Oświetlenie dla seniora

Fot. 2. Claude Monet Japoński mostek w Giverny – wersja 1899 rok oraz wersja między 1918 a 1924 [2]

Nie ma powodu, aby przypuszczać, że starzenie ogranicza się tylko do optycznych elementów oka. U osób starszych m.in. stwierdzono morfologiczne zmiany oraz zmniejszanie się gęstości komórek fotoreceptorowych w siatkówce oraz komórek neuronowych w korze wzrokowej. Zmiany te dowodzą, że kompensacja oświetleniowa starzejącego się systemu wzrokowego jest z natury ograniczona.

Istnieją cztery możliwości poprawy obniżenia wydolności wzrokowej u osób starszych. Są to: środki optyczne, zmiany zadań wzrokowych, zmiany w typowym oświetleniu oraz zaniechanie zadań wzrokowych.

Najczęściej doświadczanym efektem starzenia się systemu wzrokowego jest oddalanie się punktu bliży wywołane sztywnieniem soczewek. To niekorzystne zjawisko można kompensować przy pomocy okularów lub soczewek kontaktowych z odpowiednio dobraną mocą optyczną. Ta kompensata jest niepełna, ponieważ środki optyczne nie korygują innych niekorzystnych optycznych i neurologicznych zmian w starzejącym się oku. Inną często stosowaną kompensatą jest wymiana naturalnych soczewek z zaćmą na nowe sztuczne, z ustaloną mocą optyczną. Najczęściej efektem tej zmiany jest poprawa ostrości widzenia, czułości kontrastowej oraz wzmocnienie nasycenia widzianych barw. Innymi technikami kompensacji wpływu wieku na obniżoną wydolność wzrokową jest zwiększenie wymiaru i kontrastu zadania wzrokowego, jak również zmniejszenie luminancji (jaskrawości) powierzchni otaczającej zadanie w celu ograniczenia ilości rozpraszającego się światła w oku. Przykładem zmniejszenia luminancji powierzchni otaczającej zadanie jest zmiana tła druku z białego na czarny. Można to osiągnąć w prosty sposób, gdy na czytamy tekst nałożymy arkusz czarnego papieru ze szczeliną do odnajdywania kolejnych fragmentów tekstu.

Zmiany w typowym oświetleniu mogą poprawić wydolność wzrokową starszych ludzi, gdy zwiększamy natężenie oświetlenia na zadaniu wzrokowym, dopasowujemy skład widmowy światła oraz gdy korygujemy rozkład przestrzenny oświetlenia. Środki te są konieczne, ponieważ wymagania oświetleniowe dla osób starszych są wielokrotnie wyższe niż młodych. Dla średnio trudnych zadań wzrokowych wykonywanych przez osoby starsze możliwa jest kompensata wydolności wzrokowej przy trzykrotnym wzroście poziomu oświetlenia na zadaniu wzrokowym, natomiast taka kompensata staje się praktycznie niemożliwa dla trudnych zadań wzrokowych. Innym czynnikiem kompensaty oświetleniowej jest poprawa rozróżniania barw poprzez stosowanie lamp z wysokim wskaźnikiem oddawania barw. Ponad to istotnym czynnikiem kompensaty są rozkłady przestrzenne oświetlenia. Rozkłady te dotyczą środowiska zewnętrznego i wewnętrznego oraz miejsc, gdzie wykonujemy zadania wzrokowe. Generalnie czynnikami decydującymi o właściwym rozkładzie przestrzennym oświetlenia są równomierność oświetlenia oraz brak przeszkadzających cieni i olśnienia.

W końcu, często jedyną skuteczną metodą kompensacji obniżonej wydolności wzrokowej może stać się zaniechanie zadań wzrokowych. W życiu codziennym starsi kierowcy często rezygnują z prowadzenia pojazdów nocą, jednocześnie czują się w pełni zdolni do prowadzenia w dzień. Czasem, zamiast rezygnacji z samodzielnego wykonywania zadań wzrokowych, możne je utrzymać pod warunkiem, że tworzone są dodatkowe strefy oświetlenia między różnie oświetlonymi miejscami, takimi jak środowisko zewnętrzne i wewnętrzne. Strefy te ograniczają duży wysiłek systemu wizualnego seniora, związany z adaptacją do światła i ciemności.