Rzeczywistość organizacyjna i prawna usuwania awarii napowietrznych linii elektroenergetycznych WN i NN
Organizational and legal reality of repairing faults in HV and LV overhead power lines
Awaria napowietrznych linii elektroenergetycznych WN w terenie leśnym. Fot. Alterga.
Jedną z najczęstszych przyczyn awarii napowietrznych linii elektroenergetycznych (NLE) WN (110 kV) jest przewracanie się drzew porastających w pobliżu [1]. Masa opadającego drzewa, rozpędzona oddziaływaniem wiatru i przyspieszeniem ziemskim, napiera dynamicznie na przewody. Takie dodatkowe obciążenie prowadzi do przekroczenia nośności konstrukcji podtrzymujących przewody.
Najczęstszym skutkiem upadku drzewa jest ugięcie ramion słupów i skręcenie w kierunku opadającego drzewa. Gdy jednocześnie kilka drzew opada na przewody tego samego przęsła, to w podobny sposób ugina się lub łamie również trzon słupa. Gdy łamią się ramiona słupów lub słupy – w całości bądź w części – to powodują podobne uszkodzenia sąsiednich słupów, a zerwane przy tym przewody poszerzają zakres awarii, dlatego że poprzez zerwanie uwolniona zostaje w obie strony siła naprężająca je w trakcie montażu. Przewody pod wpływem tej siły też uszkadzają kolejne słupy przelotowe. To swoisty efekt domina. Skutki zawsze są poważne, a odbudowy wymaga kilka części linii: zawsze przewody, często izolatory długopniowe i ramiona, dość często całe słupy.
„Operator zgłosił się do nas z zapytaniem, czy jesteśmy w stanie w możliwie krótkim czasie usunąć awarię powstałą w wyniku złych warunków atmosferycznych w okolicy słupa nr … linii napowietrznej 110 kV (…). Po przeprowadzeniu wizji lokalnej przez pracowników terenowych, klient został poinformowany o zakresie prac, jaki należy wykonać w celu natychmiastowego przywrócenia zasilania oraz o czasie usunięcia awarii (maksymalnie 48 godzin). Dla klienta bardzo ważną rolę odgrywał czas ponownego załączenia linii pod napięcie oraz precyzyjne określenie wymaganego zakresu prac (…)”. „Załoga, pomimo trudnych warunków terenowych (bagienne tereny leśne) oraz niekorzystnych warunków atmosferycznych wykonała (…) zadanie w rekordowym czasie 36 godzin”; „W tym czasie udało nam się zmobilizować sprzęt, brygady, niezbędne materiały oraz usunąć powstałe szkody”; „Podczas awaryjnej naprawy linii napowietrznej:
- usunięto powalone drzewa z przewodów roboczych i odgromowych,
- przystąpiono do zabezpieczenia przewodów roboczych na czas wymiany stanowiska słupowego,
- wykonano demontaż uszkodzonego stanowiska słupowego,
- wykonano montaż nowego słupa (…) wraz z dostosowaniem rozstawu fundamentu do nowego słupa”.
„Powalone drzewa uszkodziły również przewody robocze i przewód OPGW3). Przewody robocze zostały naprawione poprzez zastosowanie wstawki z dedykowanymi złączami zaprasowywanymi oraz oplotów naprawczych. Przewód OPGW został wymieniony w całej sekcji o długości 3000 m. Ostatni etap prac zawierał wymianę istniejących elementów konstrukcji słupa nr4)… linii 110 kV … , które również zostały uszkodzone przez powalone drzewa”; „… [wykonawca – dop. autora] wykonał przywrócenie zasilania … (niespełna dwa dni od otrzymania zlecenia)”. „Elektromonterzy i pracownicy budowlani pracowali (…) do późnych godzin nocnych”.
Należy zwrócić uwagę na informację wykonawcy, że przedmiotowa awaria miała miejsce w „bagiennym terenie leśnym”. Załączone w internecie fotografie pokazują, że linia na tym odcinku faktycznie biegnie po terenie płaskim, a koleiny są znaczne. NLE często przecinają podmokłe tereny porośnięte lasem lub pojedynczymi drzewami pozostającymi w zbliżeniu. Tam, częściej niż gdzie indziej, drzewa – szczególnie te o płaskim systemie korzeniowym – pod presją wiatru nie ulegają złamaniu, lecz w całości przewracają się na przewody, nierzadko dociskając je do samej ziemi.
Ustawa Prawo energetyczne5) w art. 4 ust. 1 pośrednio odnosi się do awarii NLE, stanowiąc, że: „przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się przesyłaniem (...) energii jest obowiązane utrzymywać zdolność (...) sieci do realizacji zaopatrzenia w (...) tę energię (...) w sposób ciągły i niezawodny”, co ma odzwierciedlenie w umowach o dostarczanie energii. Czyli według tej ustawy do usuwania awarii NLE należy przystąpić niezwłocznie! Lecz NLE podlegają jednocześnie jeszcze wielu innym przepisom prawa. Wśród nich na pierwszym miejscu jest ustawa Prawo budowlane, która „normuje działalność obejmującą sprawy (...) utrzymania (...) obiektów budowlanych” oraz katastrof mających na nich miejsce6). Dokładniej: ilekroć w ustawie jest mowa o „obiekcie liniowym” – należy przez to rozumieć obiekt budowlany, którego charakterystycznym parametrem jest długość, w szczególności (...) linia i trakcja elektroenergetyczna”7). Czyli opisywana powyżej NLE jest „obiektem budowlanym” i w całości podlega przepisom tej ustawy. Referat8) formułuje taki sam wniosek, uzupełniony ponadto stwierdzeniem, że usuwanie awarii NLE powinno się odbywać według art. 73–79. Dopowiedzieć należy, że innego trybu postępowania w przypadku awarii NLE nie znajdziemy ani w tej ustawie, ani w innych. Art. 73 ust. 1 stanowi, że: „Katastrofą budowlaną jest niezamierzone, gwałtowne zniszczenie obiektu budowlanego lub jego części”. We wprowadzeniu przeczytaliśmy, że na przedmiotowej NLE gwałtownemu uszkodzeniu uległy jej części: cały słup, elementy słupów, odcinki przewodów. Stąd literalnie wynika, że zgodnie z ust. 1 mamy do czynienia z katastrofą budowlaną. Ale czytając dalej art. 73, dochodzimy do ust. 2, który w punkcie 2. stanowi, że: [nie jest katastrofą budowlaną] „uszkodzenie elementu wbudowanego w obiekt budowlany, nadającego się do naprawy lub wymiany”. Zobaczmy: słup faktycznie jest elementem wbudowanym w „obiekt liniowy”, uszkodzone fragmenty słupa tym bardziej, przewody też. I wszystkie nadają się do „naprawy lub wymiany”. Więc według ust. 2 zdarzenie, które wystąpiło na opisywanej NLE, nie jest katastrofą budowlaną. Tutaj trafiamy na pierwszy dylemat: według art. 73 ust. 1 mamy do czynienia z katastrofą budowlaną, ale według ust. 2 – nie.
Prześledźmy zatem postępowania według obu wariantów. Jeśli ma to być katastrofa, procedura musi przebiegać zgodnie z art. 74–79 i być prowadzona „przez właściwy organ nadzoru budowlanego”9), a dopiero po zakończeniu postępowania będzie wolno przystąpić do usuwania skutków awarii. Tak kończy się wariant pierwszy. Ale wykonawca nic o udziale nadzoru budowlanego nie napisał. Zatem przyjrzyjmy się drugiemu wariantowi, tj. że nie ma to być katastrofa. Już na początku pojawia się kolejny problem: od czego się zaczyna drugi wariant, czyli w jakiej definicji Prawa budowlanego zawiera się poawaryjna „naprawa lub wymiana” uszkodzonych części NLE? Na marginesie zauważmy: według cytowanego opisu wykonawca poszedł jakąś „trzecią drogą”, na skróty; po prostu NLE naprawił…
Wrócimy do omówienia tego rozwiązania, ale teraz kontynuujmy rozstrzyganie drugiego dylematu, które musi wynikać z analizy zapisów ustawy. Prawo budowlane w art. 3. definiuje tylko: budowę, roboty budowlane, przebudowę, remont; zatem wszelkie inne działalności na „obiekcie budowlanym”, również „naprawa lub wymiana” uszkodzonych elementów wbudowanych w obiekt budowlany, muszą się zawierać w tych czterech definicjach. Analizujmy art. 3: [Ilekroć w ustawie jest mowa o]: pkt. 6 „budowie – należy przez to rozumieć wykonywanie obiektu budowlanego (…), a także odbudowę, rozbudowę, nadbudowę obiektu budowlanego”; pkt. 7 „robotach budowlanych – należy przez to rozumieć budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego”; pkt. 7a „przebudowie – należy przez to rozumieć wykonywanie robót budowlanych, w wyniku których następuje zmiana parametrów użytkowych lub technicznych istniejącego obiektu budowlanego, z wyjątkiem charakterystycznych parametrów, jak: kubatura, powierzchnia zabudowy, wysokość, długość, szerokość bądź liczba kondygnacji; w przypadku dróg są dopuszczalne zmiany charakterystycznych parametrów w zakresie niewymagającym zmiany granic pasa drogowego”; pkt. 8 „remoncie – należy przez to rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a niestanowiących bieżącej konserwacji, przy czym dopuszcza się stosowanie wyrobów budowlanych innych niż użyto w stanie pierwotnym”. Wiedząc już to wszystko, rozważmy kolejno. Nie jest to remont, dlatego że „naprawiając lub wymieniając” uszkodzone elementy wbudowane w przedmiotową NLE, nie odtworzono stanu pierwotnego, bo zabudowano inny słup, który – co tu istotne – wymagał innego rozstawu fundamentów. Nie jest to przebudowa, też z dwóch powodów: po pierwsze „dostosowano rozstaw fundamentu do nowego słupa” czyli zmieniono powierzchnię zabudowy, po drugie parametry użytkowe i techniczne istniejącego obiektu nie uległy zmianie, bo nadal jest to jednotorowa NLE o tym samym napięciu znamionowym.
______________________
Przypisy:
1) Dla linii 220 kV i 400 kV ma zastosowanie wycinka poszerzona, tzw. „na padające drzewa”, stąd takie awarie też mają na nich miejsce, ale istotnie rzadziej.
2) https://alterga.com/realizacje/case-study/2022/awaryjne-naprawy-napowietrznych-linii-energetycznych/ [dostęp: 21.09.2025].
3) Skrót „OPGW” oznacza przewód odgromowy skojarzony z włóknami światłowodowymi.
4) W tym miejscu wskazano trzy numery słupów.
5) Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne Dz. U. z 2024 r. poz. 266 z p. zm. ; wyróżnienia autora.
6) Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane Dz. U. z 2025 r. poz. 418, 1080, odpowiednio: art. 1. i Rozdział 7.
7) Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane Dz. U. z 2025 r. poz. 418, 1080, art. 3 pkt 3a.
8) https://awarie.zut.edu.pl/files/ab2009/referaty/00_referaty_problemowe/10_Paczkowska_T_i_inni_Aspekty_budowlane_katastrofy_energetycznej_w_Rejonie_Szczecinskim.pdf rozdział 9, s. 173 i nast.
9) Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane Dz. U. z 2025 r. poz. 418, 1080, art. 74.
StreszczenieNa przykładzie informacji internetowej2) opisującej usuwanie awarii elektroenergetycznej napowietrznej jednotorowej linii 110 kV, przedstawiono wybrane niespójności ustawowej procedury likwidacji awarii napowietrznych linii elektroenergetycznych [NLE] oraz niektóre problemy organizacyjne i techniczne, proponując działania naprawcze. Cytaty merytorycznych fragmentów ww. informacji internetowej poprzedza niezbędny opis techniczny; razem są wprowadzeniem do omawianych zagadnień. |
AbstractUsing online information describing the removal of a power outage on a single-circuit 110 kV overhead power line, selected inconsistencies in the statutory procedure for the removal of power line outages [NLE] and some organizational and technical issues are presented, suggesting corrective actions. Quotes from substantive excerpts from the aforementioned online information are preceded by the necessary technical description; together, they serve as an introduction to the issues discussed. |
