Oświetlenie awaryjne w świetle normy PN-EN 60598-2-22:2015-01 P - klasyfikacja opraw i wybrane badania (część 1)
Emergency lighting in the standard PN‑EN 60598-2-22: 2015-01 P – classification of luminaires and selected tests. 1
Artykuł przybliża wybrane wymagania dla oświetlenia awaryjnego, które znajdują się w normie PN-EN 60598-2-22:2015-01 P. Rys. redakcja EI
Wymagania stawiane instalacjom oświetlenia awaryjnego precyzuje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity DzU z 2015 r., poz. 1422).
Zobacz także
TREVOS POLAND Sp. z o.o. Oświetlenie przemysłowe pod presją bezpieczeństwa
Rosnące wymagania dotyczące efektywności energetycznej, bezpieczeństwa pracy oraz niezawodności instalacji sprawiają, że oświetlenie przemysłowe staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnych zakładów...
Rosnące wymagania dotyczące efektywności energetycznej, bezpieczeństwa pracy oraz niezawodności instalacji sprawiają, że oświetlenie przemysłowe staje się jednym z kluczowych elementów nowoczesnych zakładów produkcyjnych i centrów logistycznych. Szczególnego znaczenia nabierają dziś również rozwiązania przeznaczone do stref zagrożonych wybuchem. O wyzwaniach związanych z doborem oświetlenia przemysłowego, specyfice wymagań w strefach zagrożonych wybuchem oraz planach rozwoju firmy w Polsce rozmawiamy...
leroymerlin.pl Barwa światła, liczba lampek, długość łańcucha... Sprawdź, czym kierować się przy wyborze zewnętrznych lampek choinkowych
Dekoracyjne sople, migoczące figurki, kolorowe sznurki oplatające drzewka… Nastrojowe oświetlenie to jeden z ważniejszych elementów Bożego Narodzenia. Wyjątkowy klimat świąt można również stworzyć w ogrodzie...
Dekoracyjne sople, migoczące figurki, kolorowe sznurki oplatające drzewka… Nastrojowe oświetlenie to jeden z ważniejszych elementów Bożego Narodzenia. Wyjątkowy klimat świąt można również stworzyć w ogrodzie lub przy wejściu do domu. Wystarczy wybrać odpowiednie lampki. Które z nich sprawdzą się na zewnątrz? Poniżej przydatne wskazówki.
BOTLAND Czujnik światła kolorowego - pomoc w wyborze specjalistycznego urządzenia
Czujniki światła to urządzenia wykorzystywane w wielu miejscach i sytuacjach. Są niezastąpione w trakcie obsługi budynków o dużej powierzchni, których funkcjonowanie nadzoruje automatyka budynkowa. Wówczas,...
Czujniki światła to urządzenia wykorzystywane w wielu miejscach i sytuacjach. Są niezastąpione w trakcie obsługi budynków o dużej powierzchni, których funkcjonowanie nadzoruje automatyka budynkowa. Wówczas, dysponowanie odpowiednim czujnikiem może być kluczowe w udzielaniu dostępu, załączaniu włączników, uruchamianiu systemów osłonowych lub inicjowaniu innych działań. Czujniki nastawione na detekcję światła o określonej barwie znajdują natomiast wykorzystanie przy różnych procesach produkcyjnych...
Zgodnie z § 181 ust. 7 oraz załącznikiem nr 1 do rozporządzenia oprawy oświetleniowe oraz instalacje oświetlenia awaryjnego należy konstruować i wykonywać zgodnie z Polskimi Normami [1, 2], tj. PN-EN 1838:2005 P Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne*), PN-EN 50172:2005 P Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego, PN-IEC 60364-5-56:1999 P zastąpionej PN-HD 60364-5-56:2010P Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych. Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego. Instalacje bezpieczeństwa.
*) Dostępna jest norma PN-EN 1838:2013-11 wersja angielska, która zastępuje normę PN-EN 1838:2005P. Zgodnie z Ustawą o normalizacji nie jest przeznaczona do obowiązkowego stosowania. W przepisach prawnych, w tym w rozporządzeniach, może być przywołana wyłącznie norma opublikowana w języku polskim, która w takim przypadku staje się normą do obowiązkowego stosowania.
W artykule:• Norma PN-EN 60598-2-22:2015-01 P• Wymagania ogólne dotyczące badań • Pomiary luminancji • Klasyfikacja opraw oświetleniowych |
W normie PN-EN 1838:2005 P podano postanowienia dotyczące oświetlenia dróg ewakuacyjnych i znaków bezpieczeństwa w miejscach lub obiektach, gdzie takie systemy są wymagane. Określono minimalne postanowienia dla tego rodzaju oświetlenia awaryjnego stosownie do wielkości, typu i przeznaczenia budynku. Postanowienia tej normy odnoszą się do awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego we wszystkich miejscach pracy i budynkach użyteczności publicznej oraz do ogólnie dostępnych dróg w wysokich i wysokościowych budynkach mieszkalnych. Postanowienia dotyczą także oświetlenia zapasowego stosowanego jako awaryjne oświetlenie ewakuacyjne [2, 4].
Norma PN-EN 50172:2005 P zawiera wytyczne dotyczące oświetlenia dróg ewakuacyjnych i znaków bezpieczeństwa w przypadku, gdy zawiedzie normalne zasilanie. Zawiera minimalne wymagania dla tego rodzaju oświetlenia awaryjnego stosownie do wielkości, typu i przeznaczenia budynku. Postanowienia normy odnoszą się do awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego we wszystkich miejscach pracy oraz budynkach otwartych dla publiczności, a także do ogólnie dostępnych dróg w wielopiętrowych budynkach mieszkalnych. Odnosi się to również do oświetlenia zapasowego stosowanego jako awaryjne oświetlenie ewakuacyjne [2, 5].
Jak najefektywniej ogrzewać przestrzeń inteligentnego domu |
|
 |
Systemy grzewcze w inteligentnym budynku mogą przybierać rozmaite formy. Jedną z bardziej skutecznych i ekonomicznych jest nowoczesna instalacja grzewcza na podczerwień. Rozwiązanie sprawdza się zarówno w niewielkich mieszkaniach, jak i dużych domach. Folie grzewcze lub promienniki na podczerwień szybko i efektywnie regulują temperaturę w całym pomieszczeniu. W połączeniu z technologią Smart House, ilość korzyści dodatkowo wzrasta. SPRAWDŹ >> |
Norma PN-EN 50172 nie precyzuje wymagań dotyczących testów automatycznych, lecz stwierdza „Automatyczne systemy testowania oświetlenia awaryjnego powinny być projektowane, konstruowane i instalowane zgodnie z wymaganiami krajowych norm i przepisów” [5]. Wynika stąd konieczność stosowania polskich norm, w tym normy PN-EN 60598‑2-22:2015 P Oprawy oświetleniowe. Część 2-22: Wymagania szczegółowe. Oprawy oświetleniowe do oświetlenia awaryjnego
Norma PN-EN 60598-2-22:2015-01 P
Norma PN-EN 60598-2-22:2015‑01 P opisuje wymagania dotyczące opraw oświetleniowych do oświetlenia awaryjnego, z lampami elektrycznymi zasilanymi z awaryjnych źródeł zasilania o napięciu nieprzekraczającym 1000 V. Norma nie obejmuje skutków nieawaryjnego obniżenia napięcia w oprawach oświetleniowych z wysokoprężnymi lampami wyładowczymi. W normie podano ogólne wymagania dla urządzeń do oświetlenia awaryjnego. W niniejszej części nadal używa się terminu „lampa”, który obejmuje także „źródło(-a) światła” w stosownych przypadkach.
Norma PN-EN 60598-2-22:2015‑01 P podaje definicje różnych typów opraw oświetlenia awaryjnego [3]:
- oprawa awaryjna zasilana ciągle – oprawa oświetleniowa, w której lampy oświetlenia awaryjnego są zasilane przez cały czas gdy wymagane jest stosowanie oświetlenia podstawowego lub awaryjnego,
- oprawa awaryjna zasilana nieciągle – oprawa oświetleniowa, w której lampy oświetlenia awaryjnego są zasilane tylko podczas awarii zasilania oświetlenia podstawowego,
- oprawa awaryjna zespolona – oprawa oświetleniowa zawierająca dwa źródła światła lub więcej, z których co najmniej jedno jest zasilane ze źródła zasilania awaryjnego, a pozostałe ze źródła oświetlenia podstawowego. Oprawa awaryjna zespolona może być zasilana ciągle lub nieciągle.
- oprawa awaryjna z własnym zasilaniem – oprawa oświetleniowa zasilana ciągle lub nieciągle, której wszystkie elementy, takie jak akumulator, źródło światła, moduł sterujący oraz urządzenia testujące i monitorujące, jeśli występują, znajdują się wewnątrz oprawy oświetleniowej lub w jej bezpośrednim sąsiedztwie (to jest w odległości do 1 m długości przewodu elektrycznego),
- oprawa awaryjna zasilana centralnie – oprawa oświetleniowa zasilana ciągle lub nieciągle z centralnego awaryjnego źródła zasilania znajdującego się poza oprawą,
- oprawa awaryjna z własnym zasilaniem, sprzężona – oprawa awaryjna z własnym zasilaniem zasilana ciągle lub nieciągle, a także zapewniająca zasilanie awaryjne oprawie peryferyjnej,
- oprawa awaryjna peryferyjna – oprawa oświetleniowa zasilana ciągle lub nieciągłe, której zasilanie awaryjne pochodzi z powiązanej oprawy awaryjnej z własnym zasilaniem, sprzężonej,
- przenośna oprawa awaryjna z własnym zasilaniem – przenośna oprawa oświetleniowa zapewniająca oświetlenie awaryjne, której wszystkie elementy, takie jak akumulator, żródło(-a) światła, moduł sterujący, przełącznik manualny do włączania lub wyłączania jednej lampy lub większej liczby lamp, a także urządzenia testujące i monitorujące, jeśli występują, znajdują się wewnątrz oprawy oświetleniowej, która może być odłączona od jej modułu bazowego do wykorzystania w trybie awaryjnym,
- znak bezpieczeństwa podświetlony wewnętrznie – oprawa awaryjna z własnym zasilaniem lub zasilana centralnie przewidziana do przekazywania określonego komunikatu dotyczącego bezpieczeństwa uzyskiwanego przez kombinację barw i kształtów geometrycznych – szczegóły podane są w ISO 3864‑1 i ISO 3864-4.
- oprawa awaryjna montowana na oświetleniowym systemie szynoprzewodowym – oprawa oświetlenia awaryjnego zaprojektowana specjalnie do stosowania w systemach szynoprzewodów opraw oświetleniowych,
- zdalna skrzynka awaryjna – skrzynka spełniająca te same wymagania co oprawy awaryjne. Jej celem jest, aby zawierała każdy z komponentów, np. akumulator, urządzenie sterujące itp., które nie będą zamontowane w oprawie awaryjnej.
Dodatkowo zdefiniowanych jest szereg parametrów [3], w tym:
- tryb zdalnej blokady – stan oprawy awaryjnej z własnym zasilaniem, w którym podczas obecności zasilania podstawowego jest ona zablokowana przez zdalne urządzenie i w którym, w przypadku awarii zasilania podstawowego, oprawa oświetleniowa nie przełącza się na tryb awaryjny
- praktyczny awaryjny strumień lampy (PELF) – minimalny strumień świetlny lampy zaobserwowany podczas znamionowego czasu trwania trybu awaryjnego.
PELF = LDL · EBLF
gdzie LDL jest znamionowym strumieniem świetlnym źródła światła i dla wyładowczych źródeł światła jest traktowany jako liczba lumenów przy początkowych obliczeniach oświetlenia po 100 h.
- współczynnik awaryjnego strumienia świetlnego (EBLF) – stosunek awaryjnego strumienia świetlnego lampy zasilanej przez urządzenie awaryjne do strumienia świetlnego z tej samej lampy pracującej z odpowiednim statecznikiem odniesienia przy napięciu znamionowym i częstotliwości znamionowej. Współczynnik awaryjnego strumienia świetlnego jest najmniejszą wartością spośród wartości mierzonych w sposób ciągły, w czasie od wystąpienia awarii zasilania podstawowego aż do końca znamionowego czasu pracy awaryjnej.
Wymagania ogólne dotyczące badań
Norma PN-EN 60598-2-22:2015‑01 P [3] odwołuje się do postanowień IEC 60598-1 w dziale 0.
Badania opisane w każdym odpowiednim dziale IEC 60598-1 powinny być przeprowadzane w kolejności podanej w części IEC 60598-2.
Gdy oprawy awaryjne zespolone są badane zgodnie z wymaganiami niniejszej części normy, badania powinny obejmować te części oprawy oświetleniowej, które są związane z zapewnieniem oświetlenia awaryjnego, przy czym bierze się pod uwagę wpływ wszystkich innych części i komponentów oprawy.
Komponenty i części opraw zaprojektowane do wytwarzania tylko oświetlenia podstawowego należy poddać badaniom zgodnie z wymaganiami odpowiedniej części IEC 60598-2 (na przykład, jeśli oprawa oświetleniowa jest wbudowywana, to należy ją badać zgodnie z wymaganiami części dotyczącej opraw wbudowywanych).
Jeśli niektóre elementy oprawy awaryjnej sąsiadują z główną częścią oprawy (w promieniu 1 m długości kabla), to wszystkie elementy oprawy, łącznie ze środkami wzajemnych połączeń, powinny spełniać odpowiednie wymagania niniejszego dokumentu.
Dodatkowe wymagania dotyczące przenośnych opraw awaryjnych z własnym zasilaniem podane są w załączniku normatywnym E.
Podczas projektowania systemu instalacji oświetlenia awaryjnego zaleca się stosować współczynniki zmniejszające dane znamionowe, odpowiednie dla zastosowania. Współczynniki te są zazwyczaj określone przez odpowiednią normę dotyczącą danego zastosowania.
W odniesieniu do danych fotometrycznych producent powinien udostępnić dane dotyczące przestrzennego rozsyłu światłości niezbędne do obliczania instalacji oświetlenia awaryjnego zgodnie z ISO 30061.
Dane rozsyłu światłości w trybie awaryjnym mogą być podane w kandelach lub w wartościach względnych cd/1000 lm.
- Jeżeli wartości są deklarowane w kandelach, producent powinien podać znamionowy strumień świetlny oprawy awaryjnej pochodzący z tabeli rozsyłu światłości.
- Jeżeli wartości są zadeklarowane w cd/1000 lm, producent powinien również podać praktyczny awaryjny strumień lampy.
- Jeżeli nie określono inaczej, praktyczny awaryjny strumień lampy PELF jest znamionowym strumieniem świetlnym lampy pomnożonym przez EBLF skojarzonego statecznika awaryjnego.
Oprawy awaryjne, podczas pracy w trybie awaryjnym powinny zapewniać co najmniej 50% poziomu deklarowanych przez producenta danych fotometrycznych w czasie 5 s po awarii zasilania podstawowego i pełne znamionowe wartości fotometryczne po 60 s oraz utrzymywać je nieprzerwanie do końca znamionowego czasu pracy awaryjnej.
Oprawy awaryjne przeznaczone do oświetlenia stref wysokiego ryzyka powinny zapewniać 100% zadeklarowanych danych fotometrycznych w czasie 0,5 s po awarii zasilania podstawowego i utrzymywać je nieprzerwanie do końca znamionowego czasu pracy awaryjnej. Zgodność sprawdza się przez pomiar, uwzględniając niezbędne obliczenia tam, gdzie jest to wymagane, oraz następujące warunki badania:
1) dla opraw oświetleniowych z własnym zasilaniem w trybie awaryjnym podczas pracy z wewnętrznych akumulatorów po ich ładowaniu 24 h przy wartości 0,9 minimalnego napięcia znamionowego;
2) dla opraw zasilanych centralnie pomiary dla 5 s i 60 s powinny być wykonane przy maksymalnym napięciu zasilającym i wszystkie inne pomiary przy wartości 0,9 minimalnego znamionowego napięcia zasilającego, po osiągnięciu stabilnych warunków fotometrycznych. Pomiary dla opraw awaryjnych z własnym zasilaniem i opraw awaryjnych zasilanych centralnie powinny zostać przeprowadzone z użyciem nowych lamp, poddanych starzeniu zgodnie z odpowiednią normą dotyczącą lamp w odniesieniu do pomiarów początkowego strumienia świetlnego. Pomiary fotometryczne należy wykonać zgodnie z wymaganiami CIE 121 SP1, biorąc pod uwagę określony rodzaj źródła światła oprawy.
Pomiary luminancji
Zgodnie z normatywnym załącznikiem C normy PN-EN 60598-2‑22:2015-01 P [3] luminancje są mierzone w kierunku prostopadłym do powierzchni na polu o średnicy 10 mm dla każdej barwnej powierzchni znaku.
Minimalna i maksymalna luminancja jest mierzona na powierzchniach, dla każdej barwy barwnego tła jest wyłączona z pomiarów zewnętrzna krawędź o szerokości 10 mm.
Aby określić stosunek luminancji dwóch sąsiadujących barw, pomiary luminancji należy wykonywać w odległości 15 mm od granicy przylegania dwóch barw i po obu stronach tej granicy. Jeżeli średnica barwnego obszaru jest mniejsza niż 30 mm, średnica plamy świetlnej powinna być zmniejszona proporcjonalnie. Rozmiar plamy świetlnej powinien być dobrany do wybranego obszaru i pomiar powinien być wykonywany z jednym rozmiarem plamy świetlnej/szerokością od granicy obszaru do krawędzi plamy.
Wszystkie pomiary natężenia oświetlenia i wszystkie pomiary fotometryczne należy wykonać miernikami skorygowanymi do fotopowej czułości Vl. Pomiary powinny być przeprowadzone zgodnie z załącznikiem C normy ISO 3864-4:2011.
Przez cały czas mierzone wartości nie powinny być mniejsze niż wartości określone w niniejszej normie.
Klasyfikacja opraw oświetleniowych
Oprawy awaryjne powinny być klasyfikowane zgodnie z działem 2 normy IEC 60598-1, z takim wyjątkiem, że wszystkie oprawy awaryjne powinny być klasyfikowane jako odpowiednie do bezpośredniego montażu na powierzchniach normalnie palnych. Oprawy awaryjne powinny być również klasyfikowane zgodnie z załącznikiem normatywnym B normy PN-EN 60598-2-22:2015-01 P [3].
Forma oznaczenia opraw oświetlenia awaryjnego jest następująca:
|
a) |
b) |
c) |
d) |
Segmenty i pozycje powinny być wypełnione literami i cyframi wskazującymi konstrukcje zgodnie z przeznaczeniem, jak określono w poniższym wykazie:
a) pierwszy segment zawierający jeden znak: Typ:
X – z własnym zasilaniem,
Z – zasilana centralnie.
b) drugi segment zawierający jedną cyfrę: Tryb pracy:
0 – zasilana nieciągle,
1 – zasilana ciągle,
2 – zespolona zasilana nieciągle,
3 – zespolona zasilana ciągle,
4 – sprzężona zasilana nieciągle,
5 – sprzężona zasilana ciągle,
6 – peryferyjna.
c) trzeci segment zawierający możliwych pięć znaków dotyczących urządzenia.
Do uzupełnienia tam, gdzie ma to zastosowanie w czasie instalacji.
A – zawiera urządzenie testujące,
B – zawiera zdalny tryb spoczynkowy,
C – zawiera tryb blokady,
D – oprawa oświetleniowa do stref wysokiego ryzyka,
E – z niewymienialną(-ymi) lampą(-ami) i/lub akumulatorem,
F – urządzenie automatycznego testowania zgodne z IEC 61347-2-7, oznaczane EL-T,
G – wewnętrznie podświetlany znak bezpieczeństwa.
d) czwarty segment zawierający do trzech cyfr: Dla opraw z własnym zasilaniem, aby wskazać minimalny czas pracy awaryjnej, wyrażony w minutach, np.:
10 – aby wskazać czas 10 min,
60 – aby wskazać czas 1 h,
120 – aby wskazać czas 2 h,
180 – aby wskazać czas 3 h.
W odniesieniu do szczegółowych wymagań dotyczących cechowania opraw norma PN-EN 60598-2-22:2015-01 P odnosi się do postanowień działu 3 normy IEC 60598-1 oraz zawiera 20 wymagań, które będą tematem kolejnego artykułu.
Podsumowanie
Artykuł przybliża tylko kilka wymagań, które znajdują się w normie PN-EN 60598-2-22:2015-01 P.
- Zgodnie z informacyjnym załącznikiem D do normy PN-EN 60598-2-22:2015‑01 P zaleca się, aby zabezpieczenie przed przerwaniem oprzewodowania zdalnego sterowania było zapewnione przez właściwą instalację zgodnie z odpowiednimi zasadami jej prowadzenia zawartych w normie IEC 60364-5-56 dotyczącej instalacji bezpieczeństwa.
- Zaleca się, aby obwody instalacji bezpieczeństwa były niezależne od innych obwodów. Oznacza to, że uszkodzenie elektryczne lub jakakolwiek interwencja lub modyfikacja w jednym systemie nie zakłócą prawidłowego działania żadnego z innych obwodów.
- Może okazać się konieczna separacja obwodów za pomocą przegród ognioodpornych, poprowadzenia ich różnymi drogami lub zastosowaniem specjalnych obudów.
- Dodatkowo zaleca się, aby obwody instalacji bezpieczeństwa nie przechodziły przez miejsca narażone na ryzyko pożaru, jeśli nie są one ognioodporne.
- Zaleca się, aby w żadnym przypadku obwody nie przechodziły przez strefy narażone na ryzyko wybuchu.
Warto także zwrócić uwagę na kwestie obiektów inżynierskich, w tym tuneli pod kątem zastosowania oświetlenia awaryjnego.
W Rozporządzeniu Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 16 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogowe obiekty inżynierskie i ich usytuowanie (DzU z 2012 r. poz. 608) wprowadzono § 287a stwierdzający, że tunel, który wymaga zastosowania oświetlenia sztucznego, powinien być również wyposażony w:
1) awaryjne oświetlenie zapasowe zapewniające użytkownikom tunelu minimalną widoczność niezbędną do opuszczenia tunelu w ich pojazdach w przypadku awarii zasilania podstawowego,
2) awaryjne oświetlenie ewakuacyjne, takie jak lampy oblicowania ścian tunelu, umieszczone na wysokości nie większej niż 1,5 m, prowadzące w sytuacji zagrożenia poruszających się pieszo użytkowników tunelu do wyjść awaryjnych.
Literatura
- J. Wiatr, Oświetlenie awaryjne w budynkach – wymagania i zasady zasilania. Zeszyty dla elektryków – nr 2. wyd. 2, Dom Wydawniczy Medium, Warszawa 2012.
- K. Kuczyński, Oświetlenie awaryjne – wymagania dla „modernizacji”, „elektro.info” 10/2017 r.
- Norma PN-EN 60598-2-22:2015‑01 P
- Norma PN-EN 1838:2005 P
- Norma PN-EN 50172:2005 P
