Jerzy Roman Sozański
(1929–1992)
Fot. Jerzy Sozański jako Dziekan Wydziału Elektrycznego Politechniki Rzeszowskiej (rok 1967), fot. https://weii.prz.edu.pl/wydzial/historia/poczet-dziekanow-kadencyjnie
Profesor dr hab. inż. Jerzy Sozański urodził się 5 lipca 1929 roku we Lwowie. Był synem znanego lwowskiego lekarza Adolfa Sozańskiego. We Lwowie ukończył sześć klas szkoły powszechnej. W okresie od 1939 do 1941 uczęszczał do szkoły rosyjskiej. W związku ze śmiercią ojca w roku 1941 wyjechał z matką do Dębicy, gdzie pracował zarobkowo, aby utrzymać rodzinę. W roku 1945 wznowił naukę w Gimnazjum im. Władysława Jagiełły w Dębicy.
Zobacz także
dr inż. Karol Kuczyński Eugeniusz Walczuk
Prof. urodził się 20 maja 1934 r. w Pińsku na Polesiu. Po zakończeniu wojny i okupacji niemieckiej wraz z rodziną osiedlił się w Rawie Mazowieckiej i tutaj kontynuował naukę w szkole podstawowej, a potem...
Prof. urodził się 20 maja 1934 r. w Pińsku na Polesiu. Po zakończeniu wojny i okupacji niemieckiej wraz z rodziną osiedlił się w Rawie Mazowieckiej i tutaj kontynuował naukę w szkole podstawowej, a potem ogólnokształcącej, którą ukończył z wyróżnieniem. Z tego powodu studia wyższe w Politechnice Łódzkiej rozpoczął bez egzaminu wstępnego.
dr inż. Karol Kuczyński Kazimierz Bisztyga
Urodził się 2 stycznia 1922 r. w Myślenicach w wielodzietnej rodzinie. W latach 1934–1940 uczęszczał do humanistycznego gimnazjum i liceum myślenickiego (1939–1940 w ramach tajnego nauczania). W latach...
Urodził się 2 stycznia 1922 r. w Myślenicach w wielodzietnej rodzinie. W latach 1934–1940 uczęszczał do humanistycznego gimnazjum i liceum myślenickiego (1939–1940 w ramach tajnego nauczania). W latach okupacji niemieckiej podjął naukę w Państwowej Szkole Budowy Maszyn i Elektrotechniki (1941), a w 1943 r. uzyskał dyplom technika elektryka. Bezpośrednio po egzaminie końcowym rozpoczął pracę w warsztatach remontowych maszyn elektrycznych Krakowskiego Oddziału Firmy Siemens, na stanowisku technika....
dr inż. Karol Kuczyński ppłk prof. inż. Antoni Krzyczkowski
Urodził się 20 kwietnia 1898 r. w Bogurusłanie w guberni samarskiej nad Wołgą w Cesarstwie Rosyjskim, jako syn oficera zawodowego armii carskiej – potomka polskiego powstańca z 1863 r. zesłanego na Syberię....
Urodził się 20 kwietnia 1898 r. w Bogurusłanie w guberni samarskiej nad Wołgą w Cesarstwie Rosyjskim, jako syn oficera zawodowego armii carskiej – potomka polskiego powstańca z 1863 r. zesłanego na Syberię. Po przejściu ojca na emeryturę rodzina przeniosła się do Żytomierza, gdzie Antoni ukończył gimnazjum filologiczne, a następnie wstąpił na wydział matematyczno-przyrodniczy uniwersytetu w Kijowie.
W tym samym roku wyjechał do Gdańska, gdzie kontynuował swoją naukę, najpierw w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Stefana Żeromskiego, zakończoną małą maturą, następnie w III Państwowym Gimnazjum i Liceum, w którym uzyskał świadectwo dojrzałości. W roku 1948 zdał egzamin konkursowy na Politechnikę Gdańską i został przyjęty na Wydział Elektryczny. W trakcie studiów realizował praktyki zawodowe w Łódzkich Zakładach Cewek Przędzalniczych w Pabianicach (w roku 1950) oraz w Zakładach Energetycznych Okręgu Północnego w Zespole Elektrowni „Ołowianka” (w roku 1953). Zaraz po rozpoczęciu studiów, w roku 1948, został dostrzeżony przez prof. dr. inż. Kazimierza Kopeckiego i zatrudniony jako młodszy asystent w Katedrze Matematyki Politechniki Gdańskiej, gdzie pracował przez cztery lata, do roku 1952.
Pod opieką Profesora Kopeckiego zrealizował też pracę magisterską. Dyplom obronił 21 marca 1955 roku. Specjalnością obraną przez J. Sozańskiego były elektrownie wodne. Z tematyką tą zapoznawał się pod opieką dwóch autorytetów, tj. wspomnianego już prof. Kazimierza Kopeckiego oraz prof. Alfonsa Hoffmanna. Kolegami profesora Sozańskiego z czasów studiów na Politechnice Gdańskiej byli późniejsi profesorowie: Stanisław Góra, Jacek Marecki, Franciszek Milkiewicz czy Tadeusz Przybylski, z którymi kontakty naukowe prof. Sozański utrzymywał do ostatnich dni życia.
Po ukończeniu studiów prof. Jerzy Sozański został skierowany do pracy w Biurze Projektów Przemysłu Włókien Sztucznych w Szczecinie. Za namową oraz dzięki staraniom prof. Kopeckiego w roku 1957 został zatrudniony ponownie na Politechnice Gdańskiej w Katedrze Elektroenergetyki. W roku 1962 obronił pracę doktorską zatytułowaną „Ruch przewałowy w zwartej kaskadzie przyzaporowych elektrowni wodnych na rzece nizinnej”, której promotorem był prof. zw. dr inż. Kazimierz Kopecki.
W roku 1963, w związku z brakami kadrowymi na Politechnice Krakowskiej, profesor Sozański został oddelegowany, na zasadzie porozumienia między uczelniami, do pracy w tej jednostce. W tym samym roku w Rzeszowie powstała Wyższa Szkoła Inżynierska, która do tej pory funkcjonowała jako Studium Wieczorowe Terenowe Wydziału Mechanicznego Politechniki Krakowskiej z siedzibą w Rzeszowie. Profesor Sozański został wówczas poproszony o podjęcie działań związanych z utworzeniem na nowej uczelni Wydziału Elektrycznego. Starania w tym zakresie Profesor rozpoczął 5 października 1963 roku. Wydział rozpoczął oficjalnie działalność w roku 1965. Pierwszym jego dziekanem został prof. Jerzy Sozański (wówczas dr inż.), który pełnił tę funkcję do roku 1967. Na nowym wydziale Profesor pełnił jednocześnie funkcję kierownika Zespołu Elektrotechniki Przemysłowej. W kwietniu 1968 roku został złożony wniosek o powołanie dr inż. Jerzego Sozańskiego na stanowisko docenta w Wyższej Szkole Inżynierskiej w Rzeszowie.
Z dniem 1 kwietnia 1972 roku profesor Jerzy Sozański rozpoczął swoją pracę w Kielecko-Radomskiej Wyższej Szkole Inżynierskiej (WSI) w Kielcach. Zmiana uczelni miała w dużej mierze podłoże osobiste. Z WSI, a następnie z Politechniką Świętokrzyską, Profesor pozostał związany do śmierci w roku 1992. W czasie pracy na Politechnice Świętokrzyskiej powstały najważniejsze prace naukowe Profesora, w tym trzy książki stanowiące tzw. „kamienie milowe” w elektroenergetyce:
- Sozański J., Niezawodność urządzeń i układów elektroenergetycznych, PWN, Warszawa 1974 (Polska Akademia Nauk – Komitet Energetyki),
- Sozański J., Niezawodność zasilania energią elektryczną, WNT, Warszawa 1982,
- Sozański J., Niezawodność i jakość pracy systemu elektroenergetycznego, WNT, Warszawa 1990.
Oprócz pozycji książkowych Profesor publikował wiele artykułów naukowych, z czego znaczną część pod auspicjami PAN. Współpracował nadal z profesorem Kazimierzem Kopeckim oraz jego zespołem, w tym z profesorem Jackiem Mareckim, ale nawiązał także nowe kontakty i współpracę, między innymi z prof. Andrzejem Kamińskim, prof. Szymonem Firkowiczem, prof. Tadeuszem Bełdowskim, prof. Ryszardem Matlą i wieloma innymi. Badania Profesora Sozańskiego obejmowały bardzo szerokie spektrum tematyczne elektroenergetyki, w tym: gospodarkę elektroenergetyczną, energetykę wodną, elektroenergetykę zakładów przemysłowych, urządzenia elektryczne, zabezpieczenia elektroenergetyczne, jednakże szczególne miejsce zajmuje w nich niezawodność układów elektroenergetycznych oraz rachunek kosztów w elektroenergetyce.
Przeczytaj również: Hipolit Cegielski
Za jego największe osiągnięcie uważa się zaadaptowanie ogólnych zagadnień niezawodności dla potrzeb elektroenergetyki. W tym zakresie współpracował z Zespołem Problemowym Jakości i Niezawodności Energii Elektrycznej przy Komitecie Elektrotechniki PAN. Profesora Sozańskiego uznaje się za twórcę „Kieleckiej Szkoły Niezawodności”. Był organizatorem Krajowej Konferencji Naukowo-Technicznej „Problemy niezawodności w elektryce”, która w roku 1975 odbyła się w Kielcach. Teorie i metody zaproponowane przez Niego pięćdziesiąt lat temu, są aktualne do dziś i nadal wielokrotnie wykorzystywane i cytowane w krajowych oraz zagranicznych publikacjach z zakresu niezawodności układów elektroenergetycznych. W dniu 5 kwietnia 1976 roku dr inż. Jerzy Sozański uzyskał na Politechnice Gdańskiej tytuł doktora habilitowanego, na podstawie wymienionej już publikacji „Niezawodność urządzeń i układów elektroenergetycznych”, wydanej przez PWN na zlecenie Komitetu Energetyki PAN. Tytuł profesorski otrzymał w dniu 12 kwietnia 1979 roku. Był pierwszym pracownikiem Wydziału Elektrycznego Politechniki Świętokrzyskiej, który otrzymał tytuł Profesora.
Przez cały okres pracy na Politechnice Świętokrzyskiej prof. Jerzy Sozański działał w kierunku rozwoju Wydziału Elektrycznego. Dzięki jego staraniom pracownikami wydziału zostali prof. dr hab. inż. Maciej Pawlik z Politechniki Łódzkiej czy też prof. dr hab. inż. Władysław Wasiluk z Politechniki Warszawskiej. Za namową tego pierwszego, pracę na kieleckiej uczelni rozpoczął jego kolega z czasów studiów, prof. dr hab. inż. Jan Stępień, późniejszy Prodziekan Wydziału Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki oraz Prorektor Politechniki Świętokrzyskiej. Z kolei profesor Władysław Wasiluk doprowadził do zatrudnienia na wydziale prof. dr hab. inż. Jacka Tokarzewskiego z Politechniki Warszawskiej oraz Przemysłowego Instytutu Motoryzacyjnego. Dzięki staraniom Profesora J. Sozańskiego pracę na kieleckiej uczelni podjęli także profesor Janusz Migdalski oraz profesor Józef Paska (Politechnika Warszawska). Przyczyniło się to do znacznego podniesienia poziomu prowadzonych prac badawczych, a także jakości realizowanych zajęć dydaktycznych, co w konsekwencji doprowadziło do podniesienia rangi całego Wydziału.
Profesor Sozański był wieloletnim pracownikiem Wydziału Elektrycznego Wyższej Szkoły Inżynierskiej, a następnie Politechniki Świętokrzyskiej w Kielcach. Był niekwestionowanym autorytetem w zakresie elektroenergetyki, poważanym przez autorytety z największych ośrodków akademickich. W czasie jego pracy na Politechnice Świętokrzyskiej przyczynił się do znacznego rozwoju Wydziału, zarówno w kwestii rozbudowy bazy dydaktyczno-naukowej, jak i rozwoju kadry. W czasie, gdy był dyrektorem Instytutu Elektroenergetyki oraz kierownikiem Zakładu Urządzeń Elektrycznych i Techniki Wysokich Napięć, stworzył nowe oraz rozbudował znacząco istniejące laboratoria. Aktualny poziom rozwoju Wydział Elektrotechniki, Automatyki i Informatyki zawdzięcza w dużej mierze właśnie profesorowi J. Sozańskiemu.
Był promotorem lub recenzentem w kilkudziesięciu postępowaniach o nadanie stopnia doktora oraz doktora habilitowanego, w tym tak niekwestionowanych późniejszych autorytetów, jak prof. dr hab. inż. Jan Popczyk oraz prof. dr hab. inż. Józef Paska. Uczestniczył także w procedurach doktorskich późniejszych Dziekanów i Prodziekanów Wydziału Elektrycznego Politechniki Świętokrzyskiej, tj. prof. dr hab. inż. Ryszarda Gawrońskiego, dr hab. inż. Antoniego Różowicza oraz dr inż. Stanisława Szymańskiego. Oprócz ww. Profesor J. Sozański był promotorem prac doktorskich Jana Barańskiego oraz Wojciecha Sadowskiego z Politechniki Rzeszowskiej. Był promotorem ponad stu prac inżynierskich i magisterskich studentów Wydziału Elektrycznego Politechniki Świętokrzyskiej oraz Politechniki Rzeszowskiej.
W pracy naukowej Profesor Jerzy Sozański łączył bardzo silnie różne ośrodki akademickie. Współpracował blisko z Politechniką Gdańską, Politechniką Warszawską, Politechniką Poznańską, Politechniką Krakowską, Politechniką Łódzką, Politechniką Lubelską oraz Politechniką Rzeszowską. Był bliskim współpracownikiem Instytutu Energetyki w Warszawie oraz Instytutu Automatyki Systemów Elektroenergetycznych we Wrocławiu, na których zlecenie wykonał wraz ze swoim zespołem kilkadziesiąt ekspertyz. Bardzo ściśle współpracował z przemysłem na terenie całego kraju (Główny Instytut Górnictwa, Huta w Ostrowcu Świętokrzyskim, Huta Szkła Sława w Kielcach, Huta w Częstochowie, Zakład Łożysk Tocznych „ISKRA” w Kielcach, Kopalnia Pirytu „Staszic” w Rudkach, Zakład Urządzeń Chemicznych i Armatury Przemysłowej „Chemar” w Kielcach, FSS Polmo SHL w Kielcach, Zakłady Przemysłu Cementowo Wapienniczego w Nowinach i wiele innych) opracowując liczne analizy, ekspertyzy oraz raporty. Był autorem wielu patentów.
W uznaniu ogromnych zasług dla polskiej elektroenergetyki oraz doceniając utylitarny charakter prowadzonych badań Ministerstwo Górnictwa i Energetyki w dniu 6 września 1986 roku nadało profesorowi Jerzemu Sozańskiemu stopień Dyrektora Energetyki I Stopnia.
W latach 1987–1992 Profesor Sozański łączył pracę na Politechnice Świętokrzyskiej z pracą wyjazdową na Politechnice Rzeszowskiej. Prof. dr hab. inż. Jerzy Sozański zmarł nagle 19 lutego 1992 roku w Kielcach, w wieku zaledwie 63 lat i został pochowany na Cmentarzu Starym (kwatera 9-C).
W dniu 26 lutego 1992 roku Senat Politechniki Świętokrzyskiej przyjął jednomyślnie w symbolicznym głosowaniu uchwałę o treści: „Senat Politechniki Świętokrzyskiej jednogłośnie uznaje pozycję naukową Profesora Jerzego Sozańskiego za wybitną, uzasadniającą mianowanie go na stanowisko profesora zwyczajnego”.
Bliskimi współpracownikami Profesora Jerzego Sozańskiego na Wydziale Elektrycznym Politechniki Świętokrzyskiej, a wcześniej WSI, byli między innymi: dr inż. Józef Lichnowski (wieloletni zastępca Profesora Sozańskiego), prof. dr hab. inż. Jan Stępień, dr hab. inż. Antoni Różowicz, prof. PŚk, prof. Kazimierz Adamiak, dr inż. Antonina Sima, dr inż. Stanisław Szymański, dr inż. Stanisław Stryszowski, dr inż. Zdzisław Paciorek, mgr inż. Anna Szymańska, mgr inż. Ewa Larissa-Meyer (późniejszy pracownik Instytutu Badań Jądrowych w Świerku), mgr inż. Zbigniew Troszczyński, mgr inż. Marian Strzelecki (późniejszy wieloletni dyrektor Elektrociepłowni Kieleckiej oraz PGE Dystrybucja w Kielcach), mgr inż. Witold Smaga, mgr inż. Krzysztof Krzewicki, mgr inż. Marek Cabaj oraz wielu innych. Ze spuścizny Profesora Sozańskiego po dziś dzień korzystają, jednocześnie kontynuując Jego badania, pracownicy Wydziału Elektrycznego Politechniki Świętokrzyskiej, w tym między innymi prof. dr hab. inż. Jan Stępień, dr hab. inż. Andrzej Ł. Chojnacki, prof. PŚk, dr hab. inż. Sylwester Filipiak, prof. PŚk, dr inż. Andrzej Stobiecki, dr inż. Agata Kaźmierczyk i inni.
Literatura
- Archiwum Politechniki Gdańskiej.
- Archiwum Politechniki Rzeszowskiej.
- Archiwum Politechniki Świętokrzyskiej.
- Korespondencja mailowa z prof. dr. hab. inż. Jackiem Mareckim (PG).
- Korespondencja oraz rozmowa z prof. dr hab. inż. Kazimierzem Buczkiem (PRz).
- Rozmowa z dr inż. Stanisławem Szymańskim (PŚk).
- Rozmowa z dr inż. Antoniną Simą (PŚk).
- https://weii.prz.edu.pl/wydzial/historia/poczet-dziekanow-kadencyjnie.
Fot. Jerzy Sozański jako pracownik Politechniki Gdańskiej (rok 1962), fot. Archiwum Politechniki Gdańskiej
