Pełny numer elektro.info 7-8/2017 tylko dla Ciebie [PDF]

wystarczy założyć konto w portalu elektro.info.pl

Józef Herman Osiński

1738-1802
Józef Herman Osiński
Józef Herman Osiński
Fot. SEP

W 2018 r. przypada jubileusz 280. rocznicy urodzin ks. Józefa Hermana Osińskiego (1738–1802) – polskiego duchownego katolickiego, pijara, pedagoga, autora wielu prac z fizyki, chemii oraz metalurgii, nazywanego pierwszym polskim elektrykiem. Jako pierwszy w Polsce badał zagadnienia związane z wyładowaniami atmosferycznymi i opisywał zasady przeciwdziałania oraz ochrony przed wyładowaniami. Zasłynął jako pierwszy, który rozpoczął w Polsce montaż na istniejących wieżach klasztornych instalacji odgromowych. Autor wydanej w 1784 roku pierwszej książki do elektrotechniki w Polsce pt. „Sposób ubezpieczający życie i majątki od piorunów”. Przedstawił w niej, jak należy konstruować i zakładać piorunochrony oraz zaprezentował metody ratowania osób porażonych.

Józef Herman Osiński urodził się w Dobrzykowie koło Płocka 4 marca 1738 r. Mając zaledwie 17 lat, wstąpił do zakonu pijarów i przyjął imiona Józef Herman. W latach 1757–1760 studiował humaniora w Rzeszowie, następnie logikę i filozofię w Międzyrzeczu Koreckim. Po tych studiach został nauczycielem poetyki w Międzyrzeczu przez 2 lata oraz w Warszawie w 1763 r. W latach 1764–1765 studiował teologię w Warszawie, po czym został skierowany do Wielunia jako profesor języka łacińskiego i filozofii.

Z rekomendacji władz zakonu wyjechał jako opiekun młodego magnata Stanisława Sołtyka, późniejszego senatora i marszałka Sejmu Księstwa Warszawskiego, do Wiednia (1768-1771) i Paryża (1772). Zgodnie z osobistą pasją i chłonnością umysłu poświęcał czas na pogłębianie wiedzy i poznawanie najnowszych europejskich publikacji naukowych, zwłaszcza z dziedziny fizyki, chemii i botaniki, i na osobiste kontakty ze znakomitymi przedstawicielami świata nauki. Pobyt w Wiedniu zaowocował m.in. znajomością ze znanym chemikiem i przyrodnikiem Nikolausem Jacquinem.

Dowiedz się więcej: Stanisław Trzetrzebiński

Działalność dydaktyczna

Wrócił do kraju w 1772 roku z zasobem książek i instrumentów fizycznych. W warszawskim Collegium Nobilium wykładał matematykę i filozofię. Zorganizował pierwszą w stolicy szkolną pracownię chemiczną. Od 1779 r. urządzał w teatrze Collegium publiczne wykłady z fizyki i chemii połączone z pokazami doświadczeń. Zachodził na nie sam król Stanisław August, a z powodu licznej widowni wprowadzono wstęp za bezpłatnymi biletami. Był nauczycielem Kolegium Pijarskiego w Rzeszowie (1783–1786). Obecnie mieści się tam I Liceum Ogólnokształcące im. ks. Stanisława Konarskiego – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce. Została ufundowana w 1658 r. przez Zofię Pudencjannę z Ligęzów i jej szwagra – księcia Jerzego Lubomirskiego – hetmana i marszałka Polski.

Erygowana została dziesięć lat później przez papieża Klemensa IX. Oprócz ks. J. H. Osińskiego w ciągu trzech wieków mury szkoły opuściło wielu wybitnych wychowanków, m.in.: Onufry Kopczyński – autor pierwszej gramatyki polskiej, Ignacy Łukasiewicz – prekursor przemysłu naftowego, biskup J. S. Pelczar, generał Władysław Sikorski, marszałek książę Hieronim Lubomirski. W szkole uczyło wielu wybitnych pedagogów, w tym ks. Stanisław Konarski – najwybitniejszy reformator polskiej oświaty w XVIII w., Wilhelm Friedberg– późniejszy profesor uniwersytecki, Tadeusz Łopuszański – minister oświaty II RP i wielu innych.

W 1787 r. decyzją władz zakonnych został przeniesiony do Łomży, gdzie był przełożonym wspólnoty pijarów, a od roku 1790 do 1792 także rektorem szkoły. Od 1793 r. przebywał w Górze Kalwarii, pełniąc do 1797 r. funkcję rektora kościoła i kolegium. Zakon skazany był wtedy na znoszenie trudności stawianych ze strony zaborców wobec zakonników i prowadzonych szkół.

Działalność naukowa

Uczestniczył w pierwszej sesji Towarzystwa Przyjaciół Nauk (TPN) w Warszawie. Był zatem jednym z sześciu założycieli tego Towarzystwa w 1800 r. Józef Herman Osiński uchodzi za pioniera techniki odgromowej. W 1784 roku wydał pierwszą książkę o elektrotechnice pt. „Sposób ubezpieczający życie i majątek od piorunów”. Nie jest to jednak jedyna rzecz, z jakiej jest znany. Jako pierwszy w przedrozbiorowej Warszawie urządził i przygotował pracownię chemiczną w Collegium Nobilium w Warszawie. Prowadził w niej bezpłatne wykłady wraz z pokazami doświadczeń fizycznych. Ukazywały one widowni zasady działania m.in. młynów, tartaków, pomp czy sikawek. Odzwierciedlały one temat jego książki „Fizyka doświadczeniami potwierdzona”, która powstała na podstawie prac I. Newtona (w dziedzinie optyki), E. Mariotte’a (w zakresie mechaniki) oraz B. Franklina (w dziedzinie elektryczności). Jak na owe czasy, był to postępowy podręcznik fizyki, poświęcony m.in. elektryczności, magnetyzmowi i galwanizmowi.

Przeczytaj również: Jakość energii elektrycznej i kompensacja mocy biernej

Metalurgia

W kolejnym swoim dziele pt. „Opisanie polskich żelaza fabryk” przedstawił atlas 48 gatunków rud żelaza. W książce zestawił również tabelę generalną pieców wielkich i dymarek oraz scharakteryzował 10 fabryk tego metalu. Na końcu zamieścił jeden z pierwszych słowników górniczo-hutniczych obejmujących 164 hasła. Król Stanisław August uhonorował go złotym medalem „Merentibus” za to niezwykłe dzieło oraz za wcześniej wydany podręcznik do fizyki.Warto wspomnieć, że Osiński był również autorem broszury „Robota machiny powietrznej pana Montgolfier”. Przybliżała ona Polakom żyjącym pod koniec XVIII wieku aeronautykę. Wyjaśniał w niej między innymi, na czym polegają loty balonów oraz jak są one skonstruowane.Do końca swoich dni udzielał się w wielu przedsięwzięciach naukowych. Wyróżniał się niesamowitą wyobraźnią oraz pomysłowością. Jego prace do dziś dla wielu stanowią wzór. Zmarł 13 marca 1802 r. w Warszawie.

Literatura

  1. R. Leszczyński, K. Sarnecki, „Polski Słownik Biograficzny”, Tom XXIV, s. 336–338.
  2. G. Masłowski, T. Ochenduszko, B. Pałac, Ks. Józef Herman Osiński (1738–1802) – pierwszy polski elektryk i autor pierwszego podręcznika z elektrotechniki, „Śląskie Wiadomości Elektryczne” nr 2/2018.
  3. J. H. Taff, Ks. Józef Herman Osiński – w gronie pijarów, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44.

[z kart historii, Józef Herman Osiński, elektryk, wyładowania atmosferyczne, ochrona przed wyładowywaniem, instalacja odgromowa, piorunochrony]

Artykuł pochodzi z: miesięcznika elektro.info 12/2018

Wybrane dla Ciebie


Weź udział w konkursie, zdobywaj wiedzę i atrakcyjne nagrody! »

Kable i przewody - pobierz bezpłatny Ebook »

Konkurs dla elektryków Ebook
Jesteś specjalistą z branży elektrycznej lub teletechnicznej?
Weź udział w pierszej edycji Ligi Specjalistów i poczuj emocje związane z rywalizacją w konkursie! Zaglądaj na stronę ligaspecjalistow.pl i odpowiadaj na pytania ze swojej branży.  
zobacz konkurs »
Przedstawiamy nowy poradnik „Kable i przewody”! Znajdziecie w nim m.in. metody ochrony kabli przed pożarem, jak prowadzić i oznaczać trasy kablowe (...) czytam dalej »


Akumulatory do każdego typu pojazdu »

Rozwój odnawialnych źródeł energii w Polsce »

Akumulatory do każdego typu pojazdu Magazyny energi w polsce
Niezależnie od tego czy jeździsz samochodem osobowym, SUV-em, terenówką czy autem dostawczym, znajdziesz(...) czytam dalej » Aparatura łączeniową i sterownicza dla automatyki przemysłowej, techniki medycznej oraz automatyki budynków(...) czytam dalej »

Jak zdalnie monitorować pracę silnika?

UPS zasilacze Jak przekształcić silni elektryczny w inteligentne, połączone bezprzewodowo urządzenia. Czujnik montowany jest na kadłubie silnika indukcyjnego niskiego napięcia bez potrzeby okablowania czy wprowadzania zmian mechanicznych (...) czytam dalej »


Switche niezarządzalne - które wybrać?

Systemy fotowoltaiczne. Jak zwiększyć efektywność energetyczną?

Switche niezarządzalne Rola miedzi w energetyce słonecznej
Switche niezarządzalne są to urządzenia, które mają za zadanie przekazywanie danych między urządzeniami w wymagającym środowisku przemysłowym. Ich zadaniem jest zapewnienie przede wszystkim stabilnej, jak również wydajnej komunikacji.(...) czytam dalej » Sektor energii słonecznej umacnia się coraz bardziej. Według Solar Power Europe, w roku 2017 została zainstalowana globalnie większa moc energii fotowoltaicznej niż (...) czytam dalej »

Stacje ładowania elektryków przed własnym domem »

Co się stało z tymi kablami?

miejska stacja ładowania Co sie stało z kablami
Samochody elektryczne stają się coraz bardziej popularne. Jednak ich żywot jest uzależniony od stacji ładowania. Stacja ładowania to urządzenie elektryczne, które(...) czytam dalej » Wszelkie błędy popełnione na etapie projektowania, wykonawstwa i eksploatacji nawarstwiają się latami, stopniowo pro­wadząc do wydłużenia czasu poświęcanego na administrację systemu, zmniejszając pewność jego działania i tym samym (...) czytam dalej »

Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
12/2018

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 12/2018
W miesięczniku m.in.:
  • - Aspekty techniczne i ekonomiczne kompensacji mocy biernej w obiektach użyteczności publicznej
  • - Optymalizacja elektroenergetycznych sieci SN
Zobacz szczegóły

Do końca stycznia trwa konkurs na zakup autobusów elektrycznych

Do końca stycznia trwa nabór wniosków w konkursie dla miast na rozwój transportu publicznego. Do rozdysponowania jest 300 mln zł z Programu Infrastruktura i Środowisko. Za te pieniądze...

Torba i walizka na narzędzia Knipex 1

Każdy posiadacz dużej liczby narzędzi zdaje sobie z tego sprawę, że utrzymanie ich w porządku ułatwia i przyspiesza pracę. Dlatego torby czy też walizki na narzędzia są świetnym...
Przetestuj nową złączkę WAGO TOPJOB® S z dźwignią

Przetestuj nową złączkę WAGO TOPJOB® S z dźwignią

Unosisz dźwignię, wsuwasz przewód, opuszczasz dźwignię i gotowe. Podobnego rozwiązania jeszcze nigdy nie zastosowano w złączkach listwowych.
ZPAS ZPAS
ZPAS z siedzibą w Przygórzu to lider produkcji szaf i obudów teleinformatycznych, energetycznych i automatyki oraz kompleksowych rozwiązań...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl