Stacje ładowania pojazdów elektrycznych w koncepcji Smart Systemu

Charging stations for electric vehicles in the Smart System concept
W artykule omówiono m.in. elementy, z których będzie się składał energetyczny Smart System oraz wymagania, które powinien spełniać
W artykule omówiono m.in. elementy, z których będzie się składał energetyczny Smart System oraz wymagania, które powinien spełniać
Fot. pixabay.com

Koniecznością cywilizacyjną, niezbędną do utrzymania rozwoju, będzie stworzenie Inteligentnych Miast (z ang. Smart City). Smart City będzie składało się z Inteligentnych Budynków (z ang. Smart Building), które będą zasilały Inteligentne Linie Energetyczne (z ang. Smart Grid). Budowa Smart Grid zakłada nie tylko inteligentne zarządzanie zasobami energii oraz ich przesyłem i dystrybucją, ale też dywersyfikację źródeł zasilania i dostęp do ekologicznych zasobów energii.

To ostatnie spowoduje, że ważnym elementem w organizacji Smart City/Smart Grid będą Odnawialne Źródła Energii (OZE), magazyny energii (ES – z ang. Energy Storage) oraz energia pochodząca od konsumentów z pojazdów elektrycznych lub zasobników prosumenckich (prosument to konsument, klient energetycznego operatora dystrybucyjnego, który jest też producentem energii ze źródeł OZE lub magazynu energii).

Czytaj też: PKN ORLEN testuje optymalizacje procesu ładowania samochodów elektrycznych >>

Czynnikiem, który wymusi organizację naszego „Smart” życia, będzie deficyt zasobów energii (zwłaszcza brak pierwotnych zasobów kopalnych) oraz eliminacja źródeł wytwarzania energii z dużą emisją zanieczyszczeń. Istotne też będą inne zagrożenia, jak np.: niska efektywność wytwarzania energii z obecnych źródeł, trudności z przesyłem i rozdziałem energii, problemy z jakością i stabilnością dostaw energii.

W dalszej części artykułu omówimy elementy, z których będzie się składał energetyczny Smart System oraz wymagania, które powinien spełniać. Ponadto zaprezentujemy sposób funkcjonowania Stacji Ładowania pojazdów elektrycznych w dwóch typach systemów: w systemie ze zwrotem energii do odbiorcy indywidualnego, tryb: V2H (z ang. Vehicle to Home) lub ze zwrotem energii do sieci, tryb: V2G (z ang. Vehicle to Grid). Trzeba podkreślić, że w obu przypadkach musimy mieć dostęp do energii elektrycznej zgromadzonej w zasobnikach pojazdów elektrycznych przez dodatkową dwukierunkową funkcjonalność Stacji Ładowania.

Literatura: 

  1. Światło Faraonów, Peter Krassa Reinhard Habeck, Agencja Wydawnicza URAEUS, Gdynia 1995
  2. źródło : https://energycenter.org/self-generation-incentive-program/business/technologies/microgrid; 
  3. Sieci Energetyczne przyszłości oparte na technologii Smart Grid, Autobusy 8/2016, Konrad Zajkowski, Anna Borowska
  4. Sieci neuronowe, algorytmy genetyczne i systemy rozmyte, D. Rutkowska, M. Pilinski, L. Rutkowski, WN PWN (1997).
  5. Sprawdzamy realny zasięg samochodów elektrycznych, Szczepan Mroczek, Auto Świat 9/2018.
  6. Infrastruktura ładowania pojazdów elektrycznych, Jarosław Guziński, Marek Adamowicz, Jan Kamiński, Automatyka-Elektryka-Zakłócenia 2014/ nr1.
  7. Pojazdy elektryczne jako element sieci elektroenergetycznych - opracowane przez Polskie Stowarzyszenie Paliw Alternatywnych , www.pspa.pl, Warszawa, 2018
  8. Zastosowanie układów elektroenergetycznych w technologii SmartGrid i V2G, Marcin Jarnu
  9. System zintegrowanego rozwoju elektrycznych samochodów osobowych (SZRESO), Kazimierz Bieliński, Józef Flizikowski, Andrzej Tomporowski, Adam Mroziński, Autobusy 12/2016;
  10. Smart Grid – sieć przyszłości, Wiesław Kopterski, Pomiary Automatyka Robotyka, 12/2010;
Koniecznością cywilizacyjną, niezbędną do utrzymania rozwoju, będzie stworzenie Inteligentnych Miast (z ang. Smart City). Smart City będzie składało się z Inteligentnych Budynków (z ang. Smart Building), które będą zasilały Inteligentne Linie Energetyczne (z ang. Smart Grid). Budowa Smart Grid zakłada nie tylko inteligentne zarządzanie zasobami energii oraz ich przesyłem i dystrybucją, ale też dywersyfikację źródeł zasilania i dostęp do ekologicznych zasobów energii. 
To ostatnie spowoduje, że ważnym elementem w organizacji Smart City/Smart Grid będą Odnawialne Źródła Energii (OZE), magazyny energii (ES – z ang. Energy Storage) oraz energia pochodząca od konsumentów z pojazdów elektrycznych lub zasobników prosumenckich (prosument to konsument, klient energetycznego operatora dystrybucyjnego, który jest też producentem energii ze źródeł OZE lub magazynu energii).
Czynnikiem, który wymusi organizację naszego „Smart” życia, będzie deficyt zasobów energii (zwłaszcza brak pierwotnych zasobów kopalnych) oraz eliminacja źródeł wytwarzania energii z dużą emisją zanieczyszczeń. Istotne też będą inne zagrożenia, jak np.: niska efektywność wytwarzania energii z obecnych źródeł, trudności z przesyłem i rozdziałem energii, problemy z jakością i stabilnością dostaw energii.
W dalszej części artykułu omówimy elementy, z których będzie się składał energetyczny Smart System oraz wymagania, które powinien spełniać. Ponadto zaprezentujemy sposób funkcjonowania Stacji Ładowania pojazdów elektrycznych w dwóch typach systemów: w systemie ze zwrotem energii do odbiorcy indywidualnego, tryb: V2H (z ang. Vehicle to Home) lub ze zwrotem energii do sieci, tryb: V2G (z ang. Vehicle to Grid). Trzeba podkreślić, że w obu przypadkach musimy mieć dostęp do energii elektrycznej zgromadzonej w zasobnikach pojazdów elektrycznych przez dodatkową dwukierunkową funkcjonalność Stacji Ładowania.
SMART – chwyt marketingowy czy wizja i filozofia?
Zanim przejdziemy do tematu głównego, zastanówmy się, czy wszystko dziś ma być „Smart”? Mamy „smart” telefony, zegarki, samochody, nawet ktoś wyprodukował okulary z opisem handlowym „smart”. Idąc dalej tym tropem, mamy „smart” windy, drogi, parkingi, oświetlenie itd. To słowo jest permanentnie nadużywane, ponieważ cena towaru „smart” może być wyższa od ceny towaru nieopatrzonego etykietką „smart”. Gdy mówimy o „Smart City” i rozporoszonych źródłach energii, źródłach energii odnawialnej, wymiennych funkcjach grupy miast, to możemy stwierdzić, że taka organizacja to nic nowego. 
Pierwowzory energetyki odnawialnej były znane w starożytnych kulturach, które wykorzystywały pierwotne źródła energii, takie jak: parowanie i topnienie śniegu, ruchy atmosfery, prądy oceaniczne, energię fal, promienie słoneczne, produkcję biomasy. Starożytne miasta organizowały się wzajemnie w systemie wymiany funkcji, integracji i współdziałania. Zasobniki bateryjne były znane już w starożytności, w cywilizacji Mezopotamii i Persów. Ślady elektryczności są uwidocznione na hieroglifach w cywilizacji faraonów [1]. Można zadać sobie pytanie, czy „smart” będzie oznaczać wizję i filozofię przyszłości? A może to jedynie kolejne nadużycie marketingowe w celu podwyższenia kosztów życia? Owszem, trop „smart” docelowo stanowi drogę do przeszłości, jednak w okresie przejściowym interpretacja tego określenia może być różna. 
Koncepcja „smart” systemu zakłada interaktywne dostosowanie się urządzeń do aktualnej sytuacji. Do tego potrzebny jest system komunikacji i wymiany danych i to z każdego poziomu funkcjonowania urządzeń „smart” systemu. Następnie te dane muszą być analizowane i przekazywane do centrów sterowania, które będą zarządzały pracą urządzeń. Sterowniki tych systemów powinny mieć wdrożone algorytmy, których zadaniem będzie przewidywanie przyszłości i prognozowanie działania urządzenia. To wszystko będzie miało jeden cel: zarządzanie pracą zespołu elementów, aby osiągnąć optymalne działalnie. Bez tych funkcji, bez takiego dostosowania pracy urządzeń do otoczenia – pojęcie ‘smart” będzie tylko pustym chwytem marketingowym.
Obecnie „Smart” System to wizja czegoś, co już widzimy, ale jeszcze nie znamy i nie do końca potrafimy zdefiniować. Z tego powodu w naszym otoczeniu pojawią się efekty uboczne, czyli zagrożenia, które do tej pory nie były powszechne lub były nieistotne, natomiast po wdrożeniu w życie „smart” mogą stanowić one poważne problemy. 
Przykładowo, po wprowadzeniu „smart” energetyki mogą się pojawiać częściej, np. braki zasilania (tzw. Blackouty) albo kradzieże energii od odbiorców indywidualnych lub zawieszanie się sterowników i destabilizacja energetyczna miast. Kolejnym zagrożeniem mogą być konsekwencje spowodowane niebezpieczeństwem nieprawidłowej wymiany informacji, a nawet działania hakerów na system. Być może życie „smart” nie będzie takie wspaniałe, jak to prognozujemy. Czy jest możliwy odwrót od tego? Raczej nie. Takie systemy już powstały (choć na skalę mikro-grid) i działają (choć na razie znajdują się w fazie testów i nie w pełni działają wszystkie funkcje).
Jak podaje CSE (Center for Sustainable Energy) [2] znajdziemy następujące przykłady wykorzystania wśród spektakularnych przykładów „smart” systemów:
a) mikrosieć w Kalifornii (sieć obejmująca lokalnie kampusy uniwersyteckie, bazy wojskowe, więzienia i małe osiedla);
b) uniwersytet „California, San Diego”, sieć o mocy 42 MW, zasilająca kampus, samowystarczalna na poziomie 92–95%, obejmuje instalację elektrociepłowniczą, ogniwa paliwowe i elektrownię słoneczną PV, lokalną fotowoltaikę na dachach;
c) mikrosieć „Borrego Springs” obejmująca elektrownię słoneczną PV, mikroturbiny wiatrowe, hybrydowe pojazdy elektryczne typu plug‑in (PHEV) i magazyny energii;
d) mikrosieć więzienie „Santa Rita Jail (Alameda County)”, obejmująca turbiny wiatrowe, fotowoltaikę, słoneczne kolektory energii cieplnej i kogenerację z zaawansowanym magazynowaniem energii;
e) mikrosieć bazy wojskowej Twentynine Palms Marine Base, 13MW mikrosieć, z instalacją fotowoltaiczną, elektrociepłownią i zaawansowanym system magazynowania energii. W pracy wyspowej zapewnia 30% zapotrzebowania na moc. Spełnia surowe kryteria bezpieczeństwa cybernetycznego Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych.
f) cybernetycznego Departamentu Obrony Stanów Zjednoczonych.
Smart Grid, czyli inteligentny elektrosystem
Aby zbudować system Smart-Grid, należy zbudować lokalny system energetyczny, w skład którego wchodzi wiele źródeł energii z monitorowanym przepływem. Osiągniemy to poprzez:
1. Włączenie do systemu wielu różnych, wzajemnie się rezerwujących źródeł wytwórczych energii wraz z magazynami energii (mogą to być duże zasobniki energii ES- z ang. Energy Storage, ale też magazyny prosumenckie lub samochody z zasobnikami elektrycznymi). Źródła powinny mieć możliwość pracy w wydzielonej sieci oraz wzajemnej redundancji i rezerwowania się.
2. Wdrożenie do systemu monitorowania i prognozowania przesyłu i dystrybucji energii na każdym poziomie, od wytwórców (czyli stanu sieci elektroenergetyki zawodowej, wytwórczej), poprzez odbiorców instytucjonalnych (ocena sieci przemysłowych) aż do odbiorców indywidulanych. Nastąpi to poprzez wdrożenie dwukierunkowych inteligentnych systemów pomiarowych, a u odbiorców, przez zainstalowanie np. dwukierunkowych liczników energii z funkcją prognozowania zużycia energii w czasie.
3. Zbudowanie Centrum Sterowania (lokalnego centrum dyspozycji mocy), które będzie w sposób optymalny dla operatora i konsumenta zarządzać przepływami energii.

W artykule:

• SMART – chwyt marketingowy czy wizja i filozofia?
• Smart Grid, czyli inteligentny elektrosystem
• Pojazd elektryczny jako zasobnik energii

streszczenie

W artykule omówiono, jak w koncepcję Smart Systemu będą się wpisywać Stacje Ładowania pojazdów elektrycznych. Wstęp artykułu jest to próba odpowiedzi: czy „Smart” to chwyt marketingowy? Czy wizja i filozofia? Pytanie zadane retoryczne, bo choć słowo Smart jest obecnie nadużywane, ale jest to finalnie jest droga do bardziej efektywnego wykorzystania zasobów energii, a wdrożone już na świecie aplikacje Smart Grid to potwierdzają. W dalszej części omówiono elementy Smart Grid, ich zadania oraz rolę pojazdów elektrycznych w tym systemie. Wdrożone tryby pracy zasobników w pojazdach V2H oraz V2G będą określały miejsce stacji ładowania w systemie oraz przydzielone im funkcje.



abstract

The article discusses how Electric Vehicle Charging Stations will be included in the Smart System concept. The introduction of the article is an attempt to answer: is „Smart” a marketing slogan? or vision and philosophy? A question asked rhetorical because although the word Smart is currently overused but finally it’s the way to more efficient use of energy resources. Smart Grid applications implemented already in the world, confirm that. Next was shown the elements of Smart Grid, their tasks and the role of electric vehicles in such system. The deployment modes V2H and V2G using of the energy storage in the vehicles, will determine the place of the charging stations in the system and the functions that will be allocated to them.

Chcesz być na bieżąco? Czytaj nasz newsletter!

[OZE, odnawialne źródła energii, Smart System, Smart Grid, Smart City, Smart Car, pojazdy elektryczne, samochody elektryczne]

Ten artykuł jest PŁATNY. Aby go przeczytać, wykup dostęp.
DOSTĘP ABONAMENTOWY
DOSTĘP SMS
Dostęp za pomocą SMS czasowo zawieszony







Reklamacje usługi prosimy zgłaszać przez formularz reklamacyjny
Masz już abonament - zaloguj się:
:
:
zapomniałem hasła
Nie posiadasz konta - kliknij i załóż »
Nie masz abonamentu - wykup dostęp:
Abonament umożliwia zalogowanym użytkownikom dostęp do wszystkich płatnych treści na naszym portalu.
Dostępne opcje abonamentowe:
Pakiet: dwuletnia prenumerata papierowa (20 numerów) + dwuletni dostęp do wszystkich treści portalu (730 dni) - 185,00 zł
Prenumerata + on-line w promocyjnej cenie. ► ZAMÓW
Pakiet: roczna prenumerata papierowa (10 numerów) + roczny dostęp do wszystkich treści portalu (365 dni) - 105,00 zł
Prenumerata + on-line w promocyjnej cenie. ► ZAMÓW
Prenumerata elektroniczna (365 dni) - 79,00 zł
Roczny dostęp do wszystkich płatnych treści naszego portalu.
Prenumerata elektroniczna (30 dni) - 15,00 zł
30 dniowy dostęp do wszystkich płatnych treści naszego portalu.
Roczny dostęp dla prenumeratorów w specjalnej cenie - 0,00 zł
Jeśli zakupiłeś roczną prenumeratę papierową, masz możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do wszystkich treści elektronicznych. Po weryfikacji danych skontaktujemy się z Tobą). Dostęp na czas trwania prenumeraty papierowej!
Dwuletni dostęp dla prenumeratorów w specjalnej cenie! - 0,00 zł
Jeśli zakupiłeś dwuletnią prenumeratę papierową, masz możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do wszystkich treści elektronicznych. Po weryfikacji danych skontaktujemy się z Tobą). Dostęp na czas trwania prenumeraty papierowej!
30 dniowy dla prenumeratorów w specjalnej cenie - 0,00 zł
Jeśli zakupiłeś roczną prenumeratę papierową, masz możliwość skorzystania z bezpłatnego dostępu do wszystkich treści elektronicznych. Po weryfikacji danych skontaktujemy się z Tobą). Dostęp na czas trwania prenumeraty papierowej!
Prenumerata elektroniczna (730 dni) - 138,00 zł
Dwuletni dostęp do wszystkich płatnych treści naszego portalu.
Regulamin korzystania z portalu elektro.info.pl - zobacz regulamin
Uwagi prosimy zgłaszać na adres:
Artykuł pochodzi z: miesięcznika elektro.info 5/2019

Komentarze

(0)

Wybrane dla Ciebie

 


Jak zoptymalizować sieci produkcyjne i sterujące »

Czy znasz, ekologiczną alternatywę dla agregatów »

drukarka etykiet systemy zasilania
Czujniki inteligentne działają coraz lepiej ze względu na dostępność coraz mniejszych i atrakcyjniejszych cenowo mikrokontrolerów. Dzięki nim nasze czujniki są w stanie (...) czytam więcej » W połączeniu z elektroniką prezentuje ona szczyt nowoczesnej technologii agregatów prądotwórczych (...) czytam dalej »

 


Szukasz  producenta komponentów przemysłowych? Sprawdź ich »

Kamery termowizyjne Dzięki wykorzystaniu innowacyjnych rozwiązań stosowanych w sektorze opieki zdrowotnej, zastosowaniach konsumenckich i przemysłowych, te podstawowe (...) czytam dalej »

 


 


Oznaczniki kabli i przewodów - jakie wybrać »

Gdzie znajdziesz systemy zasilania dla każdej dziedziny przemysłu »

drukarka etykiet systemy zasilania
Sposoby oznaczania kabli i przewodów w elektrycznych są różne.Jedne mniej trwałe, a inne (...) czytam więcej » Oferują zaawansowane usługi badawczo-rozwojowe obejmujące elektronikę, wbudowane oprogramowanie, mechanikę systemu zasilania (...) czytam dalej »

 


Gdzie znajduje zastosowanie współczesna termowizja?

Kamery termowizyjne Zadbaj o bezpieczeństwo i uniknij awarii. Za pomocą kamery termowizyjnej możliwe jest bezdotykowe sprawdzenie instalacji elektrycznej przy pełnym obciążeniu. Dzięki temu można (...) czytam dalej »

 


Jak odwzorować światło dzienne przy użyciu opraw oświetleniowych »

Bezpanelowe pozyskiwanie energii słonecznej - jak to zrobić?

Ośiwetlenie - jakie wybrać? bezpanelowa energia słoneczna
Rodzaj oświetlenia ma również fundamentalny wpływ na nasz wzrok oraz bezpośrednio wpływa na nasze ciało, umysł i (...) czytam więcej » Innowacje i technologia przeszły długą drogę. Rzeczywiście wkroczyliśmy w nową generację nowoczesnych udogodnień, które nie tylko sprawiają, że nasz styl życia jest bardziej luksusowy i komfortowy, ale... czytam dalej »

Jaką drukarkę do oznaczeń elektrycznych wybrać»

etykietowanie kabli i przewodów Priorytetem przy oznaczaniu sieci i jej poszczególnych elementów czy kolejnych aparatur w szafach rozdzielczych, kilometrów kabli, dziesiątek przełączników czy kolejnych aparatur w szafach rozdzielczych jest ...... czytam dalej »


Automatyka i czujniki - dlaczego to takie ważne »

Poznaj tajemnicę elektryków - złączki bezszynowe »

Czujniki i automatyka złączki bezszynowe
Zarówno w sektorze energetyki tradycyjnej jak i odnawialnej, czujniki oraz automatyka muszą być odporne na oddziaływaniu warunków środowiskowych. Ekstremalne ... czytam więcej » Czy wiesz jak wykonać montaż i jak można łączyć ze sobą złączki bez użycia szyn ... czytam dalej »

Zasilacze a odporność na zwarcia - dlaczego to takie ważne?

Promocje na kamery termowizyjne W sieciach zasilających obiekty przemysłowe i użyteczności publicznej powszechnie stosuje się zasilacze bezprzerwowe UPS w celu ochrony ważnych urządzeń odbiorczych, wrażliwyc ... czytam dalej »


Złącza silnoprądowe - czy silikon sobie poradzi?

Złącza silnopradowe Czy możemy zastosować elastyczne przewody silikonowe i czy są one odporne na uszkodzenie i wysokie temperatury? Przykładowo dla przekroju kabla 240 mm2 ... czytam dalej »


Może Cię to zainteresuje ▼

Wyświetlacz cyfrowy - jaki wybrać?

Kable i przewody - dobierz odpowiednie do swojego projektu »

wyświetlacze cyfrowe kable i przewody - jakie wybrać
Współpracujący z dowolnym nadajnikiem sygnału w standardzie 4-20 mA. Urządzenia nie wymagające dodatkowego zasilania. Do obszaru zastosowań ... czytam więcej » Właściwie wykonana i dostosowana do konkretnych zagrożeń środowiskowych instalacja elektryczna powinna do minimum ograniczać zagrożenia... czytam dalej »


Jak odwzorować światło dzienne przy użyciu opraw oświetleniowych »

Uwaga konkurs! Znasz "elektrycznych" producentów? Zagraj i wygraj atrakcyjne nagrody »

Oświetlenie jakie wybrać aby przypominało światło dzienne Konkurs
Rodzaj oświetlenia ma również fundamentalny wpływ na nasz wzrok oraz bezpośrednio wpływa na nasze ciało, umysł i ... czytam dalej » Weź udział w letnim konkursie i zgarnij nagrody. Co tydzien nowa gra i nowa szansa na wygraną. Sprawdź się i zawalcz o wygraną! chcę zagrać »

Co jeszcze potrafią enkodery Ethernet?

UPS zasilacze Rynek systemów przemysłowych dynamicznie się rozwija, a standard Industrial Ethernet jest przyszłością systemów (...) czytam dalej »


Jak komunikować urządzenia w środowisku przemysłowym?

Urządzenia przeciwprzepięciowe (SPD) - jakie wybrać ?

Switche zarządzalne spd ograniczniki przepięć
Switche niezarządzalne to urządzenia, które mają za zadanie przekazywanie danych między urządzeniami w wymagającym środowisku przemysłowym. Ich zadaniem jest zapewnienie przede wszystkim stabilnej, jak również wydajnej komunikacji.(...) czytam dalej » Ochronniki przepięciowe odpowiednie do zastosowań w instalacjach 230 V lub 400 V, systemy jedno- lub trójfazowe, wymienny moduł warystora i zamknięty moduł iskiernika, wizualna i zdalna sygnalizacja stanu warystora oraz ... czytam dalej »

Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
6/2019

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 6/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Wpływ stacji szybkiego ładowania pojazdów elektrycznych na sieć elektroenergetyczną
  • - Projekt zasilania oświetlenia terenu bazy logistycznej
Zobacz szczegóły

Międzynarodowe Targi „Instal System 2019”

W dniach 27-29 września 2019 roku odbędą się Międzynarodowe Targi w Bielsku-Białej (21 Targi Technik Grzewczych i Oszczędności Energii „Instal System 2019” oraz 56 Międzynarodowe Targi...
Enkodery ETHERNET AFS/AFM60A

Enkodery ETHERNET AFS/AFM60A

Rynek systemów przemysłowych dynamicznie się rozwija, a standard Industrial Ethernet jest przyszłością systemów komunikacji. Wydajność standardu Fast Ethernet,...
Cantoni Motor S.A. Cantoni Motor S.A.
Grupa Cantoni została pionierem w produkcji silników elektrycznych już w XIX wieku i od tego czasu kontynuuje misję wdrażania...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl