Wpływ Energiewende i polityki energetycznej krajów UE na polski sektor energii
Tab. 1. Zapowiedzi o wycofaniu z energetyki węglowej w poszczególnych krajach europejskich
Troska o klimat i próba zahamowania globalnego ocieplenia sprawiają, że w odnawialnych źródłach energii widzi się przyszłość energetyki. Ustalenia Konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz kolejne zapisy prawne Unii Europejskiej, wprowadzające obostrzenia dotyczące emisji szkodliwych gazów, powodują, że drastycznie maleje liczba nowych inwestycji w rozbudowę sektora energetyki konwencjonalnej.
Zobacz także
homelook.pl Poznaj 5 sposobów jak skutecznie walczyć z wysokimi rachunkami za prąd
Masz dość wysokich rachunków za prąd? Szukasz sposobu, jak zaoszczędzić, nawet jeśli masz w domu sporo urządzeń elektrycznych? Na wysokość taryfy za prąd nie zawsze mamy wpływ. Istnieje jednak parę sposobów,...
Masz dość wysokich rachunków za prąd? Szukasz sposobu, jak zaoszczędzić, nawet jeśli masz w domu sporo urządzeń elektrycznych? Na wysokość taryfy za prąd nie zawsze mamy wpływ. Istnieje jednak parę sposobów, dzięki którym zyskasz pewność, że wina za wysokie rachunki nie leży po Twojej stronie. Sprawdź, jak możesz obniżyć koszt comiesięcznych rachunków za energię.
Redakcja Elektro.info.pl Jak oszczędzać prąd, korzystając ze zmywarki?
Czy wiesz, że zmywarka do naczyń pomoże ci nie tylko oszczędzać cenny czas, lecz także płacić w przyszłości niższe rachunki za wodę i prąd? Oczywiście pod warunkiem, że wybierzesz odpowiedni model, a następnie...
Czy wiesz, że zmywarka do naczyń pomoże ci nie tylko oszczędzać cenny czas, lecz także płacić w przyszłości niższe rachunki za wodę i prąd? Oczywiście pod warunkiem, że wybierzesz odpowiedni model, a następnie będziesz korzystać z urządzenia we właściwy sposób. Jak to zrobić?
Redakcja Elektro.info.pl, S-LABS Sp. z o.o. Inteligentny system automatyki mieszkaniowej Appartme
Obecnie dzięki inteligentnym rozwiązaniom IoT możemy przez telefon zarządzać naszym mieszkaniem. Wystarczy jedna aplikacja, która pozwala na bieżąco monitorować zużycie energii elektrycznej, decydować...
Obecnie dzięki inteligentnym rozwiązaniom IoT możemy przez telefon zarządzać naszym mieszkaniem. Wystarczy jedna aplikacja, która pozwala na bieżąco monitorować zużycie energii elektrycznej, decydować o ogrzewaniu w mieszkaniu oraz jeśli zapomnimy zgasić światło, możemy je wyłączyć zdalnie. Wszystko to dzięki systemowi automatyki mieszkaniowej, który oferuje firma S-Labs. Co ważne system jest nie tylko oszczędny, dba o środowisko, ale też nie wymaga dodatkowego okablowania.
W artykule:• Polityki energetyczne wybranych krajów europejskich• Stosunek państw UE do energetyki węglowej |
Obecnie coraz więcej państw odchodzi bądź w perspektywie najbliższych lat ma zamiar odejść, od węgla jako podstawowego źródła wytwarzania energii elektrycznej. Nowa polityka klimatyczno-energetyczna Unii Europejskiej, która ma również wpływ na krajowy sektor energetyczny, sprawiła, że energetyka stała się ważnym przedmiotem debaty publicznej. Założenia polityki klimatycznej ujęte w mapie drogowej 2050 [1] stanowią duże wyzwanie dla sektora energetycznego wielu krajów europejskich.
Wprowadzenie znacznych redukcji emisji w sektorze energetycznym praktycznie wyklucza węgiel z gospodarki energetycznej. Ponadto pod koniec 2016 roku Komisja Europejska przedstawiła zestaw regulacji dotyczących konkurencyjności Unii Europejskiej w zakresie transformacji rynków energetycznych w kierunku czystej energii, tzw. Pakiet Zimowy [2]. Proponowane w pakiecie zapisy regulacji wprowadzają kluczowy limit emisji CO2 dla wytwarzania energii elektrycznej na poziomie 550 gCO2/kWh. Obecnie żadna dostępna technologia węglowa nie będzie w stanie sprostać takim wymaganiom.
Z danych Eurostatu wynika, że w 2017 roku kraje Unii Europejskiej były uzależnione od importu surowców energetycznych i energii w prawie 54% (rys. 1.). Uzależnienie od zewnętrznych surowców energetycznych w Belgii wynosi 76%, w Niemczech ponad 63%, a we Francji około 47%. Sytuacja Polski jest zdecydowanie korzystniejsza, nasze uzależnienie wynosi nieco ponad 30%, co plasuje nas w czołówce najbezpieczniejszych energetycznie państw UE. W mniejszym stopniu uzależniona jest tylko Dania.
Rys. 1. Procentowa zależność energetyczna od importu surowców energetycznych w całkowitym zużyciu energii
Polityki energetyczne wybranych krajów europejskich
Niemcy
Wydaje się, że krajem, który wywiera zdecydowanie największy wpływ na politykę energetyczną krajów Unii Europejskiej, są Niemcy. Zainicjowana w 2011 roku niemiecka transformacja energetyczna Energiewende [3], ze względu na tempo zmian, stanowi nową jakość w strategii energetycznej Niemiec [4]. W 2000 roku rząd niemiecki wprowadził ustawę o źródłach energii odnawialnej [5]. Od tego roku można zauważyć znaczny wzrost instalowanej mocy w źródłach wytwórczych, szczególnie odnawialnych, które uzyskały znaczne wsparcie w rozwoju (rys. 2.).
Niemiecki system energetyczny to ponad 203 GW mocy zainstalowanej (rys. 3.) oraz roczna produkcja energii na poziomie ponad 650 TWh. Produkcja energii znacznie przewyższa zapotrzebowanie na energię w Niemczech, które w 2017 roku wyniosło około 600 TWh. Na rysunku 4. przedstawiono procentową strukturę produkcji energii elektrycznej z poszczególnych źródeł energii. W niemieckim miksie energetycznym energia jądrowa nadal zapewnia około 12% zapotrzebowania na energię. Zgodnie z decyzjami rządu i parlamentu Niemiec, ostatnie 8 czynnych elektrowni jądrowych zostanie wyłączonych do 2022 roku. A od 2005 roku wycofane zostało z niemieckiego systemu ponad 14 GW mocy z elektrowni węglowych. Mimo to niemiecki system energetyczny dysponuje największą mocą zainstalowaną w elektrowniach węglowych w Europie, moc ta wynosi ponad 50 GW (rys. 21.).
Rys. 4. Struktura procentowa produkcji energii elektrycznej z poszczególnych źródeł w Niemczech [17]
Polska
W Krajowym Systemie Elektroenergetycznym (KSE), który oparty jest głównie na elektrowniach opalanych węglem, moc zainstalowana przekroczyła już 41 GW (rys. 5.). Jak można zauważyć, łączna moc zainstalowana w elektrowniach węglowych to ponad 32 GW, co stanowi ponad 69% mocy zainstalowanej, natomiast produkcja energii elektrycznej w tych źródłach to prawie 80% (rys. 6.). Natomiast źródła odnawialne stanowią obecnie prawie 20% mocy zainstalowanej i odpowiadają za około 15% produkcji energii elektrycznej. Polska nie ma aktualnej, długoterminowej i jasnej wizji rozwoju sektora energetycznego.
Dokumenty i opracowania, w których dotychczas podjęta została próba określenia strategii rozwoju systemu energetycznego zakładają, że w najbliższych latach podstawowym paliwem wykorzystywanym w energetyce będzie węgiel. Do dokumentów tych możemy zaliczyć m.in.: Politykę energetyczną Polski do 2030 roku; Mix energetyczny 2050, Analiza scenariuszy dla Polski; Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko – perspektywa do 2020 roku.
Zgodnie z zapisami projektu „Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020”, która została ogłoszona w 2017 roku [6], konieczna jest odbudowa potencjału wytwórczego źródeł wytwarzania energii elektrycznej opartego na dostępnych w kraju surowcach. Strategia ta, zgodnie z założeniem jej twórców, ma być punktem wyjścia do tworzenia nowej polityki energetycznej z perspektywą do roku 2040.
Francja
Zgodnie z założeniami projektu polityki energetycznej Francji, które zostały ogłoszone przez Ministerstwo Zrównoważonego Rozwoju i Energii w czerwcu 2014 roku, energetyka jądrowa ma w dalszym ciągu stanowić podstawę systemu energetycznego [7]. Nowa polityka energetyczna również zakłada stopniowy spadek udziału wytwarzanej energii z elektrowni jądrowej i stopniowe zastępowanie jej udziałem ze źródeł odnawialnych. Rozwój branży OZE związany jest m.in. z rozbudową elektrowni fotowoltaicznych i wiatrowych. Obecnie na terenie Francji zainstalowano ponad 6 GW mocy w fotowoltaice. Zakłada się, że do 2020 roku osiągnięty zostanie poziom prawie 8 GW, a do roku 2030 prawie 25 GW. Również elektrownie wiatrowe stanowią już znaczny procent mocy zainstalowanej i osiągnęły poziom ponad 11 GW (rys. 7.). Jednak dominującym źródłem mocy zainstalowanej oraz produkcji energii we Francji nadal pozostaje energetyka jądrowa z mocą zainstalowaną ponad 63 GW, oraz z ponad 73% udziałem w produkcji energii (rys. 8.).
Dania
Duński plan energetyczny zakłada całkowite uniezależnienie się od paliw kopalnych w perspektywie 2050 roku [8]. Założenia do tego planu powstały w 2010 roku i jest to pierwszy tego rodzaju dokument na świecie. Duńskie władze chcą, aby do 2020 roku energia produkowana w Danii pochodziła w jednej trzeciej ze źródeł odnawialnych, a do 2030 roku zakłada się całkowite odejście od węgla w produkcji energii elektrycznej. Obecnie Dania ma prawie 5 GW mocy zainstalowanej w farmach wiatrowych, a w planach jest budowa kolejnych, które będą zastępować źródła węglowe (rys. 9.). Farmy wiatrowe zainstalowane w duńskim systemie elektroenergetycznym już obecnie odpowiadają za ponad 50% produkowanej energii elektrycznej (rys. 10.).
Czechy
Polityka energetyczna Czech zakłada wykorzystanie złóż węgla, rozwój energetyki jądrowej oraz dywersyfikację źródeł wytwórczych. Czesi zakładają wybudowanie nowych bloków w elektrowniach jądrowych, kładą nacisk na wykorzystanie potencjału krajowych złóż węgla brunatnego oraz rozwój energetyki odnawialnej. Istotnym źródłem energii dla Czech mają pozostać elektrownie jądrowe, które obecnie stanowią ok. 20% (rys. 11.) mocy zainstalowanej i odpowiadają za ponad 35% wytwarzanej energii elektrycznej. W 2013 roku rząd Czech rozpoczął proces przyjęcia nowej długoterminowej strategii energetycznej z perspektywą na 2040 rok [9]. Zgodnie z tą strategią energetyczną, energetyka jądrowa powinna odpowiadać za ponad 50% całkowitej produkcji energii elektrycznej przed 2040 rokiem. W tym samym roku udział węgla w produkcji energii elektrycznej powinien spaść z obecnych ponad 40% do ok. 20% (rys. 12.).
Rys. 12. Struktura procentowa produkcji energii elektrycznej z poszczególnych źródeł w Czechach [17]
Holandia
Celem polityki energetycznej Holandii w perspektywie do 2050 roku jest redukcja uzależnienia gospodarki od paliw kopalnych oraz zbilansowanie miksu energetycznego w ramach dywersyfikacji źródeł pozyskiwania energii [10]. Obecnie państwo to jest uzależnione od gazu ziemnego oraz węgla w blisko 80%. Głównym źródłem dostaw energii elektrycznej są elektrownie gazowe, których moc zainstalowana wynosi ponad 19 GW (rys. 13.). Produkcja z gazu pokrywa prawie 50% zapotrzebowania, natomiast produkcja z węgla stanowi ponad 26% całkowitej produkcji energii elektrycznej (rys. 14.). W ramach realizacji założeń dywersyfikacji planowany jest wzrost wykorzystania energii pozyskiwanej ze źródeł odnawialnych do 23% w roku 2023, co ma zostać osiągnięte głównie dzięki wybudowaniu nowych turbin wiatrowych.
Rys. 14. Struktura procentowa produkcji energii elektrycznej z poszczególnych źródeł w Holandii [17]
Austria
Około 80% produkcji energii elektrycznej w Austrii pochodzi z odnawialnych źródeł energii (rys. 15.). Produkcja energii z odnawialnych źródeł energii w Austrii jest oparta na energii wodnej, wietrze i biomasie. Chociaż jest to relatywnie mały kraj, Austria jest czwartym co do wielkości producentem energii wodnej w Europie. Moc zainstalowana w elektrowniach wodnych wynosi ponad 13 GW. Główne działania w kierunku rozwoju energetyki wodnej w Austrii zostały zakończone 20 lat temu i potencjał wody jest już prawie wyczerpany [11]. Austria nie ma możliwości rozwoju energetyki wiatrowej i fotowoltaiki na dużą skalę z uwagi na uwarunkowania naturalne. Obecnie udział tych dwóch źródeł w krajowej produkcji energii wyniósł 13% w 2016 r. Resztę krajowej produkcji energii elektrycznej uzupełniają importowane surowce energetyczne, do których należy gaz ziemny (15%) i węgiel (4%) (rys. 16.). Austria nie korzysta z energii jądrowej i za sprawą silnego lobby antyatomowego nie zamierza także w przyszłości włączyć tego źródła energii do krajowej produkcji.
Słowacja
Energetyka Słowacji oparta jest na miksie jądrowym oraz wodnym, które stanowią razem ponad 50% mocy zainstalowanej. Uzupełnienie stanowi gaz oraz węgiel kamienny i brunatny. Natomiast za produkcję energii elektrycznej odpowiada przede wszystkim energetyka jądrowa z ponad 55% udziałem oraz elektrownie wodne, które produkują ponad 16% energii elektrycznej (rys. 18.). Słowacja obecnie eksploatuje 4 bloki jądrowe o łącznej mocy 1,9 GW i jest w trakcie budowy kolejnych dwóch, które mają być oddane do końca 2019 roku. Co ciekawe, budowę bloków 3 i 4 w elektrowni jądrowej Mochovce rozpoczęto w roku 1987 r. i wznowiono w 2008 r., po 16 latach przerwy. Maksymalna moc każdego reaktora wynosi 471 MW, która docelowo ma zostać zwiększona do 535 MW.
Rys. 18. Struktura procentowa produkcji energii elektrycznej z poszczególnych źródeł na Słowacji [17]
Belgia
Bardzo podobny miks energetyczny do Słowacji ma Belgia. Również tutaj główne źródła wytwórcze to elektrownie gazowe i jądrowe. Ich łączna moc zainstalowana wynosi ponad 12 GW (rys. 19.). Belgia ma siedem reaktorów jądrowych o sumarycznej mocy 5,9 GW, które odpowiadają za prawie 50% produkowanej energii elektrycznej, natomiast gazowe za prawie 30% (rys. 20.). Jednak kraj ten obecnie planuje zamknąć wszystkie bloki jądrowe do roku 2025. W związku z tym konieczne będą zdecydowane inwestycje w sektor gazu oraz źródeł odnawialnych, zwłaszcza wiatrowych.
Stosunek państw UE do energetyki węglowej
W ostatnich latach w kilku krajach europejskich podjęte zostały decyzje inwestycyjne budowy nowych węglowych mocy wytwórczych, to sprawia, że ich wykorzystanie w wielu państwach będzie kontynuowane przez kolejne kilkanaście lat. Niemniej jednak wiele krajów europejskich ogłosiło zamiar stopniowego wycofywania się z energetyki węglowej. Łącznie ponad 40 GW mocy zainstalowanej w energetyce węglowej, co stanowi 21% obecnie eksploatowanych bloków węglowych w Europie, znajduje się w krajach, które ogłosiły, że wycofają się z ich eksploatacji. Wśród krajów, które podpisały węglowy porozumienie energetyczne, są między innymi: Austria, Belgia, Dania, Francja i Holandia. Natomiast Niemcy są dopiero w trakcie dyskusji nad podpisaniem tego porozumienia. Od 2005 roku wycofane zostało z niemieckiego systemu ponad 14 GW mocy z elektrowni węglowych. Pomimo tego, niemiecki system energetyczny dysponuje największą mocą zainstalowaną w elektrowniach węglowych w Europie, moc ta wynosi ponad 50 GW (rys. 21.).
Jest to zdecydowanie więcej niż całkowita moc zainstalowana w KSE. Według scenariusza skumulowanych wycofań istniejących jednostek wytwórczych przedstawionego przez PSE S.A., do 2035 roku konieczne będzie wyłączenie ponad 20 GW źródeł wytwórczych [12]. Obecnie w Polsce realizowanych jest kilka inwestycji związanych z budową nowych mocy wytwórczych wykorzystujących jako paliwo węgiel kamienny, brunatny oraz gaz. W najbliższych latach mają zostać oddane do użytku nowe bloki energetyczne opalane węglem w: Turowie, Opolu, Jaworznie oraz planowana jest budowa bloku w Ostrołęce. Łączna moc tych bloków to około 4 GW. Na rysunku 22. przedstawiono zestawienie mocy zainstalowanych w elektrowniach węglowych w wybranych krajach europejskich, natomiast w tabeli 1. przedstawiono deklaracje poszczególnych państw odnośnie odejścia od energetyki węglowej.
Czytaj też: Aspekty ekonomiczne wytwarzania energii elektrycznej w instalacjach prosumenckich >>
Podsumowanie
Jak można zauważyć, każdy z omówionych krajów ma inny miks energetyczny. Są one zdecydowanie inne od polskiego, który w głównej mierze oparty jest na węglu. Jest to dla Polski duże wyzwanie, zwłaszcza w kontekście realizacji zobowiązań związanych z ograniczaniem emisji szkodliwych substancji do atmosfery. Niemniej jednak polityka energetyczna to polityka bezpieczeństwa danego kraju. Powinna być przemyślana i uwzględniać dostęp do źródeł energii. Ważną kwestią jest również konieczność uniezależnienia się od importu paliw. Jednocześnie ostatnie wydarzenia pokazują, jak ważny jest wspólny głos polityki unijnej w kwestii energetyki. Stąd rodzi się pytanie, jak dalece ten wspólny głos powinien wpływać i decydować o krajowych strategiach energetycznych państw Unii Europejskiej.
Dalsza konsekwentna realizacja scenariusza polityki Energiewende przez władze Niemiec może niekorzystnie wpłynąć na uwarunkowania funkcjonowania sektorów energetycznych niektórych państw europejskich. Wywieranie presji na szybkie zmiany w zakresie polityki klimatyczno-energetycznej przez władze niemieckie może w konsekwencji doprowadzić do całkowitej dekarbonizacji energetyki w najbliższych latach, a tym samym załamać funkcjonowanie przede wszystkim polskiego sektora energetycznego, opartego niemal całkowicie na węglu kamiennym i brunatnym. Równie trudno będzie zastąpić w krótkim czasie energetykę węglową w Holandii i Czechach, które również wytwarzają z tego paliwa odpowiednio 26% i 43% energii elektrycznej. Trudno wyobrazić sobie także aby niemiecki system energetyczny szybko zrezygnował z elektrowni węglowych, które obecnie zaspokajają około 38% zapotrzebowania na energię elektryczną.
Literatura
- A roadmap for moving to a competitive low carbon economy in 2050. SEC(2011) 288 final, Brussels 2011.
- Clean Energy For All Europeans. COM(2016) 860 final, Brussels, 30.11.2016.
- Die Energiewende in Deutschland. Mit sicherer, bezahlbarer und umweltschonender Energie ins Jahr 2050. Bundesministerium für Wirtschaft und Technologie. Berlin, 2012.
- Malko J., ENERGIEWENDE – niemiecka transformacja energetyczna. Polityka Energetyczna – Energy Policy Journal, t. 17, z. 2, s. 5−22, 2014.
- Gesetz für den Vorrang Erneuerbarer Energien EEG 2000.
- Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020. Warszawa 2017. (https://www.mr.gov.pl/) [dostęp: 10.10.2018]
- Ademe Energy Transition Scenarios 2030/2050, French Environment&Energy Management Agency, 2014.
- Scenarier for dansk el og fjernvarme 2020 til 2035, Analyse nr. 4, Dansk Energie, 2013.
- Národní akční plán rozvoje jaderné energetiky v ČR, Zpracovatel: Ministerstvo průmyslu a obchodu ČR, Ministerstvo financí ČR, 2015.
- https://www.government.nl/documents/reports/2016/01/01/energy-report-transition-to-sustainable-energy [dostęp:20.10.2018 r]
- Kucharska A., 15 lat po liberalizacji rynku energii w Austrii - ewolucja i perspektywy, Polityka Energetyczna – Energy Policy Journal, 2017, Tom 20, Zeszyt 1, s. 83–102.
- Plan rozwoju w zakresie zaspokojenia obecnego i przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną na lata 2016–2025, Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A., Konstancin-Jeziorna, 10 listopada 2015.
- Overview: National coal phase-out announcements in Europe, Status as of 22 June 2018, https://beyond-coal.eu/ [dostęp: 11.07.2018]
- Europe Beyond Coal: European Coal Plant Database [ dostęp: 13.05.2018]
- https://energytransition.org/2018/01/german-energy-consumption-2017/ [dostęp: 20.05.2018]
- https://www.energy-charts.de/ [dostęp: 20.05.2018]
- https://sandbag.org.uk/ [dostęp: 25.09.2018]18. https://ec.europa.eu/eurostat/ [dostęp; 25.09.2018]








