Rola samorządów w transformacji energetycznej

Rozwiązaniem problemu z dostępem do nośników energii jest ich import, który – jak się okazuje – może być wykorzystywany jako narzędzie nacisku politycznego. Ważnym krokiem w kierunku poprawy bezpieczeństwa energetycznego, a jednocześnie redukcji emisji gazów cieplarnianych i neutralności klimatycznej, jest odejście od zanieczyszczających źródeł energii – w szczególności paliw kopalnych, takich jak węgiel i gaz ziemny, które emitują znaczne ilości gazów cieplarnianych podczas spalania – na rzecz źródeł bardziej przyjaznych dla środowiska, w szczególności energii odnawialnej. Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czy możliwe jest oparcie nowego systemu energetycznego wyłącznie na źródłach odnawialnych? Już dziś widać wyraźnie, że nadmiar mocy zainstalowanej w stochastycznych źródłach OZE jest ogromnym wyzwaniem i jednocześnie problemem dla operatorów systemów energetycznych.

Z jednej strony istotnym elementem bezpieczeństwa energetycznego jest zastępowanie wycofywanych z eksploatacji elektrowni węglowych odnawialnymi źródłami energii, stąd ich coraz większy udział w KSE. Z drugiej strony – ze względu na ich zdecydowanie krótszy czas pracy w ciągu roku – konieczne będzie znaczne przewymiarowanie ich mocy zainstalowanej w stosunku do wycofywanych źródeł konwencjonalnych.

Krajowy System Elektroenergetyczny z uwzględnieniem źródeł OZE

Według danych PSE S.A. w Polsce na koniec 2024 roku moc zainstalowana we wszystkich źródłach energii przekroczyła 72 GW (rys. 1.). 

Z tego źródła odnawialne stanowią już 44% mocy zainstalowanej (rys. 2.) i odpowiadały w 2024 roku za prawie 25% wyprodukowanej energii elektrycznej (rys. 3.).

Warto również zauważyć, że w ciągu ostatnich 20 lat moc zainstalowana w OZE zmieniała się bardzo dynamicznie (rys. 4.). 

Do 2016 roku rozwijały się przede wszystkim elektrownie wiatrowe. Po wejściu w życie tzw. ustawy wiatrakowej (2016), która zdecydowanie ograniczyła możliwości budowy nowych elektrowni, ich rozwój dość znacznie wyhamował. Z kolei wprowadzenie tzw. ustawy prosumenckiej w 2019 roku spowodowało bardzo dynamiczny rozwój instalacji fotowoltaicznych, przede wszystkim prosumenckich.

Na koniec sierpnia 2025 roku w KSE mieliśmy ponad 36 GW mocy zainstalowanej w źródłach odnawialnych, w tym prawie 24 GW (65% udziału w miksie OZE – rys. 5.) stanowią instalacje fotowoltaiczne, ponad 10 GW – elektrownie wiatrowe (prawie 30% udziału w miksie OZE). 

Nadal stosunkowo niewielki udział w rozwoju źródeł OZE mają elektrownie biogazowe, których moc zainstalowana wynosi niewiele ponad 320 MW, pomimo znacznego potencjału rozwoju tych źródeł.

Porównując udziały procentowe mocy zainstalowanych w źródłach OZE (rys. 5.) z produkowaną przez nie energią elektryczną, wprowadzaną do systemu elektroenergetycznego, można zauważyć, że proporcje elektrowni fotowoltaicznych i wiatrowych są odwrotne. Elektrownie wiatrowe odpowiadają za 49% produkowanej przez źródła OZE energii elektrycznej, podczas gdy instalacje fotowoltaiczne tylko za nieco ponad 31% (rys. 6.).

Rozwój energetyki odnawialnej ma istotne znaczenie dla realizacji podstawowych celów polityki energetycznej. Zwiększenie wykorzystania tych źródeł niesie za sobą większy stopień uniezależnienia się od dostaw energii z importu.

Promowanie wykorzystania odnawialnych źródeł energii pozwala na zwiększenie stopnia dywersyfikacji źródeł dostaw oraz stworzenie warunków do rozwoju energetyki rozproszonej opartej na lokalnie dostępnych surowcach.

Jest jednak druga strona medalu rozwoju źródeł OZE w Polsce. W założeniach polityki energetycznej Polski do 2040 roku zapisano, że do 2040 roku w KSE zainstalowane będzie ok. 16 GW mocy w instalacjach fotowoltaicznych. Dokument strategiczny, jakim jest „Polityka energetyczna Polski do 2040 roku” (PEP 2040), daje zarówno inwestorom jak i spółkom energetycznym jasny sygnał, w jaki sposób rozwijać się będzie system energetyczny i na jakie kwestie należy zwrócić szczególną uwagę, planując rozwój swoich firm. Dlatego w kwietniu 2023 roku zostały zaprezentowane założenia do aktualizacji „Polityki energetycznej Polski do 2040 roku” [6]. W proponowanej aktualizacji zapisano, że źródła odnawialne mogą osiągnąć ok. 50 GW w 2030 roku i ok. 88 GW w 2040 roku, a łączna moc zainstalowana w systemie ma osiągnąć ok. 130 GW. Ponadto w planach spółek energetycznych jest wybudowanie do 2040 roku około 8 GW nowych źródeł wytwórczych zasilanych gazem ziemnym.

Jeśli przyjrzymy się, jakie były przyrosty liczby instalacji prosumenckich na przestrzeni ostatnich lat, łatwo zauważyć, że założenia zawarte w PEP 2040 zostały przekroczone już w momencie publikacji tego dokumentu. Na koniec 2024 roku w Polsce mieliśmy już ponad 1,54 mln mikroinstalacji o łącznej mocy ponad 12,7 GW (rys. 7.). 

Zdecydowana większość mikroinstalacji (prawie 98,6%) należała do prosumentów, w całym kraju było ich 1 522 655. Instalacje te wprowadziły do sieci elektroenergetycznej w 2024 roku ok. 8 GWh energii elektrycznej (rys. 8.) – to jest ok. 4,7% wyprodukowanej w kraju energii. 

Ponadto ich autokonsumpcja wyniosła 2,6 TWh, co stanowiło ok. 1,5% krajowego zużycia [5].

Problemy operatorów z nadmiarem generacji ze źródeł OZE

Dynamiczny rozwój źródeł odnawialnych, w szczególności prosumenckich instalacji fotowoltaicznych oraz wielkoskalowych farm fotowoltaicznych, przy jednocześnie niewielkim wzroście zapotrzebowania na energię elektryczną skutkuje coraz częściej koniecznością ograniczania produkcji energii z OZE, czyli tzw. nierynkowym redysponowaniem. Mechanizmem redysponowania objęte są przede wszystkim wielkoskalowe farmy i przemysłowe instalacje fotowoltaiczne, głównie w okresach najkorzystniejszych warunków słonecznych, przy jednoczesnym braku zapotrzebowania odbiorców na energię. Prosumenci, którzy tworzą największy segment fotowoltaiki w Polsce, nie są wyłączani z powodów bilansowych. Takie czasowe ograniczanie produkcji ze źródeł odnawialnych realizowane jest na polecenie OSP i w znacznej części następuje za pośrednictwem OSD, bo to do sieci OSD przyłączona jest większość źródeł OZE.

Konieczność stosowania tego mechanizmu wzrosła wraz z rozwojem OZE, których praca jest uzależniona od warunków pogodowych. Skala tego zjawiska będzie się w najbliższych latach z pewnością pogłębiać.

Obecnie toczy się dyskusja, jak w przyszłości wykorzystać ten nadmiar generowanej energii i nie tracić jej bezpowrotnie. Wśród wielu możliwości wymienia się zwiększenie możliwości magazynowania energii elektrycznej, wykorzystanie ciepłownictwa do odbioru nadwyżek energii elektrycznej na cele ciepłownicze, z wykorzystaniem np. kotłów elektrodowych czy magazynów ciepła. Kolejną z propozycji jest zmiana energii elektrycznej na wodór w technologii Power to Gas. Wydaje się również, że zagospodarowanie nadwyżek produkowanej energii elektrycznej, zwiększona autokonsumpcja na poziomie lokalnym mogłyby również być dobrym środkiem zaradczym w celu poprawy elastyczności i bilansowania systemu.

Społeczności lokalne i rola samorządu w transformacji energetycznej

Założenia transformacji energetycznej obejmują wiele aspektów. Jednym z nich jest rozwój i integracja odnawialnych źródeł energii w systemie elektroenergetycznym, co wymaga również inwestycji w nowoczesne technologie magazynowania energii, inteligentne sieci oraz cyfryzację sektora energetycznego. Jednak nieodłącznym elementem procesu transformacji energetycznej jest decentralizacja i dekarbonizacja systemu energetycznego, umożliwiająca zwiększenie roli prosumentów, czyli jednoczesnych producentów i konsumentów energii [7, 8, 9].

Rozwój energetyki obywatelskiej, niezbędny przy decentralizacji systemu energetycznego, przyczynia się do zwiększenia dostępu do energii oraz wzmacnia niezależność energetyczną poszczególnych obszarów. Decentralizacja przyczynia się także do zwiększenia odporności systemu energetycznego na awarie i kryzysy poprzez dywersyfikację źródeł energii oraz ograniczenie strat przesyłowych.

Istotą transformacji energetycznej na poziomie lokalnym jest możliwość tworzenia inicjatyw energetycznych. Założenie ich tworzenia polega na tym, aby kontrolować produkcję i zużycie energii oraz ograniczać jej koszty. Członkowie inicjatyw energetycznych pełnią podwójną rolę: są jednocześnie producentami i konsumentami energii. Dzięki temu energia wyprodukowana przez jedną osobę może być konsumowana przez innego członka społeczności, co zwiększa poziom autokonsumpcji energii i minimalizuje straty związane z jej przesyłem. Społeczności, spółdzielnie i klastry energetyczne mają potencjał, aby stać się w najbliższej przyszłości kluczowym elementem społeczności energetycznych. Niestety, potencjał spółdzielni czy klastrów energetycznych nie jest wykorzystywany. Wynika to przede wszystkim z barier prawnych i ekonomicznych. Ponadto jednym z ograniczeń w ich funkcjonowaniu jest trudna współpraca z operatorami sieci dystrybucyjnych w zakresie realizacji działań umożliwiających rozwój klastra lub spółdzielni energetycznej. Wynika to m.in. z braku jasnej strategii dla rozwoju energetyki społecznej [7, 8, 9].

Zgodnie z unijnymi dyrektywami, państwa członkowskie są zobowiązane do tworzenia odpowiednich warunków prawnych i finansowych sprzyjających rozwojowi inicjatyw energetycznych. W Polsce do takich form należą obywatelskie społeczności energetyczne, spółdzielnie energetyczne oraz klastry energii. Działalność każdej z tych form regulują odpowiednie przepisy Ustawy z dnia 20 lutego 2015 roku o odnawialnych źródłach energii [12] oraz Ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 roku Prawo energetyczne [10]. Ponadto plany rozwoju społeczności energetycznych, spółdzielni i klastrów energii zawarte są w wielu innych dokumentach, m.in. w „Krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu do 2030 roku”, „Strategii Rozwoju Energetyki Rozproszonej w Polsce do 2040 roku” czy „Polityce energetycznej Polski do 2040 roku”. W prawie krajowym można wyróżnić kilka form organizacyjno-prawnych energetyki obywatelskiej: prosument energii odnawialnej, prosument zbiorowy energii odnawialnej, prosument wirtualny energii odnawialnej, spółdzielnia energetyczna, klaster energii, obywatelska społeczność energetyczna.

Obywatelska społeczność energetyczna to podmiot, który posiada zdolność prawną i jest oparty na dobrowolnym uczestnictwie, w którym mogą brać udział osoby fizyczne, jednostki samorządu terytorialnego, mikro- lub mali przedsiębiorcy, dla których działalność gospodarcza w sektorze energetycznym nie stanowi przedmiotu podstawowej działalności gospodarczej. Obywatelska społeczność energetyczna może prowadzić działalność na obszarze działania jednego operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do którego sieci (o napięciu znamionowym nie wyższym niż 110 kV) są przyłączone instalacje należące do członków, udziałowców lub wspólników tej społeczności, a podjęcie działalności uzależnione jest m.in. od uzyskania wpisu do wykazu obywatelskich społeczności energetycznych, prowadzonego przez prezesa Urzędu Regulacji Energetyki. Przedmiotem działalności obywatelskiej społeczności energetycznej może być wytwarzanie, zużywanie, dystrybucja, sprzedaż, obrót, agregacja i magazynowanie energii elektrycznej. Do zadań społeczności może należeć także: realizowanie przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, świadczenie usług ładowania pojazdów elektrycznych, świadczenie innych usług na rynkach energii elektrycznej, w tym usług systemowych lub usług elastyczności, wytwarzanie, zużywanie, magazynowanie lub sprzedaż biogazu, biogazu rolniczego, biomasy i biomasy pochodzenia rolniczego w rozumieniu ustawy o OZE [12].

Spółdzielnia energetyczna to forma prawna, której członkowie, na zasadzie dobrowolności, współpracują w celu wspólnego wytwarzania, dystrybucji i konsumpcji energii, głównie z OZE. To spółdzielnia w rozumieniu Ustawy z dnia 16 września 1982 roku Prawo spółdzielcze lub spółdzielnia rolnicza w rozumieniu Ustawy z dnia 4 października 2018 roku o spółdzielniach rolników, której przedmiotem działalności jest wytwarzanie, obrót lub magazynowanie: energii elektrycznej, biogazu, biogazu rolniczego, biometanu lub ciepła, w instalacjach odnawialnego źródła energii dokonywane w ramach działalności prowadzonej wyłącznie na rzecz tych spółdzielni oraz ich członków. Spółdzielnia energetyczna może działać jedynie na obszarze jednego operatora systemu dystrybucyjnego, a jej źródła energii mają być przyłączone do sieci dystrybucyjnej energii elektrycznej o napięciu niższym niż 110 kV, sieci gazowej lub ciepłowniczej. Dodatkowo spółdzielnia energetyczna ma obowiązek zawarcia umowy na sprzedaż energii wyłącznie z jednym sprzedawcą. Spółdzielnie mają zapewniony korzystny system rozliczeń: za każdą kilowatogodzinę energii oddanej do sieci przez spółdzielnie mogą one pobrać 0,6 kWh energii. Działają więc w zasadzie podobnie jak prosumenci w net-meteringu. Łączna moc wszystkich instalacji odnawialnych źródeł energii działających w ramach jednej spółdzielni energetycznej nie może przekraczać 10 MW [12].

Co ważne, aby spółdzielnia energetyczna mogła funkcjonować, musi spełnić następujące warunki:

• prowadzi działalność na obszarze gminy wiejskiej lub miejsko-wiejskiej w rozumieniu przepisów o statystyce publicznej lub na obszarze nie więcej niż trzech tego rodzaju gmin bezpośrednio sąsiadujących ze sobą;
• w przypadku, gdy przedmiotem jej działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej, łączna moc zainstalowana elektryczna wszystkich instalacji odnawialnego źródła energii nie przekracza 10 MW, a ich sprawność wytwarzania energii elektrycznej umożliwia pokrycie w ciągu roku nie mniej niż 70% potrzeb własnych spółdzielni energetycznej i jej członków [12].

Klaster energii to porozumienie cywilnoprawne pomiędzy różnymi podmiotami: osobami fizycznymi, prawnymi, jednostkami samorządu terytorialnego (JST) i innymi organizacjami, którego przedmiotem jest współpraca w zakresie: wytwarzania, magazynowania, równoważenia zapotrzebowania, dystrybucji lub obrotu energii elektrycznej lub paliw [12]. Klaster tworzy się w celu zapewnienia jego stronom korzyści gospodarczych, społecznych lub środowiskowych lub zwiększenia elastyczności systemu elektroenergetycznego, którego stroną jest co najmniej: jednostka samorządu terytorialnego lub spółka kapitałowa utworzona przez jednostkę samorządu terytorialnego z siedzibą na obszarze działania klastra energii lub spółka kapitałowa, której udział w kapitale zakładowym spółki jest większy niż 50% lub przekracza 50% liczby udziałów lub akcji. Taka definicja sprawia, że krąg podmiotów mogących uczestniczyć w takim porozumieniu pozostaje otwarty. Obejmuje on zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym przepisy szczególne nadają zdolność prawną. Jednocześnie jednak ustawodawca wprowadził obligatoryjny warunek, zgodnie z którym w porozumieniu musi uczestniczyć przynajmniej jedna jednostka samorządu terytorialnego (JST). To powinno zagwarantować, że działalność klastra energii przyniesie znaczne korzyści na poziomie lokalnym i będzie sprzyjać ścisłej współpracy z samorządem terytorialnym. W skład klastra znajdującego się na obszarze jednego powiatu może wchodzić dowolna liczba gmin, natomiast gdy klaster znajduje się na terenie dwóch lub więcej powiatów, liczba gmin wynosić może maksymalnie pięć.

Jeśli klastry chcą korzystać ze wsparcia, muszą zostać wpisane do rejestru klastrów prowadzonego przez prezesa URE. Klastry są zwolnione z części opłat (np. z opłaty OZE, kogeneracyjnej), a także mogą uzyskać zniżkę na opłatę dystrybucyjną dla energii elektrycznej, ale pod pewnymi warunkami. Jeśli w danej godzinie autokonsumpcja energii elektrycznej klastra przekroczy 60% – zniżka na opłatę dystrybucyjną wynosi 5%, natomiast jeśli klaster osiągnie pełną autokonsumpcję (w danej godzinie wykorzysta tyle energii, ile wyprodukował) – opłata dystrybucyjna spadnie o 25%. Dodatkowo w okresie lat 2024-2026 co najmniej 30% energii wytwarzanej przez klaster musi pochodzić z odnawialnych źródeł, a magazyny energii muszą mieć moc równą co najmniej 2% mocy zainstalowanej. W kolejnych latach te wymogi stają się jeszcze większe, udział OZE rośnie do 50%, a magazyny muszą osiągnąć 5% mocy instalacji. Łączna moc źródeł w klastrze nie może przekroczyć 150 MW [12].

W „Strategii rozwoju energetyki rozproszonej w Polsce do 2040 roku” [11] zdefiniowano główne cele rozwoju lokalnych inicjatyw energetycznych. Celami tymi są:

1. rozwój otoczenia regulacyjnego przyjaznego dla energetyki rozproszonej,
2. poprawa poziomu wiedzy, edukacji i kompetencji w sferach powiązanych z energetyką rozproszoną,
3. promowanie szerszego wykorzystywania inteligentnych i nowoczesnych rozwiązań sprzyjających rozwojowi energetyki rozproszonej.

Dla każdego z celów sformułowana została lista działań wspierających, realizujących cele. Wśród nich warto wymienić:

Działanie 2. Poprawa warunków współpracy z operatorami sieci dystrybucyjnych;

• pkt 2.2. Standaryzacja danych i protokołów komunikacyjnych dla wymiany danych w ramach klastrów energii oraz pomiędzy klastrami energii i interesariuszami zewnętrznymi (np. operatorami);
• pkt. 2.7. Ustawowe określenie m.in. zasad współpracy OSD z klastrami energii/spółdzielniami energetycznymi;

Działanie 8. Zwiększenie poziomu sterowalności sieci;

• pkt. 8.2. Wprowadzenie standardów, np. w systemach wsparcia promujących stosowanie zróżnicowanych technologicznie rozproszonych źródeł energii, tym samym zrównoważony miks energetyczny. Struktura wytwarzania energii w ramach klastra energii/spółdzielni energetycznej powinna uwzględniać instalację sterowanych źródeł (np. generatorów biogazowych, układów kogeneracyjnych itp.) jako uzupełnienie OZE pogodozależnych. W zbiorze źródeł należy także rozważać instalacje off-grid;

8.7. Rozwój i wdrażanie narzędzi informatycznych ułatwiających zarządzanie klastrami energii/spółdzielniami energetycznymi i umożliwiających realizację podstawowych funkcji zarządczych, np.:

– grafikowanie/bilansowanie produkcji energii i zapotrzebowania na energię, w tym rozwiązania umożliwiające zarządzanie popytem (np. DSM, DSR),

– ewidencjonowanie i rozliczanie członków klastra z zastosowaniem także nowoczesnych rozwiązań taryfowych, tj. taryf wielostrefowych czy taryf dynamicznych,

– rozliczenia sąsiedzkie pomiędzy uczestnikami klastra.

Z perspektywy JST i społeczności, lokalne inicjatywy energetyczne powinny w przyszłości przyczynić się do budowy i modernizacji mikrosieci, co przełoży się na poprawę efektywności energetycznej i zwiększenie stabilności dostaw.

24 marca 2025 roku opublikowano na stronach rządowych projekt ustawy o zmianie ustawy Prawo energetyczne, który stanowi kolejny krok w kierunku dostosowania polskich regulacji do prawa unijnego. Projekt zakłada wdrożenie postanowienia Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1711 oraz Rozporządzenia (UE) 2024/1106, które mają na celu zwiększenie odporności rynku energii, ochronę konsumentów i przyspieszenie transformacji energetycznej. W projekcie znalazły się również zapisy dotyczące planowania energetycznego i roli samorządów. Zapisano, że rezygnuje się z obowiązku uchwalania założeń do planów zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. Projekt zakłada opracowywanie projektów planów zaopatrzenia w ciepło, które uzyskają rangę aktów prawa miejscowego. Samorządy otrzymają szersze kompetencje w zakresie nadzoru nad ich realizacją, a współpraca jednostek samorządu terytorialnego z operatorami systemów energetycznych w zakresie ich realizacji ma zostać usprawniona.

Jak zatem można zauważyć, rola samorządu w procesie transformacji energetycznej jest bardzo istotna – zarówno w kwestii samej transformacji energetycznej, jak i w obszarze społecznym. To JST są ważnym elementem tworzenia społeczności energetycznych.

Podsumowanie

Obecny model działania systemu rynku energii zakłada, że cała energia wyprodukowana przez prosumenta, spółdzielnię, klaster i niewykorzystana przez niego trafia do systemu. Oznacza to, że w momencie, kiedy jest duże nasłonecznienie lub sprzyjające warunki wietrzne, zdarza się, że znacznie większa ilość energii jest produkowana niż zużywana. Sieci przesyłowe oraz dystrybucyjne nie są przygotowane na odebranie takich ilości energii w krótkim czasie.

Wraz z odchodzeniem od węgla będziemy budować coraz więcej źródeł OZE, system będzie zdecydowanie bardziej przewymiarowany niż obecnie. Im większy będzie system, tym trudniej będzie go zbilansować.

Czy w takim razie bilansowanie energii na lokalnym rynku może być interesującym rozwiązaniem? Cała energia wyprodukowana ze źródeł rozproszonych mogłaby być wykorzystana lokalnie, a jej nadwyżki zostałyby zmagazynowane.

Inicjatywy energetyczne realizowane oddolnie z udziałem samorządu – ze względu na fakt opierania się przede wszystkim na źródłach OZE – mogą odgrywać znaczącą rolę w procesie transformacji energetycznej. Reprezentują one model energetyki rozproszonej, który dobrze zarządzany powinien wzmacniać odporność systemu energetycznego. Poprzez promowanie konsumpcji energii w pobliżu źródła, inicjatywy energetyczne mogą wspierać lepsze wykorzystanie lokalnego potencjału produkcyjnego. To z kolei powinno przekładać się na bardziej efektywne funkcjonowanie sieci energetycznej – w porównaniu do obecnego systemu ze znacznym udziałem indywidualnych prosumentów z mikroinstalacjami OZE.

Kolejnym krokiem rozwoju przedstawionych inicjatyw energetycznych, a zarazem interesującą alternatywą dla ich rozwoju, może być wdrożenie modelu wirtualnej elektrowni (VPP – Virtual Power Plant). Wirtualna elektrownia to system, który może zintegrować lokalne źródła energii odnawialnej oraz odbiorców w ramach zintegrowanego mechanizmu zarządzania. Dzięki temu możliwe będzie efektywne zarządzanie zasobami energetycznymi, co pozwoli na optymalizację zarówno lokalnego zapotrzebowania na energię, jak i jej nadwyżek.

Wirtualna elektrownia pozwoli na lepsze wykorzystanie dostępnych zasobów energii. Powinna ona funkcjonować jako sterowalna jednostka w ramach Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, co ułatwi integrację z rynkiem energii. Taki model pozwoli w przyszłości na bardziej elastyczne reagowanie na zmiany w zapotrzebowaniu i produkcji energii na lokalnych rynkach, a także stworzy możliwość udziału w usługach systemowych, takich jak bilansowanie sieci czy handel nadwyżkami energii na rynkach hurtowych.

Dla operatorów sieci dystrybucyjnych taki wirtualny, a jednocześnie w pełni sterowalny i przewidywalny obiekt wytwarzania energii elektrycznej będzie wsparciem w realizacji zadań systemowych. VPP może wtedy wspierać działania OSD w zakresie poprawy stabilności i elastyczności systemu energetycznego.

W tym kontekście udział jednostek samorządu terytorialnego jako nowych uczestników rynku wydaje się być godny uwagi. Do zadań własnych gminy w zakresie zaopatrzenia w energię elektryczną, ciepło i paliwa gazowe należy m.in. planowanie i organizacja zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe na obszarze gminy oraz planowanie i organizacja działań mających na celu racjonalizację zużycia energii i promocję rozwiązań zmniejszających zużycie energii na obszarze gmin (art. 18 ustawy Prawo energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 roku). Warto również zwrócić uwagę, że gmina opracowuje projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, określając w nim przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie energii elektrycznej oraz wskazując na możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów energii, z uwzględnieniem energii elektrycznej w instalacjach odnawialnego źródła energii elektrycznej (art. 19 ustawy Prawo energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 roku). Zatem gminy mają odpowiednie narzędzia do realizacji zadań dotyczących rozwoju źródeł odnawialnych na swoim terenie i podjęcia współpracy z operatorami sieci dystrybucyjnych w zakresie wdrażania technologii zarządzania źródłami. Ponadto jednostki samorządowe najlepiej wiedzą, jakimi zasobami dysponują na swoim terenie, i od wielu lat powinny być wzorem w zakresie poprawy efektywności energetycznej.

Literatura

1. Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2024 r. poz. 266).
2. https://www.pse.pl/dane-systemowe [dostęp: 14.10.2025].
3. https://www.are.waw.pl/badania-statystyczne/prezentacja-wybranych-danych [dostęp: 10.10.2025].
4. https://www.ure.gov.pl/pl/urzad/informacje-ogolne/aktualnosci/ 12551,Raport-URE-w-Polsce-dziala-juz-15-mln-mikroinstalacji-OZE.html [dostęp: 10.10.2025].
5. https://www.forum-energii.eu/rocznik-dane-o-energetyce [dostęp: 16.10.2025].
6. https://www.gov.pl/web/klimat/zalozenia-do-aktualizacji-polityki-energetycznej-polski-do-2040-r [dostęp: 16.09.2024].
7. https://zielona-transformacja.org/rola-spolecznosci-lokalnych-w-transformacji-energetycznej/ [dostęp: 16.10.2025].
8. https://www.deloitte.com/pl/pl/Industries/energy/perspectives/transformacja-energetyczna-a-zmiany-spoleczne.html [dostęp: 16.10.2025].
9. https://energetykamiast.pl/dobre-praktyki/nowy-wpis-bbc36933-a6c8-4f85-885f-c35c2ae7df4b [dostęp: 16.10.2025].
10. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU199705403 48/U/D19970348Lj.pdf [dostęp: 16.10.2025].
11. https://www.gov.pl/web/klimat/strategia-rozwoju-energetyki-rozproszonej [dostęp: 16.10.2025].
12. https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU201500 00478/U/D20150478Lj.pdf [dostęp: 16.10.2025].