szereg efektów biologicznych w obrębie układu nerwowego u ludzi i zwierząt poddanych działaniu pola elektromagnetycznego. Żaden z efektów nie prowadził jednak do choroby, a większość z obserwowanych reakcji ustępowała po zaprzestaniu ekspozycji. Część z subiektywnych reakcji ludzi nie udało się potwierdzić w badaniach medycznych. Próg percepcji pola elektrycznego u ludzi waha się od 2 do 20 kV/m (10% badanych), a tylko u 5% badanych jest on pomiędzy 15 a 20 kV/m. Przy natężeniu pola elektrycznego 5 kV/m wyładowanie iskrowe obserwowano u 7% ochotników. Podobnie, jak u ludzi, także u zwierząt obserwowano liczne efekty biologiczne pod wpływem działania pól elektromagnetycznych 50/60 Hz, jakkolwiek wartości progowe natężeń, przy których występują obserwowane efekty były nieco wyższe niż w przypadku ludzi. Analizując badania z obszaru 4 nie potwierdzono tezy o istnieniu populacji ludzi nadwrażliwych na pola elektromagnetyczne niskiej częstotliwości. Liczne eksperymenty nakierowane na zbadanie tej tezy, nie dały jak dotąd pozytywnych rezultatów.

Wyniki badań z obszaru 5 generalnie nie potwierdziły sygnalizowanej tezy o wpływie pól elektromagnetycznych na wydzielanie melatoniny. Szereg eksperymentów z tej dziedziny obarczonych było poważnymi błędami metodologicznymi. Nie potwierdzono także tezy o wpływie pól elektromagnetycznych 50/60 Hz na układ hormonalny odpowiedzialny za reakcje stresowe oraz układ nerwowy i wewnątrzwydzielniczy.

W obszarze 6 monografii przeanalizowano doniesienia literaturowe dotyczące możliwego wpływu pól elektromagnetycznych niskiej częstotliwości na szereg zaburzeń neurodegeneratywnych. Spośród chorób kojarzonych z długotrwałym działaniem tego rodzaju pól wymienia się chorobę Parkinsona i Alzheimera. Gruntowne analizy tego problemu nie potwierdziły związku pomiędzy ekspozycją na działanie pól a wspomnianymi chorobami.

W ramach obszaru 7 monografii dokonano przeglądu badań, prowadzonych zarówno z udziałem ludzi, jak i eksperymentów prowadzonych na zwierzętach. Badania te prowadzono w polu magnetycznym o różnym natężeniu (1,8 A/m –  24 000 A/m) i różnych czasach ekspozycji.

Pomimo szeregu obserwowanych efektów biologicznych, większość z nich okazywała się zmianami odwracalnymi, i w żadnym przypadku nie udało się wyjaśnić mechanizmu obserwowanych zmian. Zwraca się przy tym uwagę na bardzo poważne trudności w interpretacji, a szczególnie w porównywaniu wyników badań eksperymentalnych, wynikające przede wszystkim z bardzo znacznych rozrzutów czasów ekspozycji oraz różnych w wielu badaniach, warunków środowiskowych prowadzenia eksperymentu. Mankamentem wielu badań była też bardzo mała liczebność populacji badanej.

Przeanalizowano też kilka badań prowadzonych w kierunku poszukiwania zmian w układzie hematologicznym (obszar 8). Analizowano populacje narażone na krótkotrwałą ekspozycję w polu magnetycznym o natężeniach z przedziału od 1,8 A/m do 1800 A/m. Nie potwierdzono istnienia efektów związanych z ekspozycją na tego rodzaju pole, a także na pola złożone (elektryczne i magnetyczne).

Przeprowadzony przegląd wielu prac epidemiologicznych nie wskazuje na istnienie związku pomiędzy niekorzystnymi efektami związanymi z rozrodczością, a ekspozycją (kobiet i mężczyzn) na działanie pól magnetycznych o częstotliwości 50/60 Hz. Warto zwrócić uwagę, że badania takie przeprowadzono na dużych grupach ssaków, także w obrębie kilku pokoleń, stosując ekspozycję na pola elektryczne o natężeniach aż do 150 kV/m oraz pola magnetyczne o natężeniach osiągających 16 000 A/m.

W części poświęconej kwestii potencjalnej zachorowalności na nowotwory (obszar 9) analizę przeprowadzono uwzględniając znaną kwalifikację pól magnetycznych 50/60 Hz przyjętą przez IARC (grupa 2B – czynnik przypuszczalnie rakotwórczy). Kwalifikacja ta została przyjęta w oparciu o wyniki badań epidemiologicznych opublikowanych w 2002 roku, dotyczących zachorowalności na białaczki dzieci mieszkających w sąsiedztwie linii napowietrznych wysokiego napięcia. Na kwalifikacje tę nie miały wpływu doniesienia naukowe o zachorowalności na innego typu choroby nowotworowe, które, jak dotąd, nie są kojarzone z ekspozycją na pola magnetyczne.

Przeprowadzone analizy wykazały, że chociaż związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy długotrwałym przebywaniem w polach magnetycznych 50 Hz a zachorowalnością dzieci na białaczki wydaje się istotny, to szereg błędów metodologicznych popełnionych w badaniach nie pozwala na określenie prawdopodobieństwa takiego związku. Zwraca się przy tym uwagę na poważne trudności w porównywaniu wyników badań spowodowane mało precyzyjnym opisem warunków ekspozycji na pola magnetyczne w różnych badaniach epidemiologicznych.

W monografii wskazano także na ewentualny rozmiar zjawiska. Wykazano, że na skutek długotrwałego przebywania w polach magnetycznych, zachorowalność na białaczki dotyczyć może od 100 do 2400 dzieci w ciągu roku na całym świecie, podczas gdy statystyki wskazują, że zachorowań takich jest ogółem ok. 49 000 (w 2000 roku).

W rozpatrywanej pracy podkreśla się wyraźnie, że liczne badania przeprowadzone po opublikowaniu monografii IARC i dotyczące poszukiwania związku pomiędzy ekspozycją na pola magnetyczne a zachorowalnością na guzy mózgu i białaczki u ludzi dorosłych, nie dały pozytywnych wyników, co oznacza, że związek taki nie został wykazany.

Monografia wskazuje też, że liczne badania przeprowadzone na zwierzętach nie wskazują na istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy ekspozycją na pola magnetyczne 50/60 Hz a zachorowalnością badanych zwierząt na jakikolwiek rodzaj choroby nowotworowej. Oznacza to, że pole magnetyczne niskiej częstotliwości nie jest promotorem karcinogenezy oraz nie ma wpływu na przyspieszony rozwój już powstałej choroby nowotworowej.

W ramach monografii przeanalizowano też szereg wyników badań in vitro. Żadne z nich, mimo, że prowadzone były na bardzo zróżnicowanym materiale badawczym, nie wskazało na istnienie oczywistego związku pomiędzy ekspozycją w polach magnetycznych a zmianami w materiale badawczym.

W części monografii dotyczącej obszaru 10 rozważano oszacowania ryzyka zdrowotnego przebywania w polach magnetycznych niskiej częstotliwości. Wskazano na liczne błędy metodologiczne w przeprowadzonych eksperymentach i wyrażono pogląd, że niekorzystne efekty zdrowotne, jakie sugerowane są w różnych pracach badawczych, mogą być uznane za wiarygodne (potwierdzone) tylko wtedy, gdy zostaną kilkakrotnie potwierdzone w różnych badaniach.

Wnioski płynące z lektury tego opracowania pozwalają z pewnością na oszacowanie ryzyka zdrowotnego przebywania w polach magnetycznych 50/60 Hz, wytwarzanych przede wszystkim przez linie napowietrzne najwyższych napięć, co powinno ułatwić sprecyzowanie zaleceń dla organizacji narodowych w kwestii programów ochrony zdrowia w związku z ekspozycją na tego rodzaju pola.

W konkluzji stwierdzić należy, że Raport WHO pt. „Environmental Heath Criteria” zaleca prowadzenie dalszych intensywnych badań, w zasygnalizowanych w pracy kierunkach. Po dokładnym rozpoznaniu aktualnych problemów badawczych i gruntownej analizie wyników dotychczas przeprowadzonych badań, WHO ustaliła też priorytety badawcze, które powinny stanowić wytyczne dla placówek badawczych zajmujących się problematyką oddziaływania na środowisko pól elektromagnetycznych niskiej częstotliwości oraz kwestiami ochrony przed tymi polami.

Oprócz raportu WHO w ostatnich latach ukazały się także inne obszerne opracowania (raporty) dotyczące wyników badań nad oddziaływaniem pól elektromagnetycznych 50/60 Hz na zdrowie człowieka.

Dobrym przykładem jest raport będący zwieńczeniem zapoczątkowanego z inicjatywy National Grid (brytyjski odpowiednik PSE SA) w 2004 roku projektu badawczego znanego pod nazwą SAGE (Stakeholder Advisory Group – Ostrożnościowe podejście do pól elektromagnetycznych bardzo niskiej częstotliwości), którego celem było wypracowanie stanowiska w sprawie szkodliwości pól elektromagnetycznych 50 Hz oraz ochrony przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez elementy systemu przesyłowego.

Jednym z najistotniejszych zadań w ramach SAGE Project było oszacowanie rzeczywistej ekspozycji na pola magnetyczne 50 Hz. Chociaż pojęcie „ekspozycja” nie jest precyzyjnie zdefiniowane, to rozumieć ją należy jako „średnie” natężenie pola magnetycznego, na jakie narażona jest osoba przebywająca w polu magnetycznym, zazwyczaj przez dość długi czas (np. osoba mieszkająca w sąsiedztwie linii napowietrznej).

b oddzialywanie linii wn 7

Fot. J. Sawicki

b oddzialywanie linii wn 8

Fot. J. Sawicki

W ramach projektu SAGE oszacowanie ekspozycji na działanie pól magnetycznych analizowano na podstawie dwóch rodzajów źródeł: linii elektroenergetycznych wysokiego napięcia oraz instalacji, urządzeń i wyposażenia elektrycznego wykorzystywanego w gospodarstwach domowych. W dalszych planach projektu SAGE przewiduje się też dokonać oszacowania ekspozycji na działanie pól magnetycznych pochodzących od innych źródeł, takich jak sieci niskiego napięcia, linie kolejowe, itd

W kwietniu 2007 roku wydano pierwszy raport w ramach projektu SAGE pt. „Linie elektroenergetyczne i ich charakterystyka, przewody i instalacje elektryczne w domach”. Wspomniany Raport [2], to obszerne wydawnictwo, w którym w poszczególnych częściach przeanalizowano zagadnienia dotyczące stanu współczesnej wiedzy na temat pól elektromagnetycznych bardzo niskiej częstotliwości, ogólnych ustaleń metodologicznych, w tym założeń przyjmowanych przy określaniu ryzyka zachorowalności oraz charakterystyki źródeł pól magnetycznych wytwarzanych przez domowe instalacje elektryczne.

W Raporcie rozważano szczegółowo różne alternatywne sposoby pomiarów natężenia pola magnetycznego w otoczeniu różnych źródeł oraz odmienne metody szacowania czasu przebywania w polu o określonych natężeniach. Uznano, że najlepszą miarą ekspozycji jest średnia długość czasów przebywania w polach z określonego przedziału natężeń.

Raport wyraźnie wskazuje, że wiele krajów przyjęło standardy określające dopuszczalną ekspozycję, zgodnie z zaleceniami ICNIRP/IRPA. Podkreśla jednak, że pewna liczba krajów wprowadziła do stosowania tzw. podejście ostrożnościowe, dążąc do obniżenia poziomów ekspozycji na pole magnetyczne 50/60 Hz w miejscach stałego przebywania ludzi, szczególnie dzieci.

W Raporcie przeanalizowano różne warianty realizacji tzw. „podejścia ostrożnościowego”, takie jak:

Stopniowe obniżenie wartości dopuszczalnych pól magnetycznych w środowisku w stosunku do poziomów rekomendowanych przez IRPA/ICNIRP, które ustalone zostały na podstawie przypuszczalnych mechanizmów oddziaływania pól na układ nerwowy, a nie uwzględniały długoterminowych skutków wpływu pól o niewielkich poziomach natężeń;

Finansowanie projektów podczas budowy linii napowietrznych polegających na opracowaniu i zastosowaniu rozwiązań zmniejszających natężenie pola magnetycznego występujące w miejscach dostępnych dla ludzi (np. niektóre nowoprojektowane linie napowietrzne w Australii i USA – California);

Rozwiązania w polityce zagospodarowania przestrzennego skutkujące zredukowaniem miejsc przebywania ludzi w obszarach, gdzie prowadzone są linie napowietrzne (np. rozwiązania stosowane w Szwecji i Danii);

Ograniczenie poziomów pól magnetycznych wytwarzanych przez nowobudowane linie napowietrzne do wartości 0,32–8 A/m, wyłącznie w miejscach, gdzie znajdują się szkoły, szpitale oraz budynki mieszkalne, połączone z ograniczeniami w realizacji tego rodzaju zabudowy w sąsiedztwie linii napowietrznych.

W wyniku przeprowadzonej analizy autorzy raportu SAGE wskazują na dwa istotne kroki w zakresie obniżania ekspozycji na pola magnetyczne, które powinny zostać wprowadzone w życie. Po pierwsze zalecają dostarczanie społeczeństwu większej ilości informacji dotyczących ekspozycji w polach magnetycznych oraz środków i sposobów, które można zastosować w celu jej ograniczenia. Po drugie zalecają przedsiębiorstwom energetycznym (operatorom sieci, spółkom dystrybucyjnym) budowę nowych linii napowietrznych z optymalnym pod względem generowanego pola magnetycznego, układem faz. Zaleca się także przystosowanie aktualnie eksploatowanych linii do pracy z takim właśnie układem faz, wszędzie tam, gdzie jest to możliwe i uzasadnione.

b oddzialywanie linii wn 9

Fot. J. Sawicki

b oddzialywanie linii wn 10

Fot. J. Sawicki

W przygotowaniu kolejnej ponad 600. stronicowej monografii pt. „A Rationale for a Biologically-based Public Exposure Standard for Electromagnetic Fields (ELF and RF)” [3] wzięło udział szereg osób reprezentujących różne środowiska naukowe, które od lat lansują pogląd o wyjątkowej szkodliwości pól elektromagnetycznych. Raport opublikowany został na stronach internetowych (bioinitiative.org) we wrześniu 2007 roku przez grupę nie afiliowaną przy żadnej rządowej czy pozarządowej organizacji. Składa się on z 21 rozdziałów, przygotowanych przez różnych autorów i koncentruje się na wykazaniu – poprzez dość staranny dobór analizowanych publikacji – że pola elektromagnetyczne ELF (extra low frequency) i RF (radiofrequency fields) są czynnikiem, który przy spotykanych w środowisku poziomach (linie napowietrzne, instalacje elektryczne, stacje RTV), prowadzi do szeregu schorzeń, niekiedy bardzo poważnych. Najistotniejsze rozdziały przywoływanego raportu dotyczą:

  • obowiązujących aktualnie norm, przepisów i zaleceń w zakresie ochrony przed polem elektromagnetycznym ELF i RF (rozdział 3),
  • dowodów na nieadekwatność obowiązujących norm, przepisów i zaleceń do aktualnej wiedzy (rozdział 4),
  • dowodów na istnienie efektów genotoksycznych (rozdział 6),
  • dowodów na działanie stresogenne (rozdział 7)
  • dowodów na efekty biologiczne w układzie immunologicznym (rozdział 8),
  • dowodów na oddziaływanie w zakresie neurologiii i efekty behawioralne (rozdział 9),
  • dowodów na działanie onkogenne w tym białaczki u dzieci (rozdział 10, 11, 13),
  • wpływu pól elektromagnetycznych na wydzielanie melatoniny i związek z chorobą Alzheimera (rozdział 12),
  • zasady podejścia ostrożnościowego (rozdział 16),
  • naukowych podstawy rekomendacji dotyczących polityki w zakresie zdrowia publicznego (rozdział 17).

Z oczywistych powodów scharakteryzowanie zawartości tej bardzo obszernej monografii nie jest możliwe w tym artykule. Pracy tej z pewnością nie można zakwalifikować jako monografii o charakterze naukowym. Jest raczej wydawnictwem popularnonaukowym o określonym celu i jasnym zabarwieniu w odniesieniu do prezentowanych poglądów. Najważniejsze konkluzje zawarte w końcowej części tego Raportu dotyczą konieczności wprowadzenie nowych, opartych o biologiczne skutki limitów pól elektromagnetycznych ELF, których poziomy dopuszczalne powinny być niższe (uwzględniające dodatkowo współczynnik bezpieczeństwa) od tych, które zdaniem autorów tego raportu, uznawane są za zwiększające ryzyko powstawania i rozwoju białaczek u dzieci. Nie do zaakceptowania jest dalsze budowanie linii napowietrznych i innych obiektów elektroenergetycznych umiejscowionych w sposób, stwarzający zagrożenie dla zdrowia ludzi. Autorzy raportu twierdzą, że za wartość graniczną w takich sytuacjach należy przyjąć poziom natężenia pola magnetycznego 50/60 Hz ok. 0,18 A/m.

Autorzy raportu uważają ponadto, że przy opracowywaniu propozycji nowych wartości dopuszczalnych i przy ich wprowadzaniu należy mieć na uwadze, by nie były przekraczane wymienione niżej poziomy:

  • ok. 0,08 A/m w sąsiedztwie terenów szczególnie chronionych w przypadku budowy na tych obszarach nowych linii napowietrznych lub przebudowy linii istniejących,
  • ok. 0,18 A/m na pozostałych obszarach, gdzie budowane będą linie nowe lub inne obiekty elektroenergetyczne,
  • ok. 0,08 A/m w sąsiedztwie terenów, gdzie przebywać mogą dzieci oraz kobiety w ciąży.

Z poglądami zaprezentowanymi w BioInitiative Report trudno jest dyskutować. Nie sposób jednak nie zauważyć, że proponowane ograniczenia w ekspozycji na pola magnetyczne 50/60 Hz są co najmniej nierealistyczne. Z oczywistych więc względów Raport ten jest jedną z najczęściej przywoływanych prac przez przeciwników budowy linii napowietrznych, także w Polsce.

Scharakteryzowane w artykule opracowania dotyczące oddziaływania na zdrowie ludzi pól elektromagnetycznych wytwarzanych przede wszystkim przez elektroenergetyczne linie napowietrzne wysokiego napięcia, wskazują na znaczne różnice w poglądach dotyczących tej interdyscyplinarnej tematyki. I chociaż potrzeba prowadzenia dalszych badań w tej dziedzinie jest niekwestionowana, to spośród analizowanych wydawnictw, najbardziej obszerny i najlepiej udokumentowany stan wiedzy w tej tematyce prezentuje raport WHO „Environmental Health Criteria”, w którym podstawowym kryterium oceny badań była ich niepodważalna wiarygodność naukowa.

Literatura

  1. World Health Organisation. Environmental Health Criteria nr 238 – Extremely Low Frequency Fields, Genewa, Szwajcaria, 2007.
  2. Stakeholder Advisory Group on ELF EMFs (SAGE). Precautionary approaches to ELF EMFs. First Interim Assessment: Power Lines and Property, Wiring in Homes, and Electrical Equipment in Homes. R K Partnership Ltd, 2007
  3. BioInitiative Report: A Rationale for a Biologically-based Public Exposure Standard for Electromagnetic Fields (ELF and RF), 2007

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!

Galeria zdjęć

Tytuł
przejdź do galerii

Komentarze

Najnowsze produkty i technologie

Simultus - oprogramowanie do modelowania układów automatyki i urządzeń

Simultus - oprogramowanie do modelowania układów automatyki i urządzeń Simultus - oprogramowanie do modelowania układów automatyki i urządzeń

Program pozwala na symulację praktycznie dowolnego urządzenia oraz podłączenie urządzenia do symulatora lub rzeczywistego sterownika PLC firmy FATEK oraz Trio Motion i pulpitu HMI. Dzięki temu możemy symulować...

Program pozwala na symulację praktycznie dowolnego urządzenia oraz podłączenie urządzenia do symulatora lub rzeczywistego sterownika PLC firmy FATEK oraz Trio Motion i pulpitu HMI. Dzięki temu możemy symulować urządzenia jako całość: konstrukcję mechaniczną oraz program sterujący. Możliwości testowania zachowania się urządzeń jeszcze na etapie ich projektowania to redukcja kosztów i ryzyka popełnienia błędu.

Instalacja fotowoltaiczna, czyli gwarantowany sposób na oszczędności. Jaką wybrać?

Instalacja fotowoltaiczna, czyli gwarantowany sposób na oszczędności. Jaką wybrać? Instalacja fotowoltaiczna, czyli gwarantowany sposób na oszczędności. Jaką wybrać?

„To się nie opłaca”, „To jest za drogie”, „W Polsce mamy za mało słonecznych dni” – wciąż można się spotkać z takimi i podobnymi opiniami wśród osób, które podważają sens inwestycji w domową instalację...

„To się nie opłaca”, „To jest za drogie”, „W Polsce mamy za mało słonecznych dni” – wciąż można się spotkać z takimi i podobnymi opiniami wśród osób, które podważają sens inwestycji w domową instalację fotowoltaiczną. Tymczasem, jak wynika z badania przeprowadzonego przez Oferteo.pl, aż 96 procent użytkowników fotowoltaiki jest z tego bardzo zadowolonych (a 37 proc. już rozważa rozbudowę).

Dobór ograniczników przepięć do aplikacji PV w praktyce

Dobór ograniczników przepięć do aplikacji PV w praktyce Dobór ograniczników przepięć do aplikacji PV w praktyce

Ograniczniki przepięć (SPD – popularny skrót z języka angielskiego) chronią instalację elektryczną przed przepięciami łączeniowymi (pochodzącymi od silników, falowników, styczników) i pochodzącymi od wyładowań...

Ograniczniki przepięć (SPD – popularny skrót z języka angielskiego) chronią instalację elektryczną przed przepięciami łączeniowymi (pochodzącymi od silników, falowników, styczników) i pochodzącymi od wyładowań atmosferycznych (bezpośrednich i pośrednich, np. w bliskie drzewa czy linię przesyłową).

Inteligentne rozwiązania dla domu – Legrand Netatmo

Inteligentne rozwiązania dla domu – Legrand Netatmo Inteligentne rozwiązania dla domu – Legrand Netatmo

Przy współpracy z NETATMO Legrand wprowadził na rynek nowoczesny system automatyki domowej, który może zmienić oblicze branży. To pełna kontrola nad domem, łatwy montaż, bezprzewodowa łączność, zdalne...

Przy współpracy z NETATMO Legrand wprowadził na rynek nowoczesny system automatyki domowej, który może zmienić oblicze branży. To pełna kontrola nad domem, łatwy montaż, bezprzewodowa łączność, zdalne sterowanie, a także elegancja i prestiż, które razem tworzą kompletne rozwiązania dla najbardziej wymagających klientów. To również korzyści dla instalatorów i dystrybutorów, którzy mogą poszerzyć swoją ofertę produktów i usług.

Jak kupić dobry telewizor?

Jak kupić dobry telewizor? Jak kupić dobry telewizor?

Rynek telewizorów pęka w szwach. Możemy wybierać spośród dziesiątek producentów oraz setek modeli. Który telewizor będzie optymalny dla naszych potrzeb? Czy musimy koniecznie kupować ogromy ekran w najwyższej...

Rynek telewizorów pęka w szwach. Możemy wybierać spośród dziesiątek producentów oraz setek modeli. Który telewizor będzie optymalny dla naszych potrzeb? Czy musimy koniecznie kupować ogromy ekran w najwyższej możliwej rozdzielczości?

Spotkania z klientami w trudnym czasie pandemii wciąż możliwe

Spotkania z klientami w trudnym czasie pandemii wciąż możliwe Spotkania z klientami w trudnym czasie pandemii wciąż możliwe

Mimo niesprzyjających warunków spowodowanych obostrzeniami związanymi z pandemią, stoisko Elektrometal Energetyka SA cieszyło się ogromnym zainteresowaniem podczas 33. Międzynarodowych Energetycznych Targów...

Mimo niesprzyjających warunków spowodowanych obostrzeniami związanymi z pandemią, stoisko Elektrometal Energetyka SA cieszyło się ogromnym zainteresowaniem podczas 33. Międzynarodowych Energetycznych Targów Bielskich w dniach 15-17 września 2020. Po raz pierwszy gościliśmy Państwa na dużym, przestronnym stoisku w hali A, gdzie w miłej i bezpiecznej atmosferze mogliśmy przeżyć wspólnie tę wyjątkową edycję targów, chwaląc się przy okazji nowymi certyfikatami ISO od szwajcarskiej firmy SGS SA.

Kontrola i optymalizacja spalania – czego potrzebujesz do profesjonalnych pomiarów?

Kontrola i optymalizacja spalania – czego potrzebujesz do profesjonalnych pomiarów? Kontrola i optymalizacja spalania – czego potrzebujesz do profesjonalnych pomiarów?

Wszędzie tam, gdzie niezbędne jest dokonanie precyzyjnych pomiarów lub monitorowanie emisji, instalatorzy wykorzystują analizatory spalin. Regularna konserwacja oraz serwisowanie kotłów i palników pozwalają...

Wszędzie tam, gdzie niezbędne jest dokonanie precyzyjnych pomiarów lub monitorowanie emisji, instalatorzy wykorzystują analizatory spalin. Regularna konserwacja oraz serwisowanie kotłów i palników pozwalają na utrzymanie instalacji spalania w dobrym stanie, zachowując jej wysoką wydajność, żywotność i bezpieczeństwo użytkowania. Sprzęt do tego przeznaczony oferuje marka MRU, której wyłącznym polskim importerem i dostawcą usług serwisowych jest Merazet – dystrybutor aparatury kontrolno-pomiarowej...

SZARM – prezentacja z uczuciem

SZARM – prezentacja z uczuciem SZARM – prezentacja z uczuciem

Podobno dobra prezentacja powinna odwoływać się do uczuć, a nie do liczb. Trzeba tylko uprzednio ustalić, do jakich uczuć będziemy się odwoływali. Wybór jest szeroki: rezygnacja i depresja z powodu braku...

Podobno dobra prezentacja powinna odwoływać się do uczuć, a nie do liczb. Trzeba tylko uprzednio ustalić, do jakich uczuć będziemy się odwoływali. Wybór jest szeroki: rezygnacja i depresja z powodu braku zamówień, niska samoocena i zazdrość wywoływane agresywną reklamą innych firm, wściekły atak na działania lub przedstawicieli konkurencji, chłodne porównanie parametrów prezentowanego produktu i wyrobów konkurencji, porównywanie z rozbawieniem i poczuciem wyższości, euforia wywołana ostatnim sukcesem...

Jak połączyć I/O z systemami IT lub chmurą informatyczną?

Jak połączyć I/O z systemami IT lub chmurą informatyczną? Jak połączyć I/O z systemami IT lub chmurą informatyczną?

Integracja sieci OT z systemami IT w krajowym przemyśle jest coraz większa, dlatego coraz większe wymagania stawia się urządzeniom ze świata OT, takim jak sterowniki PLC czy wyspy I/O. Są one wyposażane...

Integracja sieci OT z systemami IT w krajowym przemyśle jest coraz większa, dlatego coraz większe wymagania stawia się urządzeniom ze świata OT, takim jak sterowniki PLC czy wyspy I/O. Są one wyposażane w nowe funkcje i protokoły, aby zapewnić lepsze połączenie z systemami nadrzędnymi. Jednak czasami wbudowana funkcjonalność może nie wystarczać lub zwyczajnie ograniczać projektanta/integratora.

Stacje ładowania AC i DC

Stacje ładowania AC i DC Stacje ładowania AC i DC

W roku 2018 wprowadzono Ustawę o elektromobilności i paliwach alternatywnych (DzU 2018 poz.317 z późn. zm.)[1], która ma za zadanie wesprzeć rozwój infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych. Ustawa...

W roku 2018 wprowadzono Ustawę o elektromobilności i paliwach alternatywnych (DzU 2018 poz.317 z późn. zm.)[1], która ma za zadanie wesprzeć rozwój infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych. Ustawa wprowadza mechanizmy wspierające rozwój zeroemisyjnego transportu oraz całej infrastruktury. Jednak oprócz wsparcia, ustawa oraz rozporządzenie Ministra Energii (DzU 2019, poz.1316)[2] w sprawie wymagań technicznych dla stacji i punktów ładowania, stanowiących element infrastruktury ładowania...

Bezpieczniki firmy SIBA do zabezpieczeń systemów fotowoltaicznych

Bezpieczniki firmy SIBA do zabezpieczeń systemów fotowoltaicznych Bezpieczniki firmy SIBA do zabezpieczeń systemów fotowoltaicznych

Napięcie pojedynczego ogniwa fotowoltaicznego jest niewielkie i wynosi od 0,3 V do 1,2 V. Aby zwiększyć uzyskiwane napięcie, ogniwa fotowoltaiczne łączy się szeregowo w panelach fotowoltaicznych, stanowiących...

Napięcie pojedynczego ogniwa fotowoltaicznego jest niewielkie i wynosi od 0,3 V do 1,2 V. Aby zwiększyć uzyskiwane napięcie, ogniwa fotowoltaiczne łączy się szeregowo w panelach fotowoltaicznych, stanowiących najmniejsze zintegrowane jednostki systemu. W celu dalszego zwiększenia napięcia, panele fotowoltaiczne łączy się szeregowo w łańcuchy, a w celu zwiększenia prądu, łańcuchy łączy się równolegle w zespoły.

Fotowoltaika – Twój krok w proekologiczną przyszłość

Fotowoltaika – Twój krok w proekologiczną przyszłość Fotowoltaika – Twój krok w proekologiczną przyszłość

Polska przeżywa właśnie fotowoltaiczny boom – moc zainstalowana elektrowni słonecznych przekroczyła już 2 GW. Jak skorzystać z tego trendu i zarabiać na słońcu?

Polska przeżywa właśnie fotowoltaiczny boom – moc zainstalowana elektrowni słonecznych przekroczyła już 2 GW. Jak skorzystać z tego trendu i zarabiać na słońcu?

Jaką rezystancję akumulatora w rzeczywistości mierzy tester METRACELL BT PRO?

Jaką rezystancję akumulatora w rzeczywistości mierzy tester METRACELL BT PRO? Jaką rezystancję akumulatora w rzeczywistości mierzy tester METRACELL BT PRO?

Testowanie akumulatorów polega przede wszystkim na poszukiwaniu symptomów wskazujących na ich przyspieszone starzenie się, w celu określenia stopnia ich zużycia, a tym samym sprawności. Jednak taka kontrola...

Testowanie akumulatorów polega przede wszystkim na poszukiwaniu symptomów wskazujących na ich przyspieszone starzenie się, w celu określenia stopnia ich zużycia, a tym samym sprawności. Jednak taka kontrola nie jest tak łatwa, jak się wydaje. Doskonałą analogią będzie w tym przypadku nasze ciało. Badając wydolność organizmu, nie ma większego sensu szukanie wyłącznie zakrzepów w tętnicach (podobnie jak korozji w ogniwach akumulatora). Wskazane jest także sprawdzenie, czy zawartość tlenu we krwi jest...

WARSZTATY ONLINE: Zautomatyzowana identyfikacja kabli i komponentów

WARSZTATY ONLINE: Zautomatyzowana identyfikacja kabli i komponentów WARSZTATY ONLINE: Zautomatyzowana identyfikacja kabli i komponentów

Obróbka, etykietowanie oraz znakowanie przewodów dzięki integracji urządzeń Brady i Schleuniger. Zarejestruj się już teraz! Zapraszamy serdecznie!

Obróbka, etykietowanie oraz znakowanie przewodów dzięki integracji urządzeń Brady i Schleuniger. Zarejestruj się już teraz! Zapraszamy serdecznie!

Inteligentne auto – czym jest usługa Smart Car firmy T-Mobile?

Inteligentne auto – czym jest usługa Smart Car firmy T-Mobile? Inteligentne auto – czym jest usługa Smart Car firmy T-Mobile?

Szybka lokalizacja samochodu poprzez aplikację w telefonie, precyzyjne raporty dotyczące każdej podróży, powiadomienia o próbie kradzieży czy wysyłanie wiadomości o wykrytych usterkach. To wszystko brzmi...

Szybka lokalizacja samochodu poprzez aplikację w telefonie, precyzyjne raporty dotyczące każdej podróży, powiadomienia o próbie kradzieży czy wysyłanie wiadomości o wykrytych usterkach. To wszystko brzmi nierealnie i masz wrażenie, że bardziej pasuje do filmów science fiction niż do prawdziwego życia? Nic z tego - taką rzeczywistość kreuje właśnie marka T-Mobile, która wychodzi naprzeciw polskim kierowcom, oferując usługę Smart Car. Na czym polega i jakie są jej możliwości?

Ochrona przeciwpożarowa instalacji elektrycznej

Ochrona przeciwpożarowa instalacji elektrycznej Ochrona przeciwpożarowa instalacji elektrycznej

W Polsce co roku odnotowuje się około 40 000 pożarów obiektów mieszkalnych, hal produkcyjnych czy magazynów w których ginie około 5 000 osób a 70 000 osób zostaje rannych. Straty wynikające z pożarów w ciągu...

W Polsce co roku odnotowuje się około 40 000 pożarów obiektów mieszkalnych, hal produkcyjnych czy magazynów w których ginie około 5 000 osób a 70 000 osób zostaje rannych. Straty wynikające z pożarów w ciągu roku to ponad 1,6 miliarda złotych. Niestety ilość odnotowywanych pożarów z roku na rok rośnie, dlatego ochrona przeciwpożarowa w budynkach staje się kluczowym zagadnieniem.

Nowa marka w branży PV

Nowa marka w branży PV Nowa marka w branży PV

Wyposażenie wnętrz i fotowoltaika – na ten mariaż zdecydowała się firma RUCKZUCK, która stworzyła markę AS ENERGY i ambitnie wkracza w branżę PV. O szczegółach mówi Prezes Zarządu Anna Górecka.

Wyposażenie wnętrz i fotowoltaika – na ten mariaż zdecydowała się firma RUCKZUCK, która stworzyła markę AS ENERGY i ambitnie wkracza w branżę PV. O szczegółach mówi Prezes Zarządu Anna Górecka.

Motopompy – jaki sprzęt warto wybrać i na co zwrócić uwagę?

Motopompy – jaki sprzęt warto wybrać i na co zwrócić uwagę? Motopompy – jaki sprzęt warto wybrać i na co zwrócić uwagę?

Motopompy to urządzenia stanowiące zespół silnika spalinowego z pompą do przepompowywania, pompowania lub wypompowywania różnego rodzaju cieczy – od wody czystej, przez brudną, szlam, aż po środki chemiczne....

Motopompy to urządzenia stanowiące zespół silnika spalinowego z pompą do przepompowywania, pompowania lub wypompowywania różnego rodzaju cieczy – od wody czystej, przez brudną, szlam, aż po środki chemiczne. Sprawdź, jak prawidłowo wybrać motopompę.

Wybieramy najlepsze oczyszczacze powietrza Sharp

Wybieramy najlepsze oczyszczacze powietrza Sharp Wybieramy najlepsze oczyszczacze powietrza Sharp

Ilość oczyszczaczy powietrza na rynku stale rośnie, a wraz z nią pojawiają się nowi producenci oraz wymyślne funkcjonalności. Obecnie możemy kupić oczyszczacz odpowiednio dostosowany do potrzeb użytkownika...

Ilość oczyszczaczy powietrza na rynku stale rośnie, a wraz z nią pojawiają się nowi producenci oraz wymyślne funkcjonalności. Obecnie możemy kupić oczyszczacz odpowiednio dostosowany do potrzeb użytkownika np. zmagającego się z alergią na pyłki, kurz czy borykającego się ze skutkami ubocznymi suchego powietrza. Często zapominamy jednak, że najważniejszym elementem oczyszczaczy jest to, aby oczyszczać – nie tylko z alergenów, ale przede wszystkim zanieczyszczeń powietrza (PM2.5 i PM10). Renomą cieszą...

Dom bliźniak, czy warto zainwestować?

Dom bliźniak, czy warto zainwestować? Dom bliźniak, czy warto zainwestować?

Własny domek wybudowany według konkretnego projektu, który przypadł nam do gustu, to niewątpliwie powód do radości i często zrealizowanie życiowych planów. Dlatego warto przemyśleć wszystkie decyzje, które...

Własny domek wybudowany według konkretnego projektu, który przypadł nam do gustu, to niewątpliwie powód do radości i często zrealizowanie życiowych planów. Dlatego warto przemyśleć wszystkie decyzje, które wiążą się z budową domu. Często dobrym rozwiązaniem okazuje się zabudowa bliźniacza i kupno projektu domu bliźniaczego.

HOCHIKI i NSC nowe systemy detekcji pożaru w ofercie MIWI URMET

HOCHIKI i NSC nowe systemy detekcji pożaru w ofercie MIWI URMET HOCHIKI i NSC nowe systemy detekcji pożaru w ofercie MIWI URMET

Firma MIWI URMET Sp. z o.o. jest wyłącznym dystrybutorem w Polsce systemów sygnalizacji pożarowej firm Hochiki oraz NSC. Hochiki Corporation to firma założona w 1918r. w Japonii. Jest jednym ze światowych...

Firma MIWI URMET Sp. z o.o. jest wyłącznym dystrybutorem w Polsce systemów sygnalizacji pożarowej firm Hochiki oraz NSC. Hochiki Corporation to firma założona w 1918r. w Japonii. Jest jednym ze światowych liderów w produkcji systemów sygnalizacji pożaru i oświetlenia awaryjnego. Podczas ponad 100 lat działalności firma wprowadziła na światowy rynek szereg innowacyjnych rozwiązań i nowoczesnych technologii, dzięki czemu produkty Hochiki stały się wyznacznikiem wysokiej funkcjonalności oraz najwyższej...

MeternetPRO – system zdalnego odczytu, rejestracji danych oraz sterowania i powiadamiania

MeternetPRO – system zdalnego odczytu, rejestracji danych oraz sterowania i powiadamiania MeternetPRO – system zdalnego odczytu, rejestracji danych oraz sterowania i powiadamiania

Wiele ostatnio mówi się o poprawie efektywności energetycznej oraz energii odnawialnej w kontekście redukcji gazów cieplarnianych i rosnących kosztów energii. W silnie konkurencyjnym otoczeniu przedsiębiorstwa...

Wiele ostatnio mówi się o poprawie efektywności energetycznej oraz energii odnawialnej w kontekście redukcji gazów cieplarnianych i rosnących kosztów energii. W silnie konkurencyjnym otoczeniu przedsiębiorstwa wykazują dużą determinację do zmian prowadzących do optymalizacji kosztów, co zapewnić ma im zachowanie przewagi konkurencyjnej, wynikającej np. z przyjętej strategii przewagi kosztowej.

Nowe rozdzielnice Practibox S - wysoka jakość i nagrodzony design w przystępnej cenie

Nowe rozdzielnice Practibox S - wysoka jakość i nagrodzony design w przystępnej cenie Nowe rozdzielnice Practibox S - wysoka jakość i nagrodzony design w przystępnej cenie

W portfolio produktowym firmy Legrand pojawiła się nowa gama rozdzielnic izolacyjnych o nazwie Practibox S. Oferta dedykowana jest przede wszystkim dla budownictwa mieszkaniowego (prywatnego jak i deweloperskiego),...

W portfolio produktowym firmy Legrand pojawiła się nowa gama rozdzielnic izolacyjnych o nazwie Practibox S. Oferta dedykowana jest przede wszystkim dla budownictwa mieszkaniowego (prywatnego jak i deweloperskiego), hoteli i obiektów biurowych. Rozdzielnice otrzymały prestiżową nagrodę IF DESIGN AWARD 2019 w kategorii produkt, za elegancki i lekki wygląd oraz dbałość o środowisko naturalne podczas procesu produkcji.

Taśmy TZe synonimem trwałości

Taśmy TZe synonimem trwałości Taśmy TZe synonimem trwałości

Mimo warstwowej budowy są niezwykle cienkie. Grubość 160 mikrometrów nie przeszkadza im jednak w osiągnięciu zaskakująco dobrych parametrów wytrzymałościowych. Taśmy TZe są odporne na ścieranie, zarysowania,...

Mimo warstwowej budowy są niezwykle cienkie. Grubość 160 mikrometrów nie przeszkadza im jednak w osiągnięciu zaskakująco dobrych parametrów wytrzymałościowych. Taśmy TZe są odporne na ścieranie, zarysowania, promieniowania UV i ekstremalne temperatury.

Drukarki etykiet dla elektryków i elektroinstalatorów Brother

Drukarki etykiet dla elektryków i elektroinstalatorów Brother Drukarki etykiet dla elektryków i elektroinstalatorów Brother

Najnowsze przemysłowe drukarki etykiet stworzone zostały z myślą o profesjonalistach, dla których ważna jest jakość, niezawodność oraz trwałość tworzonych oznaczeń. P‑touch E100VP, P-touch E300VP i P-touch...

Najnowsze przemysłowe drukarki etykiet stworzone zostały z myślą o profesjonalistach, dla których ważna jest jakość, niezawodność oraz trwałość tworzonych oznaczeń. P‑touch E100VP, P-touch E300VP i P-touch E550WVP to przenośne i szybkie urządzenia, które oferują specjalne funkcje do druku najpopularniejszych typów etykiet. Urządzenia pozwalają na szybkie i bezproblemowe drukowanie oznaczeń kabli, przewodów, gniazdek elektrycznych, przełączników oraz paneli krosowniczych.

Produkcja energii ze słońca - jak to działa?

Produkcja energii ze słońca - jak to działa? Produkcja energii ze słońca - jak to działa?

Prawdopodobnie już nie raz miałeś okazję dostrzec panele fotowoltaiczne umieszczone na dachach gospodarstw domowych. Czy zastanawiałeś się, jak faktycznie działają w celu generowania energii elektrycznej?...

Prawdopodobnie już nie raz miałeś okazję dostrzec panele fotowoltaiczne umieszczone na dachach gospodarstw domowych. Czy zastanawiałeś się, jak faktycznie działają w celu generowania energii elektrycznej? Produkcja energii ze słońca to proces złożony, do którego zrozumienia niezbędna jest znajomość zasad fizyki. Dzisiaj postaramy się w prosty sposób wytłumaczyć, jak właściwie działa instalacja fotowoltaiczna, a także odpowiedzieć na pytanie, czy warto rozważyć inwestycję w fotowoltaikę.

Yesly - komfort sterowania w obiektach budowlanych

Yesly - komfort sterowania w obiektach budowlanych Yesly - komfort sterowania w obiektach budowlanych

W obecnych czasach od automatyki budynkowej nie da się uciec. Chcąc nie chcąc znajdzie się ona w naszych domach. Finder, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom ludzi budujących nowe domy czy też modernizujących...

W obecnych czasach od automatyki budynkowej nie da się uciec. Chcąc nie chcąc znajdzie się ona w naszych domach. Finder, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom ludzi budujących nowe domy czy też modernizujących stare prezentuje system Yesly, czyli niewidzialne elementy wykonawcze, które zapewnią automatyzację pewnych urządzeń w naszych domach.

Pomiar napięcia w sieciach dystrybucyjnych. Poprawa funkcjonalności w węzłach rozdzielczych dzięki inteligentnym adapterom

Pomiar napięcia w sieciach dystrybucyjnych. Poprawa funkcjonalności w węzłach rozdzielczych dzięki inteligentnym adapterom Pomiar napięcia w sieciach dystrybucyjnych. Poprawa funkcjonalności w węzłach rozdzielczych dzięki inteligentnym adapterom

Sieci elektroenergetyczne stają się coraz bardziej złożone i skomplikowane ze względu na rosnącą w bardzo szybkim tempie liczbę przyłączeń zdecentralizowanych systemów produkcji energii elektrycznej. Coraz...

Sieci elektroenergetyczne stają się coraz bardziej złożone i skomplikowane ze względu na rosnącą w bardzo szybkim tempie liczbę przyłączeń zdecentralizowanych systemów produkcji energii elektrycznej. Coraz bardziej wyraziste cele w zakresie ochrony środowiska i prowadzą do dodatkowych i zmiennych obciążeń w nowoczesnych sieciach dystrybucyjnych.

Jak projektować schematy elektryczne i jakiego używać oprogramowania wspomagającego

Jak projektować schematy elektryczne i jakiego używać oprogramowania wspomagającego Jak projektować schematy elektryczne i jakiego używać oprogramowania wspomagającego

Niniejszy artykuł zawiera informacje o projektowaniu schematów elektrycznych i używaniu oprogramowania wspomagającego projektowanie w branży elektrycznej i automatyce.

Niniejszy artykuł zawiera informacje o projektowaniu schematów elektrycznych i używaniu oprogramowania wspomagającego projektowanie w branży elektrycznej i automatyce.

Nowość NIVELCO: przetwornik różnicy ciśnień NIPRESS DD-600

Nowość NIVELCO: przetwornik różnicy ciśnień NIPRESS DD-600 Nowość NIVELCO: przetwornik różnicy ciśnień NIPRESS DD-600

Rodzina przetworników różnicy ciśnień NIVELCO została wzbogacona o nową wersję – NIPRESS DD-600. Przetwornik dostępny jest od niedawna i zastępuje dotychczasowy model DD-100. Zawiera udoskonalone funkcje...

Rodzina przetworników różnicy ciśnień NIVELCO została wzbogacona o nową wersję – NIPRESS DD-600. Przetwornik dostępny jest od niedawna i zastępuje dotychczasowy model DD-100. Zawiera udoskonalone funkcje i cechy, przy czym konstrukcja zewnętrzna pozostaje niezmieniona.

Copyright © 2004-2019 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
Portal Budowlany - Elektro.Info.pl

Ta witryna wykorzystuje pliki cookies do przechowywania informacji na Twoim komputerze. Pliki cookies stosujemy w celu świadczenia usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Twoim urządzeniu końcowym. W każdym momencie możesz dokonać zmiany ustawień przeglądarki dotyczących cookies. Nim Państwo zaczną korzystać z naszego serwisu prosimy o zapoznanie się z naszą polityką prywatności oraz Informacją o Cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Prywatności oraz Informacji o Cookies. Administratorem Państwa danych osobowych jest Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp.K., nr KRS: 0000537655, z siedzibą w 04-112 Warszawa, ul. Karczewska 18, tel. +48 22 810-21-24, właściciel strony www.elektro.info.pl. Twoje Dane Osobowe będą chronione zgodnie z wytycznymi polityki prywatności www.elektro.info.pl oraz zgodnie z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r i z Ustawą o ochronie danych osobowych Dz.U. 2018 poz. 1000 z dnia 10 maja 2018r.