Zeroemisyjne centrum danych powstało w szwedzkim Falun
Ekologiczne rozwiązania w energochłonnej infrastrukturze
Zeroemisyjne centrum danych powstało w szwedzkim Falun. Fot. EcoDataCenter
Wyjątkowe data center powstało w Szwecji – jest ekologiczne, drewniane i zeroemisyjne. Zbudowano je z drewna i przypomina sklep IKEA, a zasilane jest wyłącznie energią ze źródeł odnawialnych.
Rosnąca liczba centrów danych, napędzana rozwojem sztucznej inteligencji i usług cyfrowych, budzi coraz większe kontrowersje w Europie i Stanach Zjednoczonych. Główne zastrzeżenia dotyczą wysokiego zapotrzebowania na energię elektryczną i wodę oraz wpływu inwestycji na lokalne środowisko. Szwedzka firma EcoDataCenter pokazuje jednak, że infrastrukturę tego typu można projektować z uwzględnieniem zasad zrównoważonego rozwoju. Przykładem jest centrum danych w Falun, w którym zastosowano konstrukcję drewnianą, energię ze źródeł odnawialnych oraz systemy odzysku ciepła.
Drewniana konstrukcja ogranicza ślad węglowy
Jednym z najbardziej charakterystycznych rozwiązań zastosowanych w centrum danych EcoDataCenter w Falun jest wykorzystanie drewna klejonego krzyżowo (CLT) jako materiału konstrukcyjnego. Prefabrykowane panele przygotowano wcześniej na wymiar, a następnie dostarczono na plac budowy i zmontowano przy użyciu dźwigów.
Zastosowanie drewna zamiast tradycyjnych materiałów, takich jak stal i beton, pozwoliło ograniczyć emisje związane z realizacją inwestycji. Według przedstawicieli EcoDataCenter ślad węglowy samej konstrukcji jest około trzykrotnie mniejszy niż w przypadku porównywalnego obiektu wykonanego w technologii konwencjonalnej.
Kompleks zajmuje powierzchnię zbliżoną do boiska piłkarskiego. Ilość drewna wykorzystanego do jego budowy odpowiada przyrostowi szwedzkich zasobów leśnych w ciągu zaledwie 10–15 minut.
Zasilanie wyłącznie energią odnawialną
Jednym z kluczowych elementów funkcjonowania centrum danych jest sposób pozyskiwania energii elektrycznej. EcoDataCenter deklaruje, że całość energii wykorzystywanej do zasilania obiektu pochodzi ze źródeł odnawialnych. Około 75% stanowi energia wodna, natomiast pozostałe 25% pochodzi z elektrowni wiatrowych.
Szwecja dysponuje jednym z najmniej emisyjnych systemów elektroenergetycznych w Europie. Znaczny udział energetyki wodnej, wiatrowej i jądrowej sprawia, że udział paliw kopalnych w produkcji energii elektrycznej jest niewielki.
Dodatkowym atutem lokalizacji w Falun jest dostępność energii wytwarzanej przez regionalne źródła odnawialne. W okresach wysokiej produkcji i ograniczonego lokalnego zapotrzebowania centra danych mogą stanowić istotnego odbiorcę energii, choć ich rzeczywisty wpływ na bilansowanie systemu zależy od sposobu zarządzania poborem mocy.
Moc obiektu wynosi około 80 MW, co obrazuje skalę zapotrzebowania na energię elektryczną. Według danych przywoływanych przez operatora odpowiada ona zapotrzebowaniu około 60 tys. gospodarstw domowych.
Znaczna część energii zasila układy obliczeniowe, w tym procesory graficzne GPU wykorzystywane do trenowania i obsługi modeli sztucznej inteligencji. Według informacji dotyczących obiektu około 70% jego mocy obliczeniowej przeznaczono na zastosowania związane z AI.
Z uwagi na konieczność zapewnienia ciągłości działania infrastruktury IT, centrum wyposażono również w awaryjne agregaty prądotwórcze. Zamiast tradycyjnego oleju napędowego stosowane jest w nich paliwo HVO (Hydrotreated Vegetable Oil), produkowane m.in. z odpadowych olejów roślinnych i tłuszczów zwierzęcych. Rozwiązanie to pozwala ograniczyć wykorzystanie paliw kopalnych, choć jego całkowity wpływ na środowisko zależy od pochodzenia surowców i procesu produkcji paliwa.
Chłodny klimat sprzyja efektywnemu chłodzeniu
Oprócz zasilania serwerów istotnym składnikiem bilansu energetycznego centrum danych jest chłodzenie. Układy obliczeniowe generują duże ilości ciepła, które muszą być skutecznie odprowadzane, aby zapewnić stabilną pracę urządzeń.
Położenie Falun w chłodnej części Europy sprzyja wykorzystaniu naturalnych warunków atmosferycznych do ograniczenia zapotrzebowania na chłodzenie mechaniczne.
Przez znaczną część roku możliwe jest stosowanie tzw. free coolingu, czyli wykorzystania niskiej temperatury powietrza zewnętrznego do odprowadzania ciepła. Przy odpowiednich warunkach atmosferycznych system może pracować bez konieczności intensywnego korzystania z agregatów chłodniczych.
Gdy temperatura na zewnątrz wzrasta, uruchamiane są dodatkowe urządzenia chłodnicze zlokalizowane na dachach budynków. Wykorzystują one m.in. chłodzenie wyparne, w którym rozpylana woda wspomaga obniżanie temperatury powietrza.
W obiekcie rozwijane są również systemy chłodzenia cieczą, szczególnie istotne w przypadku serwerów wyposażonych w procesory o bardzo dużej gęstości mocy.
W rozwiązaniach tego typu ciepło odbierane jest bezpośrednio z podzespołów elektronicznych i przekazywane do obiegu cieczy chłodzącej. Pozwala to skuteczniej odprowadzać energię cieplną niż w przypadku tradycyjnych systemów opartych wyłącznie na przepływie powietrza.
Wraz ze wzrostem mocy obliczeniowej procesorów wykorzystywanych w zastosowaniach AI znaczenie chłodzenia cieczą będzie prawdopodobnie rosło.
Ciepło odpadowe wykorzystywane w lokalnym systemie energetycznym
Jednym z najciekawszych elementów szwedzkiego przedsięwzięcia jest zagospodarowanie ciepła powstającego podczas pracy infrastruktury serwerowej.
Zamiast odprowadzać całą energię cieplną do otoczenia, EcoDataCenter wykorzystuje ją do zasilania innych procesów technologicznych oraz lokalnego systemu ciepłowniczego.
Część odzyskiwanego ciepła przeznaczana jest do suszenia pelletu drzewnego produkowanego z pozostałości przemysłu drzewnego. Tak przygotowane paliwo może następnie trafiać do instalacji grzewczych.
Pozostała część energii cieplnej, w tym ciepło odbierane przez systemy chłodzenia cieczą, jest przekazywana do sieci ciepłowniczej w Falun.
Takie rozwiązanie wpisuje się w rozwijany od wielu lat w Szwecji model ciepłownictwa systemowego. Ciepło wytwarzane w centralnych instalacjach lub odzyskiwane z procesów przemysłowych jest transportowane siecią rurociągów do budynków mieszkalnych, usługowych i przemysłowych.
Temperatura wody w sieciach ciepłowniczych wynosi zazwyczaj od około 60 do 80°C, a energia przekazywana jest odbiorcom za pośrednictwem wymienników ciepła.
Wykorzystanie ciepła odpadowego z centrów danych pozwala ograniczać zapotrzebowanie na energię z innych źródeł wykorzystywanych do ogrzewania. Efektywność takiego rozwiązania zależy jednak od temperatury odzyskiwanego ciepła, parametrów sieci oraz ewentualnej konieczności zastosowania pomp ciepła.
Centra danych jako element transformacji energetycznej
Przykład inwestycji w Falun pokazuje, że rozwój energochłonnej infrastruktury cyfrowej można łączyć z rozwiązaniami ograniczającymi jej oddziaływanie na środowisko.
Wykorzystanie prefabrykowanej konstrukcji drewnianej, energii ze źródeł odnawialnych, efektywnych systemów chłodzenia i odzysku ciepła tworzy model, w którym centrum danych staje się nie tylko odbiorcą energii elektrycznej, lecz także źródłem użytecznej energii cieplnej.
Nie oznacza to jednak całkowitego wyeliminowania wpływu takich obiektów na środowisko. Duże zapotrzebowanie na moc, konieczność rozbudowy infrastruktury elektroenergetycznej oraz zużycie zasobów pozostają istotnymi wyzwaniami dla inwestorów i operatorów.
Doświadczenia EcoDataCenter wskazują jednak kierunek rozwoju branży: większą integrację centrów danych z lokalnymi systemami energetycznymi, ograniczanie strat energii oraz wykorzystywanie rozwiązań technicznych dostosowanych do warunków klimatycznych i infrastrukturalnych danej lokalizacji.
Źródło: ZielonaGospodarka.pl








