Analiza rozwoju liczby punktów ładowania pojazdów elektrycznych w Polsce
oraz w wybranych krajach
Fot. Dwupunktowa stacja ładowania szybkiego firmy BMW Group znajdująca się w Warszawie na Mokotowie, fot. K. Nita
Jednym z kluczowych elementów infrastruktury, sprzyjającym rozwoju elektromobilności, jest właściwa liczba punktów ładowania pojazdów elektrycznych. Relatywnie mały zasięg pojazdów elektrycznych w powiązaniu ze zbyt małą liczbą punktów ładowania (szczególnie typu szybkiego) stanowi potencjalnie czynnik hamujący rozwój elektromobilności. Deficyt liczby punktów ładowania dotyczy najbardziej tras szybkiego ruchu pomiędzy aglomeracjami miejskimi.
Zobacz także
prof. nadzw. dr hab. inż. Jerzy R. Szymański, dr inż. Marta Żurek-Mortka Hybrydowa sieć zasilania stacji ładowania baterii przemysłowych autonomicznych maszyn i pojazdów elektrycznych (część 1.)
Wyeliminowanie zanieczyszczenia powietrza występującego w aglomeracjach przemysłowych, ograniczenie emisji dwutlenku węgla, to dziś kluczowe wyzwania cywilizacyjne. Zdaniem autorów, przemysł musi zdecydowanie...
Wyeliminowanie zanieczyszczenia powietrza występującego w aglomeracjach przemysłowych, ograniczenie emisji dwutlenku węgla, to dziś kluczowe wyzwania cywilizacyjne. Zdaniem autorów, przemysł musi zdecydowanie zwiększyć wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych do zasilania przekształtników napędowych silników elektrycznych oraz wykorzystać ją do ładowania baterii pojazdów elektrycznych (EV). Moce stacji ładowania baterii EV mogą być pochodną mocy napędowych przemienników częstotliwości i osiągać...
dr inż. Marta Żurek-Mortka, prof. nadzw. dr hab. inż. Jerzy R. Szymański Hybrydowa sieć zasilania stacji ładowania baterii przemysłowych autonomicznych maszyn i pojazdów elektrycznych (część 2.)
Bateria pojazdu elektrycznego lub autonomicznej maszyny przemysłowej może być ładowana różnymi rodzajami przetwornic AC/DC i DC/DC. Odmienną koncepcję topologii przekształtnika DC/DC do szybkiego ładowania...
Bateria pojazdu elektrycznego lub autonomicznej maszyny przemysłowej może być ładowana różnymi rodzajami przetwornic AC/DC i DC/DC. Odmienną koncepcję topologii przekształtnika DC/DC do szybkiego ładowania baterii EV, wykorzystującego przemysłowe przekształtniki napędowe, przedstawiono w [1] i [2]. Szczególnie interesująca jest propozycja autorów opisana w [1], której ideę przedstawiono na rysunku 1. i omówiono w niniejszym artykule.
SONEL S.A. Ładowarki aut elektrycznych – jak wpływają na parametry jakości energii elektrycznej?
Dynamiczny rozwój elektromobilności wymusza błyskawiczną rozbudowę infrastruktury ładowania, co staje się jednym z największych wyzwań dla współczesnych systemów elektroenergetycznych. Instalacja stacji...
Dynamiczny rozwój elektromobilności wymusza błyskawiczną rozbudowę infrastruktury ładowania, co staje się jednym z największych wyzwań dla współczesnych systemów elektroenergetycznych. Instalacja stacji ładowania EV – odbiorników o znacznej mocy i nieliniowej charakterystyce – to proces znacznie bardziej złożony niż podłączenie standardowych urządzeń. Niesie on ze sobą ryzyko degradacji parametrów jakości zasilania (JEE), m.in. poprzez generację wyższych harmonicznych, asymetrię obciążeń oraz uciążliwe...
Rozwój elektromobilności w Polsce to fakt. Dynamika przyrostów liczby punktów ładowania pojazdów elektrycznych jak również dynamika sprzedaży pojazdów elektrycznych jest duża. Oczywiście w liczbach bezwzględnych pojazdów elektrycznych jest jeszcze w Polsce bardzo mało. W Polsce w ogólnej liczbie rejestrowanych pojazdów udział pojazdów EV (ang. Electric Vehicle) wzrósł z 0,3% do 0,7%. Liczba sprzedawanych w 2021 nowych pojazdów EV jest więc bardzo mała natomiast roczny wzrost sprzedaży jest bardzo duży. Liczba punktów ładowania w Polsce to tylko 3600 na koniec 2021 roku. Unia Europejska jako cel stawia sobie budowę 1 miliona punktów ładowania do roku 2025.
Warto zwrócić uwagę, że w Polsce oferta pojazdów EV producentów samochodów jest coraz bogatsza. Na krajowym rynku mamy obecnie dostępnych aż 190 modeli samochodów elektrycznych EV – pojazdy BHEV (ang. battery electric vehicles) to 78 modeli, natomiast pojazdy PHEV (ang. plug-in hybrid electric vehicles) to 112 modeli. W roku 2020 modeli pojazdów EV było w ofercie 101, natomiast w roku 2019 modeli w ofercie było tylko 46. Szacuje się, że w 2023 roku modeli EV będzie dostępnych aż 500. W Unii Europejskiej udział pojazdów EV w ogólnej liczbie rejestrowanych nowych pojazdów w roku 2021 wynosił 7,5% w stosunku do 3,5% w roku 2020. Średnia unijna jest więc 10 krotnie większa niż w Polsce.
W Polsce – zgodnie z Planem [1] przyjętym przez rząd 16 marca 2017 roku – rozwój elektromobilności następuje w trzech fazach, które będzie różnicował stopień dojrzałości rynku oraz niezbędne zaangażowanie państwa. Warto podkreślić, że opublikowana we wrześniu 2019 roku „Strategia Zrównoważonego Rozwoju Transportu do 2030 roku” zakłada istotne zmiany korygujące plany rozwoju elektromobilności w Polsce – liczba 1 mln pojazdów EV uznana została za nierealną. Strategia zakłada, że do 2030 roku liczba pojazdów elektrycznych typu BEV oraz pojazdów z napędem hybrydowym wszystkich typów (PHEV oraz klasyczne hybrydy) wyniesie łącznie około 600 tysięcy sztuk [2]. Warto dodać, że na koniec roku 2021 roku w Polsce liczba eksploatowanych pojazdów z napędem hybrydowym wszystkich typów wynosiła około 313 tys. Liczba ta jest zatem jeszcze bardzo odległa od spodziewanej na rok 2030.
Na koniec 2021 w Polsce liczba eksploatowanych pojazdów BEV wynosiła 17145, natomiast pojazdów typu PHEV 18077, co daje łącznie 35222 pojazdów z napędem elektrycznym typu EV. Łączna liczba elektrycznych pojazdów ciężarowych i dostawczych wynosi obecnie 1541 sztuk, a autobusów elektrycznych 639 sztuk. [5]
Według danych GUS, w Polsce zarejestrowanych jest blisko 29 milionów pojazdów z różnym napędem. To oznacza, że mimo dynamicznego wzrostu liczby zarejestrowanych pojazdów elektrycznych ich udział w Polsce jest wciąż bardzo mały i wynosi obecnie niecałe 12 promili.
Wraz ze wzrostem liczby pojazdów, rozbudowuje się także ogólnodostępna infrastruktura ładowania. Pod koniec 2021 roku w Polsce działały 1813 stacje ładowania pojazdów elektrycznych (3544 punktów). Około 30% z nich stanowiły szybkie stacje ładowania prądem stałym (DC), natomiast 70% stanowiły wolne ładowarki prądu przemiennego (AC) o mocy mniejszej lub równej 22 kW.
Warto jednak dodać, że zgodnie z danymi od Polskiego Stowarzyszenia Paliw Alternatywnych aż 80% ładowań pojazdów elektrycznych odbywa się ładowarką w gospodarstwie domowym. Wynika to zapewne z wygody i niskiej ceny za energię elektryczną w stosunku do stacji ładowania komercyjnych, szczególnie tzw. szybkich stacji ładowania [4].
Charakterystyka stacji ładowania pojazdów elektrycznych
Stacje ładowania w Polsce można podzielić na dwa główne rodzaje: stacje ładowania stałym prądem (DC) o mocy ładowania powyżej 22 kW oraz stacje ładowania prądem przemiennym (AC), są to stacje wolniejsze o mocy mniejszej lub równej 22 kW.
Można również dokonać podziału stacji ładowania ze względu na ich budowę oraz zastosowanie. Najbardziej rozpoznawalny typ stacji to stacja dla samochodów osobowych, którą można zobaczyć na wielu parkingach lub stacjach benzynowych poza ogólnym wyglądem zewnętrznym różni je liczba punktów ładowania ich typ i przede wszystkim dostawca usługi. Należy też pamiętać, że istnieje szereg innych typów stacji. Do nich możemy zaliczyć stacje ładowania pantografowego, które służą do ładowania w głównej mierze autobusów elektrycznych. Takie stacje posiadają większą moc ładowania, nawet na poziomie 400 kW. Takie ładowarki możemy znaleźć między innymi w Wilanowie w Warszawie [6]. Większą mocą charakteryzują się również stacje ładowania przeznaczone dla pojazdów ciężarowych i samochodów dostawczych.
Na fotografii 1. przedstawiono stację ładowania szybkiego z dwoma punktami ładowania. Stacja znajduje się na warszawskim Mokotowie przy ulicy Wołoskiej 22A. Jest to stacja należąca do BMW Group, która współpracuje z firmą GreenWay oraz posługuje się jej cennikiem opłat za ładowanie. Pierwszy punkt ładowania posiada złącze CCS o mocy 50 kW, a drugi punkt ładowania ma złącze Typu 2 o mocy 22 kW.
Fot. 1. Dwupunktowa stacja ładowania szybkiego firmy BMW Group znajdująca się w Warszawie na Mokotowie, fot. K. Nita
Analiza statystyczna rozwoju liczby punktów ładowania
W Polsce zdecydowaną większość stacji ładowania stanowią stacje ładowania prądem przemiennym (AC), bo aż 70% wszystkich stacji ładowania. W końcówce 2021 roku liczba stacji ładowania prądem stałym (DC) była o ponad połowę mniejszą niż liczba stacji wolnego ładowania. Należy też podkreślić, że od początku analizowanego okresu (marzec 2019 roku) ogólna liczba stacji ma trend wzrostowy, co pozwala przewidywać dalszy rozwój sektora elektromobilności w Polsce.
Na rysunku 1. pokazano zmianę liczby stacji ładowania w poszczególnych miesiącach od marca 2019 roku do listopada 2021 roku.
Na pojedynczą stację ładowania w Polsce średnio przypadają dwa punkty ładowania. Punkty ładowania są podzielone na poszczególne typy. Najczęściej występującym typem jest Typ 1 i 2, który stanowi obecnie 69% wszystkich publicznych punktów ładowania. W dalszej kolejności już ze znacznie mniejszymi udziałami występują typy CCS, który stanowił w 2021 roku 14% udziałów punktów ładowania i CHAdeMO, który posiada o jeden punkt procentowy mniejsze udziały niż CSS (13%). Ostatnim najmniej popularnym złączem ładowania jest typ przeznaczony dla aut elektrycznych pochodzących od koncernu Tesla i stanowi obecnie 4% wszystkich publicznych punktów ładowania.
Rys. 1. Liczba stacji ładowania podzielona na stacje DC i AC w Polsce w zestawieniu miesięcznym od marca 2019 roku do listopada 2021 roku. Opracowanie własne – źródło [5]
Rysunek 2. przedstawia zmianę skumulowanej liczby stacji ładowania w okresie od marca 2019 roku do listopada 2021 roku.
Infrastruktura stacji ładowania w Polsce jest nadal bardzo uboga, ale należy pamiętać, że Polska jest na początkowej drodze rozwoju elektromobilności. Polska infrastruktura w porównaniu do infrastruktury w innych europejskich krajach, między innymi do naszych zachodnich sąsiadów Niemiec, które na koniec 2021 posiadają prawie 60 tys., wypada nie najlepiej. Należy dodać, że oba kraje mają zbliżoną powierzchnię. O prawie 20 tys. mniej punktów ładowania niż Niemcy posiada Wielka Brytania, która pod koniec 2021 miała ich lekko ponad 380 tys. Pod względem infrastruktury dobrze rozwija się również Norwegia, która z analizowanych krajów, jako pierwsza rozpoczęła jej budowę w 2010 roku. Obecnie pod koniec 2021 roku posiada ponad 20 tys. punktów ładowania.
Rys. 2. Sumaryczna liczba stacji ładowania w Polsce w zestawieniu miesięcznym od marca 2019 do listopada 2021 roku. Opracowanie własne – źródło [5]
Zdecydowanie we wszystkich analizowanych krajach przeważają punkty ładowania prądem przemiennym (AC), jest to związane z prostszą budową tych punktów ładowania w porównaniu do punktów ładowania prądem stałym (DC). Struktura punktów AC i DC w poszczególnych krajach są od siebie różne. Na koniec roku 2021 najlepszym procentem liczby punktów szybkiego ładowania w ogólnej liczbie punktów może pochwalić się Polska i Norwegia. W obu przypadkach stacje punkty szybkiego ładowania stanowią ponad 30% wszystkich punktów. Zdecydowanie gorszą strukturę infrastruktury mają Niemcy i Wielka Brytania. W obu tych państwach punkty wolnego ładowania (AC) stanowią znacznie większą część infrastruktury. W przypadku Niemiec aż 83% punktów ładowania stanowią punkty ładowania prądem przemiennym (AC). W Wielkiej Brytanii struktura punktów ładowania wynosi: 78% punktów ładowania prądem przemiennym i 22% punktów ładowania prądem stałym (DC).
We wszystkich analizowanych krajach tendencja wzrostowa wygląda podobnie i różni się stopniem zaawansowania zbudowanej infrastruktury. Analizując wieloletni trend, można przewidywać dalszy rozwój infrastruktury w tych krajach jak również na całym świecie.
Na rysunkach 3., 4., 5. oraz 6. przedstawiono strukturę, oraz liczbę punktów ładowania kolejno w Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Norwegii w zestawieniu rocznym.
Rys. 3. Sumaryczna liczba punktów ładowania z przedstawioną strukturą punktów ładowania w Polsce. Opracowanie własne – źródło [7]
Rys. 4. Sumaryczna liczba punktów ładowania z przedstawioną strukturą punktów ładowania w Niemczech. Opracowanie własne – źródło [7]
Rys. 5. Sumaryczna liczba punktów ładowania z ukazaną strukturą punktów ładowania w Wielkiej Brytanii. Opracowanie własne – źródło [7]
Rys. 6. Sumaryczna liczba punktów ładowania z przedstawioną strukturą punktów ładowania w Norwegii. Opracowanie własne – źródło [7]
Zgodnie z rysunkiem 7., największą liczbę punktów ładowania przypadającą na jeden milion mieszkańców posiada Norwegia, licząca 5,4 mln obywateli [7]. Wzrost liczby punktów ładowania przypadającą na milion mieszkańców na podobnym poziomie w przeciągu kilku lat odnotowano również w Niemczech (83 mln mieszkańców [7]) oraz Wielkiej Brytanii (66,6 mln mieszkańców [7]). Polska (38 mln mieszkańców) w tej statystyce cechuje się zdecydowanie najmniejszą wartością współczynnika, w porównaniu do pozostałych trzech krajów.
Rys. 7. Liczba punktów ładowania w wybranych krajach Europy przypadająca na milion mieszkańców danego państwa. Opracowanie własne – źródło [7]
Na rysunku 8. została przedstawiona liczba punktów ładowania przypadająca na jeden pojazd z napędem elektrycznym (BEV i PHEV) dla czterech krajów europejskich na koniec 2020 roku. W Polsce na jeden pojazd elektryczny przypada 0,09 punktów ładowania, czyli najwięcej w porównaniu do pozostałych trzech analizowanych krajów. Należy jednak pamiętać, że wartość tego współczynnika w przypadku Polski to złudny efekt małej skali zjawiska elektromobilności – mała liczba punktów ładowania (około 3600 punktów ładowania) i bardzo mała liczba pojazdów z napędem elektrycznym (BEV i PHEV), która pod koniec 2021 roku wynosiła ponad 35 tys. pojazdów. Można by pokusić się o stwierdzenie, że obecnie w Polsce liczba punktów ładowania jest nieco przewymiarowana w stosunku do bardzo małej liczby pojazdów elektrycznych. Rozwój elektromobilności w aspekcie liczby punktów ładowania jest szybszy niż w aspekcie liczby pojazdów elektrycznych.
Rys. 8. Liczba punktów ładowania przypadająca na jeden pojazd elektryczny w wybranych krajach Europy. Opracowanie własne – źródła [5, 7]
W analizowanych czterech państwach stopień elektryfikacji jest różnorodny (rys. 9.). Najmniejszy procentowy udział samochodów elektrycznych w 2020 roku miała Polska – 0,1%. Według danych EAFO.com w 2020 roku w Wielkiej Brytanii zarejestrowano ponad 40 mln, w tym pojazdów z napędem elektrycznym zarejestrowano 170 tys. co pozwoliło osiągnąć stopień elektryfikacji na poziomie 0,4%. W Niemczech w 2020 roku było zarejestrowanych ponad 48 mln pojazdów, w tym liczba pojazdów z napędem elektrycznym wynosiła 380 tys. Co oznacza, że stopień elektryfikacji zarejestrowanych pojazdów wyniósł 0,8% i jest to wartość dwukrotnie wyższa niż odnotowana w Wielkiej Brytanii. Największy stopień elektryfikacji w 2020 roku osiągnęła Norwegia, w 2020 roku było zarejestrowane 6 mln pojazdów ogółem, w tym 100 tys. pojazdów z napędem elektrycznym (BEV i PHEV). Dzięki czemu stopień elektryfikacji w Norwegii wynosił 1,9%.
Rys. 9. Stopień elektryfikacji zarejestrowanych pojazdów w wybranych krajach Europy (dane na koniec roku 2020). Opracowanie własne – źródło [8, 9, 10, 11]
Na rysunku 10. znajduje się wykres zależności liczby punktów ładowania przypadających na milion mieszkańców w stosunku do średniego rocznego wynagrodzenia ukazanego w 2020 roku. Średnie roczne zarobki zostały podane w euro.
Rys. 10. Zależność pomiędzy liczbą punktów ładowania przypadającą na milion mieszkańców w danym kraju a średnim rocznym wynagrodzeniem – dane z 2020 roku. Opracowanie własne – źródła [7, 12]
Występuje dodatnia korelacja pomiędzy liczbą punktów ładowania przypadająca na jeden milion mieszkańców danego kraju oraz średnim rocznym wynagrodzeniem. Norwegia jest największym rynkiem pojazdów elektrycznych na świecie i zdecydowanie przoduje w statystykach dotyczących elektromobilności w porównaniu do innych analizowanych krajów. Obliczony współczynnik korelacji liniowej Pearsona dla zależności liczby punktów ładowania na 1 mln mieszkańców i średniego rocznego wynagrodzenia wyniósł 0,7775. Oznacza to, że pomiędzy tymi danymi występuje silna, istotna statystycznie dodatnia korelacja.
Wielka Brytania wśród omawianych krajów zajmowała drugie miejsce pod względem wielkości średnich rocznych zarobków w 2020 roku. Liczba punktów ładowania na milion mieszkańców wynosiła 570 punktów, przy średnim rocznym wynagrodzeniu wynoszącym 44260 euro. Nieznacznie lepiej pod względem rozwoju liczby punktów wypadły Niemcy. W Niemczech liczba punktów ładowania przypadająca na milion mieszkańców wynosiła niecałe 700 punktów, a średnie roczne wynagrodzenie wynosiło 42593 Euro. Oznacza to, że Niemcy mają bardziej rozwiniętą infrastrukturę punktów ładowania niż Wielka Brytania, mimo że to w Wielkiej Brytanii średnie roczne wynagrodzenie jest większe.
Najsłabiej w tych statystykach wypada Polska. Spośród wszystkich analizowanych krajów to właśnie Polska ma najmniejsze średnie roczne wynagrodzenie, które w 2020 roku wynosiło 13820 euro, a liczba punktów ładowania przypadająca na milion mieszkańców wynosi tylko 83 punkty.
Rysunek 11. przedstawia wykres zależności liczby zarejestrowanych pojazdów z napędem elektrycznym na milion mieszkańców a średnim rocznym wynagrodzeniem w 2020 roku. Średnie roczne zarobki zostały podane w euro.
Rys. 11. Zależność pomiędzy liczbą zarejestrowanych pojazdów elektrycznych na milion mieszkańców a średnim rocznym wynagrodzeniem w 2020 roku. Opracowanie własne – źródła [7, 12]
Istnieje silna dodatnia korelacja pomiędzy tymi dwiema danymi. Wynika to między innymi z cen pojazdów elektrycznych, które są droższe niż pojazdy z napędem spalinowym. W Niemczech w 2020 roku było zarejestrowanych prawie dwukrotnie więcej pojazdów BEV i PHEV przypadających milion mieszkańców niż w Wielkiej Brytanii. Ponownie najgorzej w całym zestawieniu wypadła Polska, dla której liczba pojazdów elektrycznych na milion obywateli w 2020 roku wynosiła niecałe 500 pojazdów. Nie ulega wątpliwości, że jednym z czynników takiej liczby jest stosunkowo niskie średnie roczne wynagrodzenie roczne. Obliczony współczynnik korelacji liniowej Pearsona wyniósł 0,7842, co oznacza silną, dodatnią korelację pomiędzy liczbą pojazdów elektrycznych przypadająca na jeden milion mieszkańców a średnim rocznym wynagrodzeniem.
W tabeli 1. zostały umieszczone obliczone wartości współczynnika korelacji liniowej dla następujących danych statystycznych: liczby punktów ładowania przypadającej na 1 milion mieszkańców danego kraju w 2020 roku i średniego rocznego wynagrodzenia w 2020 roku oraz liczby zarejestrowanych w 2020 roku pojazdów z napędem elektrycznych przypadającej na 1 milion mieszkańców w danym kraju i średniego rocznego wynagrodzenia w 2020 roku we wszystkich czterech analizowanych krajach: Polsce, Niemczech Wielkiej Brytanii i Norwegii.
Tab. 1. Współczynnik korelacji liniowej Pearsona dla poszczególnych serii danych. Opracowanie własne
Podsumowanie i wnioski końcowe
Przedstawione w artykule analizy rozwoju liczby punktów ładowania pojazdów elektrycznych zostały opracowane na podstawie dotychczasowej znanej dynamiki. W przyszłości dynamika ta może ulegać silnym zmianom niemożliwym do przewidzenia. Nie można na przykład wykluczyć, że na popularności zyskają także pojazdy elektryczne o napędzie wodorowym lub hybrydowym bateryjno-wodorowym [4]. Nieznaną pozostaje również cena paliw kopalnych, zmiany technologiczne oraz wpływ trendów politycznych na procesy gospodarcze [4].
Jak pokazują zgromadzone dane, liczba punktów ładowania rośnie dynamicznie na przestrzeni ostatnich lat. Zdecydowanie najlepiej pod względem sumarycznej liczby punktów ładowania pojazdów elektrycznych wypadają Niemcy, ale uwzględniając aspekty, nie tylko ilościowe, to Norwegia wydaje się liderem, posiadając mniejszą liczbę punktów ładowania, ale w zamian za to przypadającą na znacznie mniejszą liczbę mieszkańców. Prymat Norwegii w elektromobilności potwierdza również jej stopień elektryfikacji. W dobrym stopniu swoją infrastrukturę rozwinęła Wielka Brytania. W całym zestawieniu czterech analizowanych państw najsłabiej wypadła Polska. Głównym czynnikiem takiej sytuacji jest fakt, że elektromobilność w Polsce jest jeszcze stosunkowo nową gałęzią gospodarki. Należy też zwrócić uwagę, że z miesiąca na miesiąc liczba punktów ładowania w Polsce stale się zwiększa i można zakładać dalszy ich wzrost.
W kontynuacji artykułu zostanie przedstawiona wielowariantowa analiza średnioterminowych prognoz rozwoju liczby punktów ładowania w Polsce oraz wybranych krajach.
Literatura
- Plan rozwoju elektromobilności w Polsce, Ministerstwo Energii https://www.gov.pl/documents/33372/436746/DIT_PRE_PL.pdf/ebdf4105-ef77-91df-0ace-8fbb2dd18140 (dostęp 07.06.2019)
- “The Strategy of sustainable transport development until 2030”, https://www.gov.pl/attachment/e268e9f9-d7ca-473e-a7b1-8731348155d9
- Piotrowski P.: Analiza rozwoju elektromobilności w Polsce oraz prognozy liczby pojazdów z napędem elektrycznym do roku 2025, Elektro.info nr 5/2020 (184), str. 74-78
- Piotrowski P., Baczyński D., Kapler P.: Wielowariantowe prognozy liczby pojazdów elektrycznych w Polsce do roku 2025 oraz ich wpływ na roczne zapotrzebowania na energię elektryczną, Przegląd Elektrotechniczny, nr.1/2020, R.96, s.138-141, doi: 10.15199/48.2020.01.30
- Rynek Motoryzacyjny, Licznik elektromobilności, Polski Związek Przemysłu Motoryzacyjnego https://www.pzpm.org.pl/pl/Rynek-motoryzacyjny/Licznik-elektromobilnosci/Listopad-2021 (dostęp 08.01.2022)
- https://elektrowoz.pl/transport/warszawa-najwieksza-stacja-ladowania-autobusow-powstala-na-petli-wilanow-w-sumie-2-400-kw-mocy/ (dostęp 08.01.2022)
- Europen Alternative Fuels Observatory https://www.eafo.eu/ (dostęp 08.01.2022)
- Główny Urząd Statystyczny, Baza Danych Lokalnych, Tablica Transport i Łączność, https://bdl.stat.gov.pl/BDL/dane/podgrup/tablica (dostęp 08.01.2022)
- GOV.UK All vehicles (VEH01) - GOV.UK (www.gov.uk) (dostęp 08.01.2022)
- Statistik sentralbyrå, Statistic Norway https://www.ssb.no/en (dostęp 08.01.2022)
- Car Sales Statistic https://www.best-selling-cars.com/germany/2021-germany-total-number-of-registered-cars-by-brand/ (dostęp 08.01.2022)
- Organisation for Economic Co-Operation and Development https://stats.oecd.org/Index.aspx?DataSetCode=AV_AN_WAGE (dostęp 08.01.2022)
- Saele H., Petersen I.: Electric vehicles in Norway and the potential for demand response; IEEE Transactions on Industrial Informatics; Date Added to IEEE Xplore: 13 December 2018 (dostęp 08.01.2022)
- Ufnalski B.: Elektromobilność – niszowa alternatywa czy docelowy kierunek motoryzacji? (część 2), Inżynieria Elektryczna, Sieć Badawcza Łukasiewicz - Instytut Elektrotechniki, nr 3, 2020, s. 26-37
