Magazyny energii są niezbędnym warunkiem transformacji energetycznej
Magazyny energii mogą pełnić funkcję zasilania awaryjnego, gdy sieć elektryczna zawodzi, dostarczając energię niezbędną do utrzymania działania kluczowych urządzeń lub systemów, fot. Est Energy
Rozwój sektora magazynów energii jest konieczny, aby mogła się dokonać zielona transformacja. Dzięki magazynowaniu energii możliwe jest bilansowanie systemu energetycznego i zapewnienie stabilności sieci, w której coraz więcej jest energii z odnawialnych źródeł, a także zapewnienie bezpieczeństwa dostaw energii i uniezależnienia się odbiorców od czynników zewnętrznych.
Zobacz także
homelook.pl Poznaj 5 sposobów jak skutecznie walczyć z wysokimi rachunkami za prąd
Masz dość wysokich rachunków za prąd? Szukasz sposobu, jak zaoszczędzić, nawet jeśli masz w domu sporo urządzeń elektrycznych? Na wysokość taryfy za prąd nie zawsze mamy wpływ. Istnieje jednak parę sposobów,...
Masz dość wysokich rachunków za prąd? Szukasz sposobu, jak zaoszczędzić, nawet jeśli masz w domu sporo urządzeń elektrycznych? Na wysokość taryfy za prąd nie zawsze mamy wpływ. Istnieje jednak parę sposobów, dzięki którym zyskasz pewność, że wina za wysokie rachunki nie leży po Twojej stronie. Sprawdź, jak możesz obniżyć koszt comiesięcznych rachunków za energię.
Redakcja Elektro.info.pl Jak oszczędzać prąd, korzystając ze zmywarki?
Czy wiesz, że zmywarka do naczyń pomoże ci nie tylko oszczędzać cenny czas, lecz także płacić w przyszłości niższe rachunki za wodę i prąd? Oczywiście pod warunkiem, że wybierzesz odpowiedni model, a następnie...
Czy wiesz, że zmywarka do naczyń pomoże ci nie tylko oszczędzać cenny czas, lecz także płacić w przyszłości niższe rachunki za wodę i prąd? Oczywiście pod warunkiem, że wybierzesz odpowiedni model, a następnie będziesz korzystać z urządzenia we właściwy sposób. Jak to zrobić?
mgr Przemysław Gogojewicz Jednostkowa wysokość premii gwarantowanej dla wytwórców energii elektrycznej w roku 2026
Premia gwarantowana to stałe wsparcie finansowe dla wytwórców energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji (jednoczesnej produkcji energii elektrycznej i ciepła). Przysługuje ona w trybie ciągłym,...
Premia gwarantowana to stałe wsparcie finansowe dla wytwórców energii elektrycznej z wysokosprawnej kogeneracji (jednoczesnej produkcji energii elektrycznej i ciepła). Przysługuje ona w trybie ciągłym, bez konieczności uczestnictwa w aukcjach, głównie dla małych (do 1 MW), istniejących lub zmodernizowanych jednostek kogeneracyjnych.
W artykule:
|
Magazyny energii stają się kluczowym elementem energetyki – ich znaczenie rośnie zarówno w aspekcie bezpieczeństwa, poprawy działania infrastruktury sieciowej, jak i w aspekcie zagospodarowania nadwyżek energii oraz pokrycia zapotrzebowania na nią w szczytowych momentach. W Polsce rozwój rynku magazynowania energii wciąż jest w fazie początkowej, dlatego należy dołożyć starań, aby zwiększyć i przyspieszyć inwestycje w tym sektorze.
Czysta energia z OZE potrzebuje magazynów
W 2023 roku 23,7% polskiej produkcji energii elektrycznej pochodziło ze źródeł odnawialnych (dane Instytutu Fraunhofera – największej europejskiej organizacji prowadzącej badania stosowane).
Rosnące zainteresowanie OZE w połączeniu ze sprzyjającymi warunkami atmosferycznymi (dużo słonecznych dni, silne wiatry) coraz częściej prowadzi do wytwarzania energii elektrycznej, której nie jesteśmy w stanie zagospodarować. To jeden z powodów coraz większego zainteresowania magazynami energii, ale jest ich więcej. Jeden z głównych to możliwość oszczędności na rachunkach za prąd. Poprzez magazynowanie nadmiaru energii – wytworzonej przez instalację fotowoltaiczną lub turbiny wiatrowe – można wykorzystać ją wtedy, gdy jest to najbardziej opłacalne, zamiast pobierać drogą energię z sieci elektroenergetycznej. Własny magazyn energii pozwala też na częściową lub całkowitą niezależność energetyczną. Oznacza to, że można produkować i przechowywać na własne potrzeby swoją własną energię, co może być szczególnie korzystne w miejscach, gdzie dostęp do tradycyjnej sieci elektroenergetycznej jest ograniczony (np. częste przerwy w dostawie prądu). Magazyny energii mogą pełnić funkcję zasilania awaryjnego, które aktywuje się w przypadku przerwy w dostawach prądu – w momencie, gdy sieć elektryczna zawodzi, magazyny mogą dostarczać energię, aby utrzymać działanie kluczowych urządzeń lub systemów, takich jak oświetlenie, systemy bezpieczeństwa i podstawowe urządzenia domowe czy maszyny produkcyjne – w firmach.
Magazyny energii mogą też być wsparciem dla sieci elektroenergetycznej, ponieważ umożliwiają gromadzenie na miejscu nadwyżek energii wyprodukowanej przez OZE – zamiast wysyłać je do sieci, co jest czynnikiem mocno obciążającym infrastrukturę. Coraz większa liczba mikroinstalacji prosumenckich sprawia, że staje się to poważnym problemem – stąd coraz więcej jest odmów przyłączenia do sieci nowych instalacji OZE. Według danych Urzędu Regulacji Energetyki, w 2022 r. nastąpił aż 87% wzrost (rok do roku) odmów przyłączenia do sieci elektroenergetycznej farm fotowoltaicznych i wiatrowych, elektrowni wodnych oraz magazynów energii o łącznej mocy ponad 51 GW. Duża liczba źródeł odnawialnych podpiętych do lokalnej sieci dystrybucyjnej staje się poważnym wyzwaniem dla jej prawidłowego funkcjonowania, ale właśnie tutaj kluczową rolę mają do odegrania magazyny energii, które gromadzą i przechowują nadwyżki energii, gdy jest jej za dużo, a w określonych warunkach pozwalają też wysłać energię z powrotem do sieci elektroenergetycznej, zapewniając dodatkowy prąd w czasach zwiększonego zapotrzebowania.
SUNSYS HES XXL – wolno stojący, modułowy magazyn energii dla dużych mocy, przystosowany do instalacji z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii, fot. Socomec
Tak więc inwestycje w magazyny energii obniżają rachunki za prąd, wpływają na zmniejszenie liczby odmów przyłączeń do sieci, przyczynią się do poprawy stabilności i elastyczności systemu energetycznego, a także zmniejszają zależność od sieci i zapewniają ciągłość zasilania w przypadku przerw w dostawach energii elektrycznej.
Na jakie wsparcie finansowe można liczyć obecnie?
Coraz więcej osób i przedsiębiorstw w naszym kraju jest zainteresowanych inwestowaniem we własne magazyny energii, jednak dynamika rozwoju tego rynku jest wciąż niewielka. Na przeszkodzie często stoją finanse – koszt zakupu magazynu to minimum kilkadziesiąt tysięcy złotych, co często przekracza możliwości potencjalnych nabywców, zwłaszcza osób fizycznych. Wprawdzie funkcjonuje kilka programów wsparcia na zakup magazynów energii, ale mamy nadzieję, że poziom tego wsparcia znacznie się zwiększy, ponieważ wreszcie zostały odblokowane środki z Krajowego Planu Odbudowy (KPO): na początku marca br. Komisja Europejska odblokowała 59,8 mld euro, z czego niemal połowa – 28 mld euro – przypadnie energetyce. W ciągu kilku tygodni mają ruszyć nabory.
Nowy rząd już zapowiedział, że największa część tych funduszy zostanie przeznaczona na cele klimatyczne, w tym na odnawialne źródła energii. Na razie Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ) podało dwie dobre informacje: już w pierwszej połowie 2024 roku uruchomiony ma być nowy program wsparcia dla osób fizycznych na instalacje przydomowych wiatraków, produkujących energię na własne potrzeby, a dofinansowanie obejmie też magazyny energii współpracujące z turbiną wiatrową. Dofinansowanie ma być udzielane w formie dotacji obejmujących 50% kosztów kwalifikowanych, jednak nieprzekraczających kwoty 30 tys. zł na jedną instalację wiatrową oraz 17 tys. zł na jeden magazyn energii elektrycznej. Program „Moja elektrownia wiatrowa” ma zostać wsparty w ramach Funduszu Modernizacyjnego kwotą 400 mln zł.
Szefowa MKiŚ zapowiedziała również stworzenie programu promującego stosowanie przydomowych magazynów energii, tam gdzie istnieje energetyka prosumencka: „Magazyny energii są bardzo drogie, a dotychczasowe dopłaty nie były wystarczającą zachętą do ich instalacji. Będziemy chcieli stworzyć dodatkową zachętę i pracujemy nad tym” – powiedziała minister Paulina Hennig-Kloska. Nowe programy są dopiero opracowywane, dlatego poniżej przypominamy dotychczasowe możliwości uzyskania dofinansowania do magazynów energii (stan na marzec 2024).
Aktualne programy dotacji do magazynów energii
♦ Mój Prąd
Pierwsze dotacje do magazynów energii zostały uruchomione w kwietniu 2022 roku w ramach programu Mój Prąd 4.0. Obecnie (połowa marca 2024), z powodu wyczerpania się środków, nabór wniosków w programie Mój Prąd 5.0, został wstrzymany. Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiada, że być może jeszcze w marcu br. podpisze umowę na wsparcie „Mojego Prądu” z programu FEnIKS 2021–2027, co umożliwi sfinansowanie 6. edycji tego programu w kwocie ponad 400 mln zł. Informacje na ten temat będą podawane na stronie www.mojprad.gov.pl. Program jest adresowany do osób fizycznych wytwarzających energię elektryczną na własne potrzeby. Dofinansowanie w ramach programu Mój Prąd to bezzwrotne dotacje, przyznawane po spełnieniu przez wnioskodawcę określonych warunków. W ostatniej edycji na nowy magazyn energii, zintegrowany z instalacją fotowoltaiczną, można było otrzymać dotację w wysokości do 16 tys. zł (nie obowiązywały kryteria dochodowe).
♦ Program Agroenergia – dla sektora rolniczego
Agroenergia to program NFOŚiGW, skierowany do rolników inwestujących w odnawialne źródła energii. W ramach programu można otrzymać bezzwrotną dotację na zakup i montaż magazynów energii (o mocy od 10 do 50 kW) towarzyszących mikroinstalacjom PV. Program adresowany jest do osób fizycznych – właścicieli oraz dzierżawców nieruchomości rolnych o łącznej powierzchni użytkowej od 1 do 300 ha. Wysokość dofinansowania uzależniona jest m.in. od wielkości instalacji: na instalacje o mocy od 30 do 50 kW można otrzymać do 13% kosztów kwalifikowanych (maks. 25 000 zł), a na instalacje o mocy od 10 do 30 kW – do 20% kosztów kwalifikowanych (maks. 15 000 zł). Warunkiem ubiegania się o dotację jest przeprowadzenie audytu energetycznego, który zarekomenduje zasadność inwestycji. Dofinansowanie wypłacane jest po zakończeniu inwestycji. Ponadto można otrzymać dotację do 20% kosztów kwalifikowanych na magazyny energii towarzyszące biogazowni rolniczej lub małej elektrowni wodnej. Dotację mogą otrzymać beneficjenci, którzy zrealizowali inwestycję w okresie od 1.06.2021 do 30.06.2027 r., jednak umowę o dofinansowanie należy podpisać do 31.12.2025 r. Dofinansowanie można otrzymać wyłącznie na nowe instalacje, które służą do zaspokajania potrzeb energetycznych beneficjenta, a nie do celów komercyjnych. Więcej informacji o programie można znaleźć na stronie gov.pl oraz na portalach i w placówkach Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
♦ „Energia dla wsi”
Od 25 stycznia 2023 r. można składać wnioski o dofinansowanie do zakupu magazynu energii w ramach programu „Energia dla wsi”. Oprócz dopłat na inwestycje w instalacje fotowoltaiczne, biogazownie, wiatraki i małe elektrownie wodne, beneficjenci mogą starać się o wsparcie finansowe dla wdrożenia systemów pozwalających efektywnie zarządzać wyprodukowaną energią, a więc też do magazynów energii. Dotacje przewidziane są dla:
- istniejących spółdzielni energetycznych lub jej członków (przy czym członek spółdzielni musi być przedsiębiorcą),
- nowo powstających spółdzielni lub spółdzielni rolniczych, których przedmiotem działalności jest wytwarzanie energii elektrycznej w instalacjach OZE i równoważenie zapotrzebowania – wyłącznie na własne potrzeby spółdzielni i jej członków;
- rolników (osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej), którzy prowadzą gospodarstwo rolne w ramach zabudowy zagrodowej lub dział specjalny produkcji rolnej. Minimalny czas prowadzenia działalności rolniczej to 12 miesięcy.
Uwaga: osoba fizyczna ubiegająca się o dotację, która będzie wykorzystywać instalację do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie produkcji z OZE, może być rolnikiem z zarejestrowaną działalnością gospodarczą.
Wysokość dofinansowania do magazynu energii w ramach programu „Energia dla wsi” może wynieść do 20% kosztów kwalifikowanych, ale kwota ta nie może przekroczyć 50% kosztów kwalifikowanych całego przedsięwzięcia. Nie ma limitu mocy czy też pojemności magazynu energii, jednak musi być on zintegrowany ze źródłem energii. W lutym br. nowy zarząd NFOŚiGW zaproponował zwiększenie budżetu programu z 1 mld zł do 3 mld zł.
♦ Grant OZE – na instalacje w budynkach wielorodzinnych
Grant OZE przysługuje inwestorowi realizującemu przedsięwzięcie polegające na zakupie, montażu, budowie lub modernizacji instalacji odnawialnego źródła energii – i wynosi 50 proc. kosztów netto tego przedsięwzięcia. Grant można przeznaczyć także na instalacje towarzyszące OZE, np. magazyny energii. Może się o niego ubiegać inwestor, który jest właścicielem lub zarządcą budynku wielorodzinnego – bez względu na status prawny (z wyłączeniem jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych), a więc np. wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe, jednostki samorządu terytorialnego, TBS-y, społeczne inicjatywy mieszkaniowe, spółki prawa handlowego i osoby fizyczne.
Grant przysługuje na zakup, montaż lub budowę nowej instalacji OZE albo modernizację instalacji już istniejącej, w wyniku której jej moc zainstalowana wzrośnie o co najmniej 25 proc. Dodatkowe warunki są następujące:
- instalacja OZE będzie wytwarzała energię na potrzeby budynku będącego przedmiotem przedsięwzięcia,
- przedsięwzięcie OZE nie zostało jeszcze rozpoczęte,
- przedsięwzięcie nie wyrządza poważnych szkód dla celów środowiskowych oraz spełnia kryteria horyzontalne.
Wnioski o przyznanie grantu OZE należy składać w Banku Gospodarstwa Krajowego do 30 czerwca 2026 r. Do wniosku należy dołączyć dokumentację projektową instalacji oraz dokumenty potwierdzające umocowanie osób podpisujących wniosek do reprezentowania inwestora oraz wzór podpisu/ów złożonych na wniosku. Więcej informacji na stronie: www.bgk.pl/krajowy-plan-odbudowy/grant-oze/.
♦ Dofinansowanie z NFOŚiGW
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej prowadził i wciąż prowadzi programy dofinansowania, adresowane do różnych grup odbiorców, np. do końca stycznia 2024 r. przyjmowano wnioski w programie skierowanym do operatorów sieci dystrybucyjnych o nazwie „Wsparcie wykorzystania magazynów oraz innych urządzeń na cele stabilizacji sieci – program dla Operatorów Sieci Dystrybucyjnych”. W programie tym OSD mogą aplikować o wsparcie na projekty magazynowania energii związane z technologiami bateryjnymi. W ramach rozbudowywania systemów magazynowania można pozyskać środki na kontenery bateryjne, inwertery, magazyny mobilne, autotransformatory, transformatory, montaż modułów bateryjnych, systemy wspomagające wraz z testami i odbiorami magazynów. Przewidziany budżet całego programu to miliard złotych, a w pierwszej fazie do rozdysponowania było 100 mln zł. Szczegółowe informacje na temat programu (i kolejnych naborów wniosków) są dostępne na stronie NFOŚiGW (https://www.gov.pl/web/nfosigw/i-nabor).
♦ Pożyczka z programu „Energia Plus”
Poza wymienionymi powyżej programami dotacji dostępna w trybie ciągłym jest preferencyjna pożyczka z Programu Priorytetowego Energia Plus, oferująca wsparcie dla źródeł OZE połączonych z magazynami energii, którą oferuje NFOŚiGW. Alternatywą dla wspomnianego źródła finansowania są również środki pochodzące z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W tym przypadku jednak kluczowa jest lokalizacja projektu i analiza odpowiedniego dla danego województwa źródła wsparcia.
Korzystne zmiany w prawie dla prosumentów
Poza kwestiami finansowymi, przeszkodą w rozwoju rynku magazynów energii mogą być też formalności związane z ich podłączaniem do sieci, a więc kwestie proceduralne i prawne. I tu także jest dobra wiadomość: w 2023 roku nastąpiły korzystne dla prosumentów zmiany w przepisach. Wcześniej przyłączenie magazynu energii elektrycznej do mikroinstalacji OZE było traktowane przez operatorów dystrybuujących energię jako podniesienie całkowitej mocy instalacji, co wiązało się z tym, że – po przekroczeniu 10 kW – dla prosumenta korzystającego z systemu rozliczeń net-metering zmieniano współczynniki rozliczenia z 0,8 na 0,7, przez co ponosił on straty finansowe. Wielu prosumentów rezygnowało więc z rozbudowy swojej instalacji PV o magazyn energii, z obawy przed przekroczeniem progu 10 kW mocy. Obecnie – po zmianach w ustawie Prawo energetyczne, do których doszło w roku ubiegłym – do mocy zainstalowanej mikroinstalacji PV nie wlicza się już mocy zainstalowanej magazynu energii, o ile nie będzie ona większa niż moc mikroinstalacji oraz łączna moc możliwa do wprowadzenia do sieci dystrybucyjnej przez mikroinstalację wraz z magazynem energii elektrycznej. Zmiana ta pozwoliła prosumentom rozbudować swoją instalację o magazyn energii bez potrzeby zgłaszania zmiany mocy umownej i przechodzenia na niższy współczynnik rozliczenia. Uproszczono również procedury administracyjne: przyłączenie magazynu energii do mikroinstalacji PV – o ile magazyn ten ma moc zainstalowaną nie większą niż w wydanych warunkach przyłączenia – nie wymaga już zgody OSD, a odbywa się na podstawie zgłoszenia.
Czego oczekuje branża magazynów energii?
Wymienione powyżej zmiany są korzystne dla prosumentów, ale jako kraj potrzebujemy także – a może przede wszystkim – wielkoskalowych magazynów energii, których mamy zaledwie kilka. A w tym segmencie wsparcie systemowe wciąż jest niedostateczne. Obecnie jedynym znanym źródłem, gwarantującym wsparcie dla magazynów energii, jest rynek mocy. Jednak ten mechanizm wsparcia jest – zdaniem ekspertów i firm zainteresowanych takimi inwestycjami – niewystarczający z punktu widzenia zapewnienia stosownego poziomu przychodów. Potrzebne są dodatkowe strumienie przychodów, takie jak arbitraż czy rynek usług systemowych, które działają w innych krajach. Chodzi o regulacyjne usługi systemowe w zakresie regulacji pierwotnej (FCR) i wtórnej (FRR), a także rynek elastyczności w zakresie usług świadczonych na rzecz operatora systemu dystrybucyjnego (OSD) w celu zapewnienia bezpieczeństwa i zwiększenia efektywności systemu dystrybucyjnego.
Polskie Stowarzyszenie Magazynowania Energii (PSME) zabiega o nadzwyczajną pomoc publiczną dla branży magazynowania energii w Polsce, podkreślając, że Unia Europejska zezwoliła na udzielenie pomocy publicznej dla „zielonego” przemysłu – ze względu na znaczenie tych technologii dla europejskich gospodarek po wybuchu wojny w Ukrainie. Wśród krajów, które mocno postawiły na rozwój magazynów energii, wykorzystując zasady pomocy publicznej wprowadzone przez UE, są m.in. Węgry, Słowenia i Francja. W Polsce rozporządzenie regulujące zasady takiej pomocy jest zdaniem ekspertów z branży niewystarczające. Postulują oni, aby rząd wprowadził dla przedsiębiorców ulgi podatkowe oraz subsydiowane stopy procentowe pożyczek lub gwarancje na nowe pożyczki. PSME jako wzór do naśladowania stawia Węgry, które wprowadziły dotacje inwestycyjne w połączeniu z kontraktem różnicowym – to dobry sposób wspierania inwestycji w infrastrukturę energetyczną. Co więcej, węgierskie zasady wsparcia inwestycji w magazyny energii zostały już zatwierdzone przez Komisję Europejską, jest to więc przetarta ścieżka, którą i Polska mogłaby podążyć. Miejmy nadzieję, że nowy rząd wdroży takie korzystne dla branży rozwiązania, ponieważ – jak powiedział wiceminister MKiŚ Miłosz Motyka na niedawnej konferencji MAE nt. transformacji energetycznej w Paryżu – „Obniżenie kosztów magazynowania energii jest najważniejszym krokiem na drodze do osiągnięcia neutralności klimatycznej do 2050 roku”. Niech ten cytat będzie mottem dla decydentów na najbliższe miesiące i lata.
