Ocena funkcjonowania sieci niskiego napięcia o zróżnicowanym nasyceniu źródłami PV
Fotowoltaika. Fot. Unsplash
Polityka prowadzona przez państwa członkowskie Unii Europejskiej za jeden z podstawowych celów stawia osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 roku. Uzyskanie takiego celu, czyli zerowej emisji gazów cieplarnianych netto (w tym CO2), jest możliwe przez stopniowe odchodzenie od paliw kopalnych i zwiększenie udziału źródeł nisko- i zeroemisyjnych w strukturze wytwórczej [7].
Zobacz także
VOLT Polska Sp. z o.o. Inteligentna instalacja – fundament nowoczesnego prosumenta
Produkcja energii z odnawialnych źródeł to dziś standard, jednak jej charakter pozostaje niestabilny – zależny od pogody, pory dnia i sezonu. Odpowiednio zaprojektowana instalacja prosumencka może jednak...
Produkcja energii z odnawialnych źródeł to dziś standard, jednak jej charakter pozostaje niestabilny – zależny od pogody, pory dnia i sezonu. Odpowiednio zaprojektowana instalacja prosumencka może jednak skutecznie zniwelować te ograniczenia, zapewniając użytkownikowi realną kontrolę nad zużyciem energii, większą niezależność od rynku energii oraz ciągłość zasilania, nawet w sytuacjach awaryjnych.
VOLT Polska Sp. z o.o. Mądry prosument z inteligentną instalacją
Energia z OZE, przy wszystkich swoich zaletach, jest zmienna i nieprzewidywalna. Stworzenie w pełni sprawnej budynkowej elektrowni prosumenckiej – zapewniającej faktyczną niezależność od wahających się...
Energia z OZE, przy wszystkich swoich zaletach, jest zmienna i nieprzewidywalna. Stworzenie w pełni sprawnej budynkowej elektrowni prosumenckiej – zapewniającej faktyczną niezależność od wahających się cen energii elektrycznej oraz samowystarczalność energetyczną i spełnienie celów środowiskowych (np. zmniejszenie emisji CO2) czy ciągłość dostaw energii – jest jednak możliwe!
Weidmüller Rozwiązania fotowoltaiczne Weidmüller: najwyższa jakość i bezpieczeństwo
Wśród wielu produktów do systemów fotowoltaicznych, oferowanych przez firmę Weidmüller, przedstawiamy dwa innowacyjne rozwiązania, dzięki którym instalacja PV będzie działać efektywnie przez długie lata.
Wśród wielu produktów do systemów fotowoltaicznych, oferowanych przez firmę Weidmüller, przedstawiamy dwa innowacyjne rozwiązania, dzięki którym instalacja PV będzie działać efektywnie przez długie lata.
Do najbardziej popularnych źródeł odnawialnych można zaliczyć elektrownie wiatrowe oraz fotowoltaikę (PV) [9]. Jeśli chodzi o rozwój jednostek wytwórczych w sieci niskiego napięcia, to dominującą grupę stanowią mikroinstalacje PV. Intensywny rozwój tej grupy jest podyktowany licznymi programami wsparcia instalacji OZE, a także możliwością obniżenia, przez odbiorcę energii elektrycznej, rachunków za prąd. Odbiorca taki staje się wówczas prosumentem, może produkować energię elektryczną na własne potrzeby, a jej nadwyżkę oddawać do sieci i w późniejszym czasie ją odbierać [14].
Zwiększony udział mikroinstalacji w sieci niskiego napięcia, czyli małych jednostek wytwórczych powoduje, że zmianie ulega dotychczasowa rola sieci dystrybucyjnej. Z sieci pasywnej, czyli zaprojektowanej w taki sposób, aby energia płynęła tylko w jedną stronę (do odbiorcy), następuje stopniowe przekształcanie się w sieć aktywną, pozwalającą na przepływ dwukierunkowy (od-do prosumenta).
|
Streszczenie Postępujący wzrost liczby i udziału produkcji źródeł fotowoltaicznych przyłączonych do sieci niskiego napięcia może prowadzić do wystąpienia problemów z utrzymaniem przez operatorów systemu dystrybucyjnego właściwych poziomów napięć i prądów. Koniecznym jest zatem analizowanie wpływu energetyki rozproszonej na sieć w celu prawidłowego jej zarządzania i rozwoju. W artykule omówiono przyczyny i skutki oddziaływań źródeł PV na wybrane parametry sieci oraz przedstawiono symulacje na zaproponowanym modelu sieci dystrybucyjnej niskiego napięcia. Analizy przeprowadzono zarówno dla normalnych stanów pracy sieci, jak i awaryjnych. Dodatkowo uwzględniono wpływ rozmieszczenia źródeł PV na parametry sieci elektroenergetycznej, przy różnych wartościach obciążenia systemu i produkcji w źródłach. |
|
Abstract The Assessment of the Low Voltage Grid Operation with Different PV Sources Saturation |
|
W artykule:
|
Oddziaływania sieciowe
Zachodzące zmiany w sieci powodują, że Operatorzy Sieci Dystrybucyjnej są zmuszeni zmagać się z coraz liczniejszymi problemami i wyzwaniami [2, 3, 17]. Ciągły wzrost zapotrzebowania na energię elektryczną i coraz większa liczba przyłączanych mikroinstalacji, powoduje, że konieczne staje się inwestowanie w modernizację sieci oraz zwiększanie możliwości monitorowania i sterowania taką siecią. Ponadto mikroinstalacje, poprzez wykorzystanie energii słonecznej, są źródłami niesterowalnymi i niestabilnymi, czyli w dużej mierze generacja z tych źródeł zależna jest od panujących warunków atmosferycznych [11]. Sytuacja taka znacznie utrudnia zarządzanie siecią. Coraz częściej pojawiają się problemy związane z utrzymaniem wymaganych parametrów jakościowych energii elektrycznej, w tym w głównej mierze odpowiedniego poziomu napięcia [13, 15, 16]. W sieci niskiego napięcia istnieją ograniczone możliwości regulacji napięcia, w szczególności nie ma układów automatycznie regulujących napięcie. Klasycznie jedną z opcji jest regulacja poprzez zmianę położenia przełącznika zaczepów transformatora SN/nn, jednak jest to możliwe do wykonania jedynie w stanie beznapięciowym i wymaga obsługi ręcznej przez brygadę pogotowia energetycznego.
Do innych istotnych parametrów sieci można zaliczyć obciążalność linii elektroenergetycznych. Mikroinstalacje wytwórcze, wprowadzające moc do sieci dystrybucyjnej mogą powodować przekroczenia wartości prądu dopuszczalnego długotrwale, a co za tym idzie może to prowadzić do wyłączeń linii. Sytuacje takie mają istotny wpływ na jakość dostaw energii elektrycznej.
Tematyka oddziaływań sieciowych jest na bieżąco rozważana w różnych publikacjach [1, 4, 5, 6, 12]. Badania te koncentrują się na wieloaspektowej ocenie warunków sieciowych. Dla potrzeb tych badań rozpatrywane są różne scenariusze rozwoju PV w sieci, parametry urządzeń, a także mogą być to nawet narzędzia pozwalające na przeprowadzenie przedmiotowych analiz. Poniżej włączając się w nurt problematyki również przedstawiono jeden z możliwych wariantów analiz w zakresie oddziaływań źródeł PV na pracę sieci niskiego napięcia.
Metodyka podejścia do analiz oddziaływań źródeł PV
W zrealizowanych badaniach jako cel postawiono ocenę wpływu źródeł PV na pracę sieci niskiego napięcia w stanach normalnych i zakłóceniowych. Wykonawczo przeprowadzona analiza koncentruje się na ocenie w jaki sposób przyłączone mikroinstalacje oddziałują na poziomy napięć w węzłach sieci oraz na obciążalność linii elektroenergetycznych. Dla realizacji badań przyjęto różne warianty lokalizacji mikroinstalacji w sieci oraz różne charakterystyczne punkty pracy, pozwalające na zobrazowanie potencjalnych zagrożeń w funkcjonowaniu sieci dystrybucyjnej niskiego napięcia.
Obliczenia wykonano za pomocą programu OeS – Obliczenia Sieciowe 4.8.11, który umożliwia przeprowadzenie analizy funkcjonowania sieci niskiego napięcia z przyłączonymi mikroinstalacjami PV [10].
Badania wykonano w dwóch etapach analizując wpływ źródeł fotowoltaicznych na sieć elektroenergetyczną niskiego napięcia. Etap 1 obejmował pracę sieci w stanie ustalonym przy różnej konfiguracji i mocy źródeł. Etap 2 dotyczył analizy w wybranych stanach awaryjnych.
Rozpatrywane etapy oraz warianty przeprowadzonej analizy zostały zestawione w tabeli 1.
Dla każdego z realizowanych wariantów badania założono 2 charakterystyczne stany pracy przy różnych poziomach produkcji energii w źródłach PV oraz różnym zapotrzebowaniu. Założone skrajne punkty pracy to:
MZDP – małe zapotrzebowanie i duża produkcja,
DZMP – duże zapotrzebowanie i mała produkcja.
Do przeprowadzenia badań przyjęto, że „duża produkcja” z mikroinstalacji PV odpowiada generacji na poziomie 100% wartości ich mocy znamionowej, natomiast „mała produkcja” oznacza generację wynoszącą 20% wartości mocy znamionowej.
Spodziewane zapotrzebowanie w badanej sieci zostało określone na podstawie rzeczywistych grafików zużycia energii elektrycznej (grafików obciążenia).
Układ bazowy jest modelem sieci napowietrznej zasilanej z transformatora SN/nn o mocy 400 kVA przy pięciu obwodach niskiego napięcia. Model sieci zawiera 50 węzłów, do których przyłączeni są odbiorcy. Do wybranych węzłów przyłączone są mikroinstalacje fotowoltaiczne. Schemat połączeń przedstawiono na rysunku 1.
Wybrane wyniki
Poniżej przedstawiono wybrane wyniki symulacji w postaci wartości napięć w węzłach dla założonych stanów pracy układu. Prezentowane na rysunkach 2.–4. wykresy obrazują wartości napięć węzłowych wyznaczone w danym układzie sieci niskiego napięcia. Symulacje w stanie awaryjnym przeprowadzono przy wykorzystaniu modeli sieci zbudowanych dla stanów normalnych, czyli przy różnym rozmieszczeniu źródeł PV w sieci i dla różnych wartości obciążenia i generacji. Uzyskane wyniki przeanalizowano podobnie jak w przypadku stanów normalnych.
Rys. 2. Porównanie wartości napięć w węzłach w sieci – wariant 1, rys. J. Traskiewicz, M. Przygrodzki
Rys. 3. Porównanie wartości napięć w węzłach w sieci – wariant 2, rys. J. Traskiewicz, M. Przygrodzki
Rys. 4. Porównanie wartości napięć w węzłach w sieci – wariant 3a, rys. J. Traskiewicz, M. Przygrodzki
Spostrzeżenia i wnioski z przeprowadzonych badań
W ramach prowadzonych badań, w tym prezentowanych powyżej wybranych elementów, skupiono się na aspektach oceny poziomów napięć w węzłach sieci. Odnosząc się do uzyskanych wyników można zauważyć, iż najwyższe wartości napięć w węzłach wystąpiły dla punktu pracy MZDP, czyli w sytuacji gdy w modelowanej sieci było małe zapotrzebowanie na energię elektryczną, przy jednoczesnej dużej produkcji PV. Najniższe wartości napięć zaobserwowano dla punktu pracy DZMP, tj. w przypadku największego obciążenia sieci i małej produkcji PV. Zjawisko to występuje zarówno w przypadku pracy sieci w stanie normalnym, jak i awaryjnym, dla każdego badanego wariantu rozmieszczenia mikroinstalacji w sieci.
Kolejną obserwacją jest zauważalny wpływ odległości węzłów od stacji zasilającej. Największe zmiany napięć występują dla węzłów, które są położone najdalej. Przy dużej generacji z mikroinstalacji, na końcu obwodów napięcie jest wyższe niż na początku. Wyjątek stanowi obwód, w którym nie było zainstalowanych źródeł PV. Przyłączenie dodatkowych źródeł PV do sieci wpłynęło na znaczne zwiększenie maksymalnych wartości napięć, które oscylują w pobliżu dopuszczalnych limitów napięć.
Analiza różnych konfiguracji źródeł w ramach wariantu 3 dla stanów ustalonych pozwoliła na zbadanie, w jaki sposób rozmieszczenie mikroinstalacji fotowoltaicznych w sieci niskiego napięcia, wpływa na poziomy napięć w węzłach. W przypadku zagęszczenia źródeł PV na końcu każdego z obwodów można zaobserwować wyższe wartości napięć niż dla przypadku skupienia źródeł na początku obwodów, w pobliżu zasilającej stacji transformatorowej. Jeżeli źródła fotowoltaiczne zostaną rozmieszczone równomiernie w sieci, na każdym z obwodów to wówczas najwyższa wartość napięcia daje wyrównany rozkład napięcia. Najbardziej niekorzystnym rozkładem jest ten, w którym wszystkie dodane mikroinstalacje zostały zlokalizowane na końcu najdłuższego obwodu. W obwodzie tym wartości napięć są zdecydowanie wyższe, niż w pozostałych obwodach. Dla punktów pracy MZDP i DZDP, w najdłuższym obwodzie, dochodzi do przekroczenia dopuszczalnych wartości napięć. Dużo bardziej korzystne jest zlokalizowanie źródeł PV na końcu najkrótszego obwodu. Rozmieszczenie mikroinstalacji w węzłach, w których jest najwięcej odbiorów dla badanej sieci, skutkuje wystąpieniem maksymalnych wartości napięć w innym obwodzie niż najdłuższy.
Przy wyłączeniu najdłuższego obwodu (wariant A1) wartości napięcia w węzłach zawierały się w granicach ±10% napięcia znamionowego. Losowe dołożenie źródeł PV do modelu bazowego spowodowało wzrost górnej granicy napięcia. Największy wzrost napięcia zaobserwowano przy dużym skupieniu źródeł PV w jednym obwodzie, w węźle końcowym. Wartości te były zbliżone do górnej granicy napięcia dopuszczalnego. Wyłączenie fragmentu sieci w miejscu rozgałęzienia (wariant A2), nie wpłynęło znacząco na wartości napięć w pozostałych obwodach sieci. Dla przypadku, w którym dołożono mikroinstalacje na końcu obwodu (w tym również w rozgałęzieniu) oraz przy równomiernych rozłożeniu źródeł PV również mimo awarii uzyskano poprawę warunków napięciowych.
Warto zauważyć, że w przeprowadzonych analizach zastosowano szereg uproszczeń. W sytuacjach rzeczywistych generacja z mikroinstalacji fotowoltaicznych cechuje się pewną nieprzewidywalnością i jest ściśle uzależniona jest od aktualnych warunków pogodowych, dodatkowo profil obciążenia sieci ulega zmianom w ciągu doby. W badaniach przyjęto tylko pewne charakterystyczne punkty pracy, które symulują sytuacje skrajne, w danych godzinach w ciągu letniego dnia. Również symulacje przeprowadzono w układzie trójfazowym sieci niskiego napięcia z przyłączonymi układami fotowoltaicznymi, czyli przy symetrycznym rozłożeniu obciążeń pomiędzy fazy. Często w przypadku przyłączania do sieci źródeł PV mogą pojawiać się problemy z asymetrią napięć, szczególnie w przypadku przyłączania jednofazowych instalacji fotowoltaicznych [5].
Podsumowanie
Zainteresowanie źródłami odnawialnymi jest bardzo duże, stosuje się uproszczone procedury przyłączania mikroinstalacji do sieci, co przy spełnieniu określonych wymogów powoduje, że sieć elektroenergetyczna jest coraz bardziej nasycona mikroinstalacjami fotowoltaicznymi. O ile pojedyncze źródła nie oddziałują znacząco na sieć, to ich duża liczba może prowadzić do występowania negatywnych skutków, w tym problemów z utrzymaniem odpowiednich poziomów napięć i prądów. Zjawiska te nasilają się w przypadku, gdy mikroinstalacje fotowoltaiczne produkują najwięcej energii, czyli w bardzo słoneczne dni, w godzinach, w których zapotrzebowanie na energię przez odbiorców jest stosunkowo małe. Do sieci wprowadzana jest wówczas nadwyżka energii, która skutkuje zwiększeniem napięcia w instalacjach prosumentów, co w rezultacie prowadzi do ich wyłączeń.
Bardzo ważnym aspektem staje się konieczność dostosowywania sieci elektroenergetycznych niskiego napięcia, i nie tylko, do rozwoju energetyki rozproszonej. Może się to odbywać poprzez modernizację sieci, w tym instalowanie nowoczesnych urządzeń energoelektronicznych, które wspomagałyby pracę sieci. Inną opcję stanowi rozwój magazynów energii. Przydomowe magazyny energii dają możliwość magazynowania nadwyżek energii, którą później można wykorzystać w okresach niedoboru, w tym również w razie awarii sieci dystrybucyjnej. Takie rozwiązanie zapewnia dużo większą niezależność energetyczną dla prosumentów oraz oddziałuje na bardziej stabilną pracę mikroinstalacji z siecią niskiego napięcia. Praca sieci elektroenergetycznych nasyconych źródłami PV dodatkowo powinna być stale monitorowana, co staje się możliwe dzięki budowaniu sieci w standardzie „smart grid” [8]. Konieczne jest wdrażanie inteligentnych systemów pomiarowo-kontrolnych oraz decyzyjnych, które pozwolą zwiększyć niezawodność pracy systemu elektroenergetycznego. Mikroinstalacje mogą być efektywnie wykorzystane, jeżeli aktualna infrastruktura sieciowa, zostanie dostosowana również do pracy przy przepływie energii w odwrotnym kierunku niż dotychczasowo.
Literatura
- B. Bayer, H. Thomas, P. Matschoss, A. Marian, The German experience with integrating photovoltaic systems into the low-voltage grids. Renewable Energy, vol. 119, April 2018, pp. 129-141, DOI: 10.1016/j.renene.2017.11.045.
- Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej z dnia 7.05.2021r., Tauron Dystrybucja S.A., https://www.tauron-dystrybucja.pl/uslugi-dystrybucyjne/instrukcja-iriesd, [dostęp: 25.08.2021].
- Karty Aktualizacji Instrukcji Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnej, Tauron Dystrybucja S.A., https://www.tauron-dystrybucja.pl/uslugi-dystrybucyjne/instrukcja-iriesd, [dostęp: 25.08.2021].
- R. Kowalak, Zmiany poziomów napięć w sieci niskiego napięcia z przyłączonymi źródłami generacji rozproszonej. Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki PG, Nr 52, 2017, ss. 179–182, ISSN 2353-1290.
- A. Lucas, Single-Phase PV Power Injection Limit due to Voltage Unbalances Applied to an Urban Reference Network Using Real-Time Simulation. Applied Sciences, Vol. 8, Issue 8, August 2018, p. 1333, DOI: 10.3390/app8081333.
- P. Miller, M. Wancerz, Praca źródeł fotowoltaicznych przy zmianach i zanikach napięcia w sieci nn, „Rynek Energii”, nr 1/2017, ISSN 1425-5960.
- Monitor Polski 2021 poz. 264: Obwieszczenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 2 marca 2021 r. w sprawie polityki energetycznej państwa do 2040 r.
- M. Parol, Mikrosieci niskiego napięcia, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, Warszawa 2013.
- J. Paska, Wytwarzanie rozproszone energii elektrycznej i ciepła, Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej, 2010.
- Program OeS, IPC s.c. Ośrodek badawczo-rozwojowy elektroenergetyki, https://www.ipcsc.pl/index.php/oprogramowanie/obliczenia-sieciowe [dostęp: 25.08.2021].
- K. Sereja, Funkcjonowanie instalacji prosumenckich w sieci niskiego napięcia – ujęcie probabilistyczne. Poznan University of Technology Academic Journals: Electrical Engineering, no. 98, 2019 pp. 31–40, DOI 10.21008/j.1897-0737.2019.98.0003.
- M. Sobierajski, W. Rojewski, Analysis of Energy and Power Generation in a Photovoltaic Micro installation Interconnected with a Low Voltage Grid. Acta Energetica, vol. 4, no. 25, 2015, pp. 111–115, DOI: 10.12736/issn.2300-3022.2015410.
- Topolski Ł. , Schab W. , Firlit A. , Piątek K.: Analiza wpływu generacji rozproszonej na wybrane parametry jakości energii elektrycznej w sieci niskiego napięcia na terenie klastra Wirtualna Zielona Elektrownia Ochotnica. Przegląd Elektrotechniczny, R. 96, nr 3, 2020, ss. 17–20, DOI: 10.15199/48.2020.03.05.
- Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii. Dz. U. 2015 poz. 478.
- M. Wancerz, P. Miller, Problemy napięciowe w instalacjach niskiego napięcia z dużą koncentracją mikroźródeł.
- Przegląd Elektrotechniczny, R. 94, nr 7, 2018, DOI: 10.15199/48.2018.07.08.
- I. Wasiak, R. Pawełek, Jakość zasilania w sieciach z generacją rozproszoną. PWN, Warszawa 2015.
- Zbiór wymagań dla modułów wytwarzania energii typu A, w tym mikroinstalacji (wersja z 31.12.2019 r.), https://www.tauron.pl/dla-domu/urzadzenia/fotowoltaika, [dostęp: 25.08.2021].








