Oświetlenie stacji benzynowej

W związku z tym, z natury omija ciemne miejsca. Sukces biznesowy w znacznej mierze zależy od wizualnej atrakcyjności danego obiektu, co wiąże się między innymi z odpowiednim jego oświetleniem. Słaba jakość oświetlenia może negatywnie wpływać na decyzje zakupowe potencjalnego klienta obiektów handlowych. Zbliżając się do stacji paliw, kierowca już z drogi powinien zauważyć ważne dla niego informacje. W tym celu ustawiane są pylony cenowe, na których znajduje się logo stacji (fot. 1a), a także informacje o oferowanych rodzajach paliw i ich cenach. W celu lepszego przekazania informacji, na powierzchni pylonu informacyjnego stosuje się odpowiednią wielkość znaków i kontrast barw [1] oraz odpowiednio się ją oświetla.

Właściwe oświetlenie całej stacji paliw zapewnia rozpoznawalność położenia i przeznaczenia tego obiektu z dużego dystansu. Oświetlenie musi zachęcać do skorzystania właśnie z tej stacji paliw – zwłaszcza gdy niedaleko znajduje się konkurencja. Powinno ono wyraźnie i kolorystycznie (fot. 1b) wyróżnić stację z oświetlenia ulicznego (fot. 1a). Wieloletnia praktyka koncernów paliwowych skutkuje tym, że każda sieć handlowa ma wewnętrzne ustalenia, w jaki sposób oświetla swoje stacje. Ponieważ część kierowców przeważnie jest klientami konkretnej sieci [1], to w celu łatwej identyfikacji otok wiaty, zawierający logo stacji, powinien być dobrze oświetlony. Na stacji benzynowej oświetlenie działa zazwyczaj przez całą dobę, a od zmierzchu do świtu używane jest oświetlenie pod wiatą, dojazdów oraz architektoniczne. Ze względu na to, że zgodnie z Ustawą z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (DzU 2011 nr 94 poz. 551, z późniejszymi zmianami), każdy modernizowany lub nowo budowany obiekt powinien mieć wykonany audyt energetyczny i spełniać warunki konieczne do uzyskania wymaganych świadectw efektywności energetycznej oraz w związku z rosnącymi cenami energii elektrycznej, właściciele obiektów dążą do zastosowania energooszczędnego oświetlenia. Wpływa ono nie tylko na poprawę efektywności energetycznej obiektu, ale także pozwala obniżyć koszty eksploatacji i poprawić wygląd danego obiektu. Koszty ponoszone na oświetlenie nie są związane jedynie z cenami energii elektrycznej. W ich skład wchodzą również koszty konserwacji, tj. wymiany zużytych źródeł światła lub czyszczenia opraw (konieczność używania kosztownego podnośnika w celu dostania się do oprawy). Dlatego też preferowane są źródła światła gwarantujące jak najdłuższy czas eksploatacji.

Oświetlenie stacji benzynowej musi funkcjonować w każdych warunkach atmosferycznych oraz niezależnie od pory dnia. Dzięki odpowiedniemu oświetleniu stacja paliw wyróżnia się spośród otoczenia, tj. innych obiektów i budynków. Ma to szczególne znaczenie wtedy, gdy znajduje się w słabo widocznym miejscu (np. z dala od drogi czy jest zasłonięta drzewami). Wówczas oświetlenie stacji ma przyciągnąć uwagę kierowcy jadącego często z dużą prędkością. W związku tym droga dojazdowa do stacji powinna być oświetlona światłem o innej barwie niż całe otoczenie [2], źródła światła powinny być umieszczone na wysokich słupach, które umożliwią oświetlenie stosunkowo wąskiej przestrzeni przy w miarę możliwości dużym odstępie między słupami. Zalecane jest, aby oświetlenie to miało charakter dekoracyjny. Na terenie stacji nie powinno być ciemnych zakamarków wzbudzających niepokój, ponieważ zmęczony kierowca, po kilkugodzinnej jeździe, powinien móc spokojnie zostawić samochód bez nadzoru i poświęcić trochę czasu na odpoczynek. Odpowiednie oświetlenie ma też wpływ na bezpieczeństwo i komfort pracy personelu. Wszystkie nadjeżdżające samochody oraz czynności wykonywane przez kierowców powinny być dobrze widoczne, ponieważ przy słabym oświetleniu wzrasta prawdopodobieństwo wandalizmu lub kradzieży.

Miejsce przeznaczone na relaks i zakupy ma stwarzać przytulną, spokojną atmosferę, a równomierność oświetlenia nie powinna powodować dyskomfortu widzenia u użytkowników obiektu. Dodatkowo w zewnętrznych strefach usługowych oraz w strefach przeznaczonych do sprawdzania ciśnienia w oponach należy zapewnić natężenie oświetlenia o zbliżonej do siebie wartości. Wjazd, wyjazd, dojazd do parkingów oraz pozostała część terenu powinny być tak oświetlone, aby kierowca nie miał wątpliwości co do sposobu poruszania się po stacji. Oświetlenie stanowisk z dystrybutorami powinno zapewnić ich dobrą widoczność, co ma ułatwiać klientom wybór stanowisk z odpowiednim paliwem lub dystrybutorem. Wszystkie dystrybutory, szczególnie te skrajne, powinny być dobrze widoczne wraz z powierzchniami pionowymi, gdzie znajdują się informacje o rodzaju paliw [1]. Dlatego też oświetlenie to powinno być ­realizowane przy użyciu źródeł światła o wysokiej wartości wskaźnika oddawania barw Ra. Dodatkowo jaskrawość oświetlenia pod wiatą powinna być większa niż na parkingach czy drogach dojazdowych [1]. Oznaczenia dla samochodów ciężarowych powinny być dobrze oświetlone, ponieważ tankowanie takiego pojazdu ze zwykłego dystrybutora trwa bardzo długo, co skutkuje przestojem na całej stacji.

Źródła światła do celów oświetleniowych

Oświetlenie można realizować różnymi rodzajami źródeł światła (tab. 1.). Do oświetlenia terenu stacji stosuje się zazwyczaj wyładowcze źródła światła, takie jak lampy rtęciowe, sodowe i metalohalogenkowe. Lampy rtęciowe są coraz rzadziej wykorzystywane do oświetlenia terenu zewnętrznego stacji. Są one wypierane przez lampy sodowe oraz metalohalogenkowe. Lampa rtęciowa ma dużo wad. Ich ubogi rozkład widmowy skutkuje małą wartością wskaźnika oddawania barw. Lampa ta ma niską skuteczność świetlną, tzn. jest energochłonna. Straty mocy w jej układzie stabilizacji wynoszą (8÷10)%, a wartość strumienia świetlnego w czasie eksploatacji szybko spada (co przekłada się na stosunkowo krótki czas życia) oraz ma długi ponowny rozruch po nawet krótkotrwałym zaniku napięcia. Lepszymi parametrami charakteryzują się wysokoprężne lampy sodowe. Jednak w rozkładzie widmowym emitowanego przez nie promieniowania, dominuje głównie światło barwy żółtej i pomarańczowej, co przekłada się na niski wskaźnik oddawania barw Ra. Dlatego przedmioty oświetlone tym światłem sprawiają wrażenie barwy żółtej lub pomarańczowej. W związku z tym, lampy te nadają się jedynie do oświetlania drogi dojazdowej, placu oraz parkingu. Nie powinny być stosowane do oświetlania dystrybutorów pod wiatą. Ze względu na skuteczność świetlną h są najbardziej ekonomiczne ze wszystkich wyładowczych źródeł światła. Mankamentem jest brak możliwości szybkiego ponownego zapłonu po krótkotrwałym zaniku napięcia i to, że straty w układzie stabilizacji pracy wynoszą (10÷15)%. Podczas eksploatacji charakteryzują się stałym utrzymywaniem strumienia świetlnego. Jednak najlepszymi parametrami spośród lamp wyładowczych charakteryzują się lampy metalohalogenkowe. Mogą być one wykorzystane do oświetlenia całego terenu stacji benzynowej, zarówno parkingów, dróg dojazdowych, jak i dystrybutorów pod wiatą. Światło lampy metalohalogenkowej nie powoduje problemów z rozpoznawalnością osób oraz wyglądem obszaru wokół stacji, co pozytywnie wpływa zarówno na potencjalnego klienta patrzącego na stację z drogi, jak i na tego, który właśnie z niej korzysta.

Ze wszystkich wyładowczych źródeł światła lampy te mają najwyższą wartość wskaźnika oddawania barw, ponieważ w ich rozkładzie widmowym reprezentowane są promieniowania o każdej długości fali. Czas powtórnego zadziałania lampy oraz jej skuteczność świetlna zależą od rodzaju zapłonu. Znacznie lepsze właściwości mają lampy z zapłonem impulsowym (ponowny zapłon po upływie (2÷8) minut, skuteczność świetlna h na poziomie (90÷110) lm/W), niż lampy z elektrodą zapłonową (ponowny zapłon po upływie (2÷20) minut, skuteczność świetlna h z przedziału (60÷85) lm/W). Ich wady to wrażliwość na załączenia oraz fakt, że straty mocy w układzie stabilizacji wynoszą do 10%, wysoka cena nowej lampy i niezbyt długi czas życia. Należy zdawać sobie sprawę, że przy niskich temperaturach rzędu –30°C wszystkie lampy wyładowcze mają problem z zapłonem, w związku z czym z perspektywy kierowcy nieoświetlona stacja benzynowa może wyglądać na nieczynną. Ponadto korzystający z niej klienci nie będą mieli zapewnionego poczucia bezpieczeństwa. Problemu z zapłonem są pozbawione źródła LED oraz lampy indukcyjne, które uruchomią się bez problemu i mogą pracować przy temperaturach otoczenia dochodzących nawet do –40°C. Lampy indukcyjne generują światło w wyniku działania pola elektromagnetycznego o częstotliwościach mikrofalowych lub radiowych. Do zalet możemy zaliczyć niewystępowanie efektu stroboskopowego, odporność na wstrząsy oraz drgania powodowane przez niektóre pojazdy. Nadają się one do oświetlenia całego terenu zewnętrznego stacji paliw, tzn. dystrybutorów, parkingów oraz drogi dojazdowej. Barwa światła doskonale wyróżni stację paliw z otoczenia drogowego, które przeważnie oświetlone jest lampami sodowymi. Wadą jest fakt, że lamp tych nie można ściemniać, w przeciwieństwie do diod LED. LED-y są zaliczane do energooszczędnych źródeł światła. Podczas ich pracy nie występuje katastroficzne zaprzestanie działania, jednak ich strumień świetlny F wraz z czasem eksploatacji ulega powolnej, stopniowej degradacji. Zaletą jest odporność na wstrząsy, wibracje i uderzenia. 

Diody LED stosuje się nie tylko w oświetleniu zewnętrznym, ale także do oświetlenia wnętrz. W tym celu wykorzystuje się także żarówki i lampy fluorescencyjne. Ze względu na niską skuteczność świetlną oraz fakt, że zgodnie z Rozporządzeniem Komisji (WE) nr 245/2009 z dnia 18 marca 2009 roku są wycofywane z handlu, żarówki są coraz rzadziej stosowanym źródłem światła. Ich niewątpliwą zaletą jest fakt, że emitowane przez nie światło tworzy przyjazną atmosferę i może mieć zastosowanie w oświetleniu ogólnym, głównie stref przeznaczonych na odpoczynek. Zaraz po załączeniu uzyskują pełny strumień świetlny i pracują bez dodatkowego osprzętu, krótkotrwałe zaniki napięcia nie stanowią problemu przy ponownym załączaniu. Można je łatwo ściemniać i są tanie. Bardziej wydajnymi energetycznie są żarówki halogenowe, które w wielu zastosowaniach mogą zastąpić klasyczne żarówki. Ze względu na cykl halogenowy ich żywotność jest o 25% większa niż zwykłych żarówek oraz charakteryzują się (2÷4) razy większą trwałością. Ich światło tworzy również przyjazną i ciepłą atmosferę, a barwy przedmiotów są żywe. Ze względu na małe gabaryty są one popularne w oświetleniu dekoracyjnym i nadają się do tworzenia oświetlenia akcentowego. Do zalet należy zaliczyć możliwość ściemniania, niską cenę i fakt, że zaraz po załączeniu uzyskują strumień świetlny o pełnej wartości. Wadą jest wysoka temperatura ich pracy, dlatego klasycznej żarówki nie można bezpośrednio (w tej samej oprawie) zastąpić halogenową. Skutecznością świetlną ustępują jednak lampom fluorescencyjnym, popularnie nazywanym świetlówkami. Świetlówki liniowe i kompaktowe, w zależności od zastosowanego luminoforu, mogą emitować światło z szerokiego przedziału temperatur barwowych. Świetlówka kompaktowa może bezpośrednio zastąpić żarówkę bez stosowania dodatkowego osprzętu. Zaletą jest duży wybór mocy, łatwość wymiany. Wadą tych lamp jest podatność na tętnienie światła (efekt stroboskopowy) oraz fakt, że pełny strumień świetlny emitowany jest dopiero po kilku minutach od załączenia. Dodatkowo przy ich częstym załączaniu następuje skrócenie trwałości, a straty mocy w układach stabilizacji pracy, w zależności od typu, sięgają do (6÷40)%. W przypadku świetlówek kompaktowych wadą jest także ich stosunkowo wysoka cena oraz fakt, że dużo dostępnych na rynku wyrobów tego typu jest słabej jakości. Przeważnie używane są do oświetlenia wnętrza budynku stacji (sklep, biuro, korytarz) świetlówki liniowe oraz żarówki halogenowe. Skutkiem ubocznym ich działania jest wytwarzanie ciepła, które w efekcie nagrzewa pomieszczenie stacji. W cieplejszych miesiącach wiąże się to ze zwiększeniem energii elektrycznej pobieranej przez klimatyzatory. Wnętrze stacji oraz teren zewnętrzny mogą być, w celach dekoracyjnych i reklamowych, oświetlane przy użyciu neonów. Tworzone są przy ich użyciu barwne napisy i obrazy. Zbudowane są one z cienkiej rurki o średnicy (8÷22) mm, którą to można formować w dowolne kształty. Koszty eksploatacji takich reklam są niskie ze względu na niewielki pobór energii elektrycznej. Ich charakterystycznymi cechami jest równomierna luminancja na powierzchni rury i możliwość uzyskania niemal dowolnego koloru emitowanego światła przy możliwości ściemniania i tworzenia sekwencji świetlnych (również migotania).

Wymagania dotyczące oświetlenia stacji benzynowych

Znane są różne sposoby oświetlenia stacji paliw, jednak muszą one spełniać kryteria ilościowe skutkujące w efekcie tym, że obiekt jest dobrze widoczny z drogi i klient oraz personel mają poczucie komfortu. Akty prawne regulujące oświetlenie stacji benzynowych zostały przedstawione w tabeli 2. W dokumentach tych są podawane wymagania odnośnie średniego natężenia oświetlenia E_m, w [lx], maksymalnego współczynnika olśnienia GR_l; minimalnej równomierności U₀ oraz minimalnej wartości wskaźnika oddawania barw R_a zastosowanych źródeł światła. Znajdują się tam również informacje dotyczące oświetlenia awaryjnego, tj. zapewniającego bezpieczeństwo w przypadku zaniku napięcia lub pożaru. Regulacje prawne zawierają również informacje na temat wymagań dotyczących ograniczenia nadmiernej emisji harmonicznych prądu przez oprawy oraz urządzenia zastosowane w instalacji oświetleniowej. Określają też dopuszczalne poziomy wahań napięcia oraz wymagane współczynniki migotania światła na zaciskach wejściowych opraw oświetleniowych. Dokumenty dotyczące wymagań prawnych związanych z osprzętem i oprawami oświetleniowymi z lampami fluorescencyjnym oraz ze źródłami światła LED zostały przedstawione w tabelach 3. i 4.

Oprócz kryteriów ilościowych stosowane są także kryteria jakościowe, mówiące o tym, że miejsce przeznaczone na zakupy i relaks powinno stwarzać przytulną, spokojną atmosferę. Uzyskuje się to m.in. za pomocą jasnego oświetlenia wnętrza, światłem o temperaturze barwowej T_b z przedziału (2700÷2900) K. Teren zewnętrzny powinien być oświetlony światłem o temperaturze barwowej T_b co najmniej 4000 K, gdyż światło takie mobilizuje człowieka do działania. Elewacje o ciepłej barwie oświetla się światłem o temperaturze barowej T_b poniżej 3000 K, natomiast elewacje w zimnych barwach światłem o temperaturze barwowej T_b wynoszącej co najmniej 5000 K.

Rozwiązania oświetlenia terenu zewnętrznego stacji benzynowych

Przeanalizowano cztery rozwiązania oświetleniowe stacji paliw różnych sieci. Iluminacja wiaty zależy zazwyczaj od jej rodzaju. Teren pod wiatą zwykle jest oświetlany oprawami typu high bay, naświetlaczami mocowanymi do wiaty lub przy łącznym użyciu tych dwóch sposobów. Do oświetlenia terenu zewnętrznego (parkingi, dojazdy) stosuje się naświetlacze z lampami wyładowczymi lub LED, które zwykle montuje się na słupach. Oświetlenie ogólne wnętrza budynku realizowane jest przy użyciu opraw o rozproszonej krzywej światłości, natomiast jako oświetlenie punktowe stosowane są reflektory. W stacji benzynowej przedstawionej na fotografii 2., do oświetlenia dróg dojazdowych oraz parkingów zastosowano wysokoprężne lampy sodowe w liczbie 12 sztuk, umieszczone na wysokości około 10 m co (20÷25) m. Obszar pod wiatą został oświetlony 10 lampami metalohalogenkowymi rozmieszczonymi nad dystrybutorami. Niestety, ten typ oświetlenia nie zapewnia dobrej widoczności stacji. Światło z lamp sodowych ma stosunkowo niski wskaźnik oddawania barw oraz w przypadku tej stacji kompletnie zlewa się z oświetleniem dróg, tak że dojazd oraz teren stacji zlewa się z otoczeniem. Spośród otoczenia wyróżnia się jedynie obszar pod wiatą oświetlony światłem o temperaturze barwowej T_b wynoszącej około 4000 K.

Inne rozwiązanie oświetlenia stacji paliw przedstawiono na fotografii 3. Obszar zewnętrzny stacji oświetla 13, rozmieszczonych co 20 m, lamp. Do oświetlenia drogi dojazdowej oraz parkingów zastosowano wysokoprężne lampy sodowe umieszczone na słupach, o wysokości około 7 m, z wysięgnikami. Obszar pod wiatą oświetlono 10 wbudowanymi oprawami z diodami LED. Pod wiatą są cztery filary, wzdłuż których zlokalizowane są dystrybutory, co w rezultacie stanowi pięć oddzielnych powierzchni (przejazdów) do oświetlenia. Zarówno większe przestrzenie (pomiędzy filarami i dystrybutorami), jak i mniejsze (przy dystrybutorach skrajnych) oświetlone są dwiema oprawami z lampami o T_b wynoszącej około 4000 K i R_a, powyżej 70. Oświetlenie dekoracyjne wiat stanowi zielony neon, natomiast w pylonach cenowych zastosowano wyświetlacze LED-owe barwy zielonej. Minusem tego rozwiązania jest wykorzystanie lamp sodowych do oświetlenia dróg dojazdowych oraz parkingów, ponieważ identyczne oświetlenie zastosowano na ulicy, wzdłuż której położona jest stacja. W rezultacie oświetlenie uliczne zlewa się z oświetleniem dróg dojazdowych, a stacja wyróżnia się z otoczenia jedynie oświetleniem obszaru pod wiatami.

Podobne rozwiązanie oświetleniowe zostało przedstawione na fotografii 4. Do oświetlenia drogi dojazdowej oraz parkingów zastosowano 15 wysokoprężnych lamp sodowych umieszczonych na słupach z wysięgnikami na wysokości około 7 m i rozmieszczonych co około (20÷25) m. Obszar pod wiatą oświetlono 10 wbudowanymi oprawami z diodami LED. Pod wiatą są cztery filary, wzdłuż których zlokalizowane są dystrybutory, co w rezultacie stanowi pięć oddzielnych powierzchni (przejazdów) do oświetlenia. Zarówno większe przestrzenie (pomiędzy filarami i dystrybutorami), jak i mniejsze (przy dystrybutorach skrajnych) oświetlone są dwiema oprawami LED. Oświetlenie dekoracyjne wiat stanowi zielony neon, natomiast w pylonach cenowych zastosowano wyświetlacze LED-owe barwy zielonej, dzięki czemu rzucają się w oczy i jest to zaletą. Minusem, podobnie jak na pierwszej stacji, jest w przypadku tych dwóch stacji wykorzystanie lamp sodowych do oświetlenia dróg dojazdowych oraz parkingów. Identyczny rodzaj oświetlenia zastosowano na ulicy, wzdłuż której położona jest stacja. W rezultacie oświetlenie uliczne zlewa się z oświetleniem dróg dojazdowych, stacja wyróżnia się z otoczenia jedynie oświetleniem obszaru pod wiatami, charakteryzującym się znacznie wyższą temperaturą barwową niż T_b » 4000 K, dość dobrym wskaźnikiem oddawania barw R_a (powyżej 70) oraz wysokim poziomem natężenia oświetlenia E.

W przypadku stacji paliw przedstawionej na fotografii 5., do oświetlenia dróg dojazdowych oraz obszaru pod wiatą zastosowano lampy metalohalogenkowe. Drogi dojazdowe oraz parkingi oświetlono 7 latarniami o wysokości około 7 m, rozmieszczonymi co (25÷30) m. Obszar pod wiatą stanowią 3 filary, wzdłuż których znajdują się dystrybutory. Całość oświetlona została 12 oprawami, po 2 w zewnętrznych częściach wiaty oraz po 4 w szerszych obszarach wiaty, pomiędzy filarami i dystrybutorami. Ze względu na fakt zastosowania wysokoprężnych lamp sodowych do oświetlenia ulicy, do oświetlenia stacji zastosowano lampy metalohalogenkowe o temperaturze barwowej T_b = 4000 K. Jest to dobre rozwiązanie, ponieważ tworzy kontrast barwny. Dzięki temu obiekt dość dobrze wyróżnia się z otoczenia nawet z dalszej odległości. Innym atutem rozwiązania oświetleniowego przedstawionego na fotografii 5a jest oświetlenie dekoracyjne wykonane czerwonym neonem oraz czerwone wyświetlacze LED na pylonie cenowym. Można stwierdzić, że spośród wszystkich opisanych czterech stacji paliw, właśnie ta jest najlepiej widoczna z drogi. 

Podsumowanie

Oświetlenie terenu pod wiatą stacji paliw realizowane jest zazwyczaj przy użyciu lamp metalohalogenkowych o mocach 250 W. Stosowane są również oprawy LED-owe o mocy rzędu 100 W. W przypadku opraw z diodami LED, gdy na stacji lub przy danych dystrybutorach nie ma klientów, można zastosować ich ściemnianie, co daje dodatkową oszczędność energii elektrycznej. Ich rozjaśnienie następuje przy pojawieniu się klienta. Niestety nie można tego stosować przy lampach wyładowczych. Wygaszanie ich podczas braku klientów jest niekorzystne ze względu na długi ponowny czas rozruchu oraz zachodzące w czasie zapłonu migotanie. W związku z tym po zmierzchu lampy wyładowcze muszą pracować przez cały czas. W zależności od wielkości stacji, przy zastosowaniu lamp wyładowczych miesięczny rachunek za energię elektryczną może wynieść około 4 tysięcy złotych, a przy oświetleniu LED-owym niecały tysiąc złotych [3]. Dodatkowo żywotność LED-ów wynosi ponad 10 lat [4]. Czas życia lamp wyładowczych jest (2÷3) razy krótszy. Do każdej wymiany źródła światła konieczne jest wynajęcie dźwigu wraz z personelem do jego obsługi oraz zakup nowej lampy, co oczywiście kosztuje. W związku z tym oświetlenie LED-owe ma tutaj znaczną przewagę nad lampami wyładowczymi.

W przypadku oświetlenia zewnętrznego, najbardziej opłacalną inwestycją są lampy indukcyjne. Oświetlenie indukcyjne jest technologią, którą także można zakwalifikować do energooszczędnej. W porównaniu z lampami wyładowczymi, lampy indukcyjne są drogie w zakupie, jednak pobierają nawet o (60÷70)% mniej energii, dzięki czemu inwestycja taka jest opłacalna. Ich zaletą jest również czas życia, który wynosi ponad 20 lat. 

Literatura

1. J. Biedrońska, J. Figaszewski, K. Kozak, A. Lisik, W. Mikoś-Rytel, Projektowanie obiektów motoryzacyjnych, Wydawnictwo Politechniki Śląskiej, Gliwice 2010
2. W. Pabiańczyk, Energooszczędne instalacje oświetleniowe, „Przegląd Elektrotechniczny” nr 6, 2010, R.86, s. 3
3. http://www.oswietlenieled.info/pl-stacjabenzynowa-strona-35.html
4. S. Zalewski, LED-y w oświetleniu wnętrz, „Przegląd Komunalny” nr 5, 2013, s. 86.

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!