Jest nowy projekt ustawy o obowiązkowym audycie energetycznym
Kilka dni temu na stronie Rządowego Centrum Legislacji opublikowano nową wersję projektu ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw (UC77), datowaną na 23 października 2026 r. Projekt ten wprowadza szereg zmian w obowiązkach związanych z wykonywaniem audytów energetycznych i wykorzystaniem systemów zarządzania energią. Przewiduje też zmiany dla samych audytorów energetycznych.
Przedsiębiorstwa mogą wkrótce stanąć przed nowymi obowiązkami dotyczącymi audytów energetycznych, systemów zarządzania energią oraz realizacji działań poprawiających efektywność energetyczną. Najnowsza wersja projektu ustawy UC77 przewiduje rozszerzenie grupy firm objętych regulacjami, zmianę zasad certyfikacji audytorów, wprowadzenie dodatkowych sankcji finansowych i nowe rozwiązania dotyczące białych certyfikatów. Choć prace legislacyjne nadal trwają, przedsiębiorcy powinni już teraz przeanalizować swoje zużycie energii i przygotować się do potencjalnych zmian.
28 października 2026 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji udostępniono kolejną wersję projektu ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw (UC77), datowaną na 23 października 2026 r. Dokument, opracowany po uzgodnieniach międzyresortowych, zawiera zmodyfikowane przepisy dotyczące audytów energetycznych przedsiębiorstw, systemów zarządzania energią, kwalifikacji audytorów i mechanizmów wspierających przedsięwzięcia energooszczędne.
Wśród najważniejszych propozycji znalazły się nowe progi zużycia energii, od których zależeć będą obowiązki przedsiębiorstw, 12-miesięczny termin przeprowadzenia pierwszego audytu oraz 24 miesiące na wdrożenie certyfikowanego systemu zarządzania energią. Projekt zakłada również rozszerzenie katalogu naruszeń zagrożonych karą do 5% przychodu, zmianę modelu potwierdzania kwalifikacji audytorów oraz nowe zasady przygotowywania i publikowania planów działań.
Audyt energetyczny czy certyfikowany system zarządzania?
Zgodnie z projektowanymi przepisami, zakres obowiązków przedsiębiorstwa będzie uzależniony od średniego rocznego zużycia energii finalnej, obliczanego na podstawie danych z ostatnich trzech lat.
Firmy, których zużycie przekracza 2,78 GWh, ale nie jest większe niż 23,61 GWh rocznie (około 10–85 TJ), będą zobowiązane do przeprowadzania audytu energetycznego co cztery lata.
W przypadku podmiotów zużywających ponad 23,61 GWh energii finalnej rocznie, czyli około 85 TJ, projekt przewiduje obowiązek wdrożenia certyfikowanego systemu zarządzania energią zgodnego z ISO 50001 albo certyfikowanego systemu zarządzania środowiskowego, np. zgodnego z ISO 14001 lub EMAS. W drugim przypadku konieczne będzie dodatkowo przeprowadzenie procedury odpowiadającej wymaganiom audytu energetycznego przedsiębiorstwa.
Możliwość zwolnienia z tych obowiązków przewidziano również dla przedsiębiorstw realizujących umowę o poprawie efektywności energetycznej, pod warunkiem że jej przedmiotem jest wdrożenie systemu zarządzania energią.
Terminy realizacji nowych obowiązków
Projekt określa okresy przejściowe, które mają umożliwić przedsiębiorcom przygotowanie się do nowych wymagań.
Na przeprowadzenie pierwszego audytu energetycznego przewidziano 12 miesięcy od wejścia ustawy w życie. Jeżeli jednak firma dysponuje audytem wykonanym przed tą datą, a od jego przeprowadzenia nie upłynęły cztery lata, dokument będzie mógł zostać uznany za spełniający nowy obowiązek.
W przypadku nowego audytu przedsiębiorca będzie miał 90 dni na sporządzenie planu działań. Projekt przewiduje zasadniczo przekazanie zawiadomienia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki wraz z planem w ciągu 120 dni od audytu. Jednocześnie przepisy przejściowe dla pierwszego audytu wskazują krótsze terminy: 30 dni od jego przeprowadzenia oraz kolejne 30 dni od sporządzenia planu. Ta rozbieżność wymaga doprecyzowania podczas dalszych prac legislacyjnych.
Przedsiębiorstwa posiadające wcześniej wykonany, aktualny audyt będą miały 180 dni na opracowanie planu działań i następnie 30 dni na powiadomienie Prezesa URE.
Na wdrożenie certyfikowanego systemu zarządzania energią przewidziano 24 miesiące od wejścia nowych przepisów w życie. Podmioty, które już dysponują odpowiednim systemem, będą zobowiązane do poinformowania o tym Prezesa URE w ciągu 30 dni.
Według szacunków ministerstwa liczba przedsiębiorstw objętych obowiązkiem audytu może wzrosnąć ponad trzykrotnie. Oznacza to potencjalnie większe zapotrzebowanie na usługi wykwalifikowanych audytorów i doradców.
Warto również zauważyć, że z projektu wykreślono obowiązek corocznego raportowania całkowitego zużycia energii za pośrednictwem platformy efektywności energetycznej. Przedsiębiorcy będą więc musieli samodzielnie określać, czy podlegają nowym wymaganiom, na podstawie danych obejmujących wszystkie obszary działalności.
Surowsze sankcje i kontrole audytów
Projekt przewiduje rozszerzenie katalogu naruszeń, za które Prezes URE będzie mógł nałożyć karę pieniężną w wysokości do 5% przychodu przedsiębiorstwa osiągniętego w poprzednim roku podatkowym.
Obecnie sankcja taka może być stosowana za nieprzeprowadzenie obowiązkowego audytu energetycznego przedsiębiorstwa. Po zmianach odpowiedzialność finansowa ma obejmować również wykonanie audytu niezgodnie z wymaganiami, brak sporządzenia lub publikacji planu działań oraz niewdrożenie wymaganego systemu zarządzania energią.
Poszczególne sankcje mają zacząć obowiązywać w różnych terminach. Kara za audyt niespełniający wymagań będzie możliwa po 12 miesiącach, za nieprawidłowości dotyczące planu działań – po 15 miesiącach od ogłoszenia ustawy, natomiast za niewdrożenie systemu zarządzania energią – po 24 miesiącach od jej wejścia w życie.
Wzmocnieniu ma ulec także kontrola jakości audytów. Prezes URE będzie corocznie losowo wybierał od 5 do 10% przeprowadzonych audytów energetycznych przedsiębiorstw w celu sprawdzenia ich zgodności z wymaganiami ustawowymi. Kontrola będzie możliwa przez cztery lata od zawiadomienia o przeprowadzeniu audytu.
Nowe zasady certyfikacji audytorów
Istotne zmiany mają dotyczyć również osób sporządzających audyty. W najnowszej wersji projektu zrezygnowano z wcześniejszej propozycji organizowania szkoleń i egzaminów przez Urząd Dozoru Technicznego. Zamiast tego przewidziano system certyfikacji prowadzony przez jednostki certyfikujące osoby akredytowane przez Polskie Centrum Akredytacji zgodnie z normą ISO/IEC 17024. Wykaz takich jednostek ma prowadzić minister właściwy do spraw klimatu.
Projekt zakłada wspólny certyfikat uprawniający do sporządzania zarówno audytów efektywności energetycznej, jak i audytów energetycznych przedsiębiorstw.
Przewidziano jednak wyjątek. Audyt efektywności energetycznej dotyczący określonych urządzeń, instalacji lub obiektów będzie mogła przygotować również osoba bez certyfikatu, jeżeli posiada co najmniej dwuletnie doświadczenie zawodowe w ich obsłudze, eksploatacji lub montażu.
Certyfikowani audytorzy będą zobowiązani do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Szczegółowe wymagania dotyczące polisy mają zostać określone w rozporządzeniu.
Ponadto osoby sporządzające audyty będą musiały przechowywać dokumentację wraz z danymi źródłowymi przez pięć lat oraz udostępniać ją uprawnionym podmiotom.
Przepisy dotyczące certyfikacji mają wejść w życie po 12 miesiącach od ogłoszenia ustawy. Przez kolejne cztery lata dopuszczone będzie także wykonywanie audytów przez osoby spełniające dotychczasowe wymagania.
Plan działań – mniej formalności, większa jawność
W porównaniu z wersją projektu z 2025 r. zrezygnowano z obowiązku corocznej aktualizacji planu działań w zakresie efektywności energetycznej. Usunięto również wcześniej proponowany wskaźnik wdrożenia zaleceń.
Plan ma być przygotowywany w ciągu 90 dni od przeprowadzenia audytu energetycznego. Kolejny dokument będzie opracowywany na podstawie następnego audytu, odpowiedniej procedury realizowanej w ramach certyfikowanego systemu zarządzania lub wykonanej umowy o poprawę efektywności energetycznej.
Co istotne, projekt nie nakłada obowiązku sporządzania planu działań na przedsiębiorstwa zużywające ponad 85 TJ energii rocznie, które wdrożyły wymagany system zarządzania energią lub środowiskowego.
Inaczej potraktowano przedsiębiorstwa z przedziału 10–85 TJ. W ich przypadku obowiązek przygotowania planu może występować także wtedy, gdy audyt realizowany jest w ramach certyfikowanego systemu. Powstaje więc sytuacja, w której przedsiębiorstwo zużywające 50 TJ i posiadające certyfikat ISO 50001 będzie zobowiązane do publikacji planu, podczas gdy firma zużywająca 200 TJ i posiadająca taki sam certyfikat nie zostanie objęta analogicznym wymogiem. Rozwiązanie to może wymagać wyjaśnienia w dalszym toku prac nad ustawą.
Nowy plan będzie musiał również zawierać informację o liczbie wdrożonych zaleceń wynikających z poprzedniego audytu.
Dokument ma stanowić wyodrębnioną część sprawozdania z działalności przedsiębiorstwa, jeżeli firma sporządza takie sprawozdanie. Dodatkowo będzie publikowany na stronie internetowej do 31 marca roku następującego po jego opracowaniu, z uwzględnieniem przepisów o ochronie informacji niejawnych i innych informacji prawnie chronionych.
Zmiany ograniczą obowiązki związane z coroczną aktualizacją dokumentacji, ale jednocześnie zwiększą znaczenie rzeczywistego wdrażania zaleceń wynikających z audytów.
Białe certyfikaty – nowe stawki opłaty zastępczej
Projekt UC77 przewiduje również zmiany w systemie świadectw efektywności energetycznej, określanych jako białe certyfikaty.
Jedną z najważniejszych propozycji jest ustawowe określenie wysokości jednostkowej opłaty zastępczej w kolejnych latach. Zgodnie z projektem ma ona wynosić:
- 2900 zł/TOE w 2028 r.,
- 3800 zł/TOE w 2029 r.,
- 4800 zł/TOE w 2030 r.
Dla porównania: w 2026 r. opłata wynosi 2327 zł/TOE. Projektowane rozwiązanie oznacza znacznie szybszy wzrost stawek niż dotychczasowy mechanizm corocznego podwyższania ich o 5%. Od 2031 r. przewidziano powrót do wzrostu o 5% rocznie.
Zmiana może wpłynąć na ekonomiczną atrakcyjność inwestycji energooszczędnych, ponieważ poziom opłaty zastępczej oddziałuje na wartość świadectw efektywności energetycznej.
Należy przy tym pamiętać, że warunkiem ubiegania się o białe certyfikaty jest złożenie wniosku wraz z audytem efektywności energetycznej przed rozpoczęciem realizacji przedsięwzięcia.
Po zakończeniu inwestycji, jeżeli osiągnięta oszczędność energii przekracza 100 toe rocznie, konieczne będzie przeprowadzenie audytu potwierdzającego uzyskany efekt.
Projekt określa także zasady wyrywkowych kontroli. Prezes URE ma corocznie weryfikować nie więcej niż 20% audytów dotyczących przedsięwzięć przynoszących oszczędności poniżej 100 toe rocznie oraz nie mniej niż 50% audytów dla inwestycji o oszczędnościach wynoszących co najmniej 100 toe. Kontrole będą możliwe przez cztery lata od zawiadomienia o zakończeniu przedsięwzięcia.
Źródło: Gramwzielone.pl
