Pełny numer elektro.info 7-8/2017 tylko dla Ciebie [PDF]

wystarczy założyć konto w portalu elektro.info.pl

Józef Herman Osiński

1738-1802
Józef Herman Osiński
Józef Herman Osiński
Fot. SEP

W 2018 r. przypada jubileusz 280. rocznicy urodzin ks. Józefa Hermana Osińskiego (1738–1802) – polskiego duchownego katolickiego, pijara, pedagoga, autora wielu prac z fizyki, chemii oraz metalurgii, nazywanego pierwszym polskim elektrykiem. Jako pierwszy w Polsce badał zagadnienia związane z wyładowaniami atmosferycznymi i opisywał zasady przeciwdziałania oraz ochrony przed wyładowaniami. Zasłynął jako pierwszy, który rozpoczął w Polsce montaż na istniejących wieżach klasztornych instalacji odgromowych. Autor wydanej w 1784 roku pierwszej książki do elektrotechniki w Polsce pt. „Sposób ubezpieczający życie i majątki od piorunów”. Przedstawił w niej, jak należy konstruować i zakładać piorunochrony oraz zaprezentował metody ratowania osób porażonych.

Józef Herman Osiński urodził się w Dobrzykowie koło Płocka 4 marca 1738 r. Mając zaledwie 17 lat, wstąpił do zakonu pijarów i przyjął imiona Józef Herman. W latach 1757–1760 studiował humaniora w Rzeszowie, następnie logikę i filozofię w Międzyrzeczu Koreckim. Po tych studiach został nauczycielem poetyki w Międzyrzeczu przez 2 lata oraz w Warszawie w 1763 r. W latach 1764–1765 studiował teologię w Warszawie, po czym został skierowany do Wielunia jako profesor języka łacińskiego i filozofii.

Z rekomendacji władz zakonu wyjechał jako opiekun młodego magnata Stanisława Sołtyka, późniejszego senatora i marszałka Sejmu Księstwa Warszawskiego, do Wiednia (1768-1771) i Paryża (1772). Zgodnie z osobistą pasją i chłonnością umysłu poświęcał czas na pogłębianie wiedzy i poznawanie najnowszych europejskich publikacji naukowych, zwłaszcza z dziedziny fizyki, chemii i botaniki, i na osobiste kontakty ze znakomitymi przedstawicielami świata nauki. Pobyt w Wiedniu zaowocował m.in. znajomością ze znanym chemikiem i przyrodnikiem Nikolausem Jacquinem.

Dowiedz się więcej: Stanisław Trzetrzebiński

Działalność dydaktyczna

Wrócił do kraju w 1772 roku z zasobem książek i instrumentów fizycznych. W warszawskim Collegium Nobilium wykładał matematykę i filozofię. Zorganizował pierwszą w stolicy szkolną pracownię chemiczną. Od 1779 r. urządzał w teatrze Collegium publiczne wykłady z fizyki i chemii połączone z pokazami doświadczeń. Zachodził na nie sam król Stanisław August, a z powodu licznej widowni wprowadzono wstęp za bezpłatnymi biletami. Był nauczycielem Kolegium Pijarskiego w Rzeszowie (1783–1786). Obecnie mieści się tam I Liceum Ogólnokształcące im. ks. Stanisława Konarskiego – jedna z najstarszych szkół średnich w Polsce. Została ufundowana w 1658 r. przez Zofię Pudencjannę z Ligęzów i jej szwagra – księcia Jerzego Lubomirskiego – hetmana i marszałka Polski.

Erygowana została dziesięć lat później przez papieża Klemensa IX. Oprócz ks. J. H. Osińskiego w ciągu trzech wieków mury szkoły opuściło wielu wybitnych wychowanków, m.in.: Onufry Kopczyński – autor pierwszej gramatyki polskiej, Ignacy Łukasiewicz – prekursor przemysłu naftowego, biskup J. S. Pelczar, generał Władysław Sikorski, marszałek książę Hieronim Lubomirski. W szkole uczyło wielu wybitnych pedagogów, w tym ks. Stanisław Konarski – najwybitniejszy reformator polskiej oświaty w XVIII w., Wilhelm Friedberg– późniejszy profesor uniwersytecki, Tadeusz Łopuszański – minister oświaty II RP i wielu innych.

W 1787 r. decyzją władz zakonnych został przeniesiony do Łomży, gdzie był przełożonym wspólnoty pijarów, a od roku 1790 do 1792 także rektorem szkoły. Od 1793 r. przebywał w Górze Kalwarii, pełniąc do 1797 r. funkcję rektora kościoła i kolegium. Zakon skazany był wtedy na znoszenie trudności stawianych ze strony zaborców wobec zakonników i prowadzonych szkół.

Działalność naukowa

Uczestniczył w pierwszej sesji Towarzystwa Przyjaciół Nauk (TPN) w Warszawie. Był zatem jednym z sześciu założycieli tego Towarzystwa w 1800 r. Józef Herman Osiński uchodzi za pioniera techniki odgromowej. W 1784 roku wydał pierwszą książkę o elektrotechnice pt. „Sposób ubezpieczający życie i majątek od piorunów”. Nie jest to jednak jedyna rzecz, z jakiej jest znany. Jako pierwszy w przedrozbiorowej Warszawie urządził i przygotował pracownię chemiczną w Collegium Nobilium w Warszawie. Prowadził w niej bezpłatne wykłady wraz z pokazami doświadczeń fizycznych. Ukazywały one widowni zasady działania m.in. młynów, tartaków, pomp czy sikawek. Odzwierciedlały one temat jego książki „Fizyka doświadczeniami potwierdzona”, która powstała na podstawie prac I. Newtona (w dziedzinie optyki), E. Mariotte’a (w zakresie mechaniki) oraz B. Franklina (w dziedzinie elektryczności). Jak na owe czasy, był to postępowy podręcznik fizyki, poświęcony m.in. elektryczności, magnetyzmowi i galwanizmowi.

Przeczytaj również: Jakość energii elektrycznej i kompensacja mocy biernej

Metalurgia

W kolejnym swoim dziele pt. „Opisanie polskich żelaza fabryk” przedstawił atlas 48 gatunków rud żelaza. W książce zestawił również tabelę generalną pieców wielkich i dymarek oraz scharakteryzował 10 fabryk tego metalu. Na końcu zamieścił jeden z pierwszych słowników górniczo-hutniczych obejmujących 164 hasła. Król Stanisław August uhonorował go złotym medalem „Merentibus” za to niezwykłe dzieło oraz za wcześniej wydany podręcznik do fizyki.Warto wspomnieć, że Osiński był również autorem broszury „Robota machiny powietrznej pana Montgolfier”. Przybliżała ona Polakom żyjącym pod koniec XVIII wieku aeronautykę. Wyjaśniał w niej między innymi, na czym polegają loty balonów oraz jak są one skonstruowane.Do końca swoich dni udzielał się w wielu przedsięwzięciach naukowych. Wyróżniał się niesamowitą wyobraźnią oraz pomysłowością. Jego prace do dziś dla wielu stanowią wzór. Zmarł 13 marca 1802 r. w Warszawie.

Literatura

  1. R. Leszczyński, K. Sarnecki, „Polski Słownik Biograficzny”, Tom XXIV, s. 336–338.
  2. G. Masłowski, T. Ochenduszko, B. Pałac, Ks. Józef Herman Osiński (1738–1802) – pierwszy polski elektryk i autor pierwszego podręcznika z elektrotechniki, „Śląskie Wiadomości Elektryczne” nr 2/2018.
  3. J. H. Taff, Ks. Józef Herman Osiński – w gronie pijarów, Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 44.

[z kart historii, Józef Herman Osiński, elektryk, wyładowania atmosferyczne, ochrona przed wyładowywaniem, instalacja odgromowa, piorunochrony]

Artykuł pochodzi z: miesięcznika elektro.info 12/2018

Wybrane dla Ciebie


Wszyscy elektryczni producenci w jednym miesjcu?

wyświetlacze Zobacz ponad 100,000 produktów elektromechanicznych w ofercie (...) czytam dalej »


Stacja transformatorowa na kółkach - robi wrażenie »

Rozdzielnica na kołach Jest to lekka stacja w obudowie metalowej, na podwoziu jezdnym – DMC 3,5T, z obsługą z zewnątrz, z możliwością łatwe (...) czytam dalej »


Urządzenia przeciwprzepięciowe (SPD) - jakie wybrać ?

urządzenia przeciwprzepięciowe spd Ochronniki przepięciowe odpowiednie do zastosowań w instalacjach 230 V lub 400 V, systemy jedno- lub trójfazowe, wymienny moduł warystora i zamknięty moduł iskiernika, wizualna i zdalna sygnalizacja stanu warystora oraz(...) czytam dalej »


Szynoprzewody w instalacjach elektrycznych - czy warto je wykorzystywać?

Bezpanelowe pozyskiwanie energii słonecznej - jak to zrobić?

szynoprzewody jak podłączyć bezpanelowa energia słoneczna
Przyjazne instalatorom ze względu na ich intuicyjny montaż i nieskomplikowaną budowę oraz szeroki wachlarz możliwości z zakresu wykonania różnego (...) czytam więcej » Innowacje i technologia przeszły długą drogę. Rzeczywiście wkroczyliśmy w nową generację nowoczesnych udogodnień, które nie tylko sprawiają, że nasz styl życia jest bardziej luksusowy i komfortowy, ale... czytam dalej »

Jaki licznik energii elektrycznej wybrać - porównanie 2019 »

Fotowoltaika Mogą być stosowane do rozliczeń z zakładami energetycznymi, do kontroli procesów przemysłowych, do rozliczeń podnajemców oraz jako element systemów zarządzania ... czytam dalej »


Stacje ładowania pojazdów elektrycznych - znasz to rozwiązanie?

Czy energii odnawialnej uda się zastąpić węgiel?

Wsporniki ochrony odgromowej energia odnawialna a węgiel
Przestawiamy rozwiązania wspierające zaawansowane systemy transportu publicznego oraz układy zasilające w instalacjach... czytam więcej » Według ostatniego raportu brytyjskiego koncernu BP do 2040 r. odnawialne źródła energii staną się głównym źródłem energii na świecie. Czy rzeczywiście ... czytam dalej »

Sekcja: Instaluj z Legrandem dla profesjonalisty »

System zarządzania energią Jesteś Instalatorem? W tej sekcji w szybki i łatwy sposób znajdziesz niezbędne ... czytam dalej »


Może Cię to zainteresuje ▼

Jaki wybrać uniwersalny, programowalny wyświetlacz cyfrowy?

Kable i przewody - dobierz odpowiednie do swojego projektu »

Sterowniki programowalne kable i przewody - jakie wybrać
Współpracujący z dowolnym nadajnikiem sygnału w standardzie 4-20 mA. Urządzenie nie wymaga dodatkowego zasilania. Do obszaru zastosowań urządzenia wlicza się sterowanie oraz ... czytam więcej » Właściwie wykonana i dostosowana do konkretnych zagrożeń środowiskowych instalacja elektryczna powinna do minimum ograniczać zagrożenia... czytam dalej »


Kable średniego i niskiego napięcia - wymagania standardów międzynarodowych»

Gdzie znajduje zastosowanie współczesna termowizja?

PRzewody i kable standardy Termowizja w elektryce
Szeroki asortyment przewodów i kabli produkowanych zgodnie z wymaganiami restrykcyjnych standardów międzynarodowych(...) czytam dalej » Zadbaj o bezpieczeństwo i uniknij awarii. Za pomocą kamery termowizyjnej możliwe jest bezdotykowe sprawdzenie instalacji elektrycznej przy pełnym obciążeniu. Dzięki temu można(...) czytam dalej »

Stacje ładowania pojazdów od Kolejowych Zakładów Łączności ?

UPS zasilacze Stacja umożliwia szybkie ładowanie prądem zmiennym o mocy do 22 kW (opcjonalnie 44 kW). Wyposażona jest w dwa gniazda osobno opomiarowane (...) czytam dalej »


Jak komunikować urządzenia w środowisku przemysłowym ??

Ograniczniki przepięć (SPD) o udoskonalonych osiągach »

Switche zarządzalne spd ograniczniki
Switche niezarządzalne są to urządzenia, które mają za zadanie przekazywanie danych między urządzeniami w wymagającym środowisku przemysłowym. Ich zadaniem jest zapewnienie przede wszystkim stabilnej, jak również wydajnej komunikacji.(...) czytam dalej » SPD o takim układzie elementów ograniczających przepięcia są stosowane w instalacji elektrycznej, w której nie powinny występować prądy upływu, nawet o niewielkich(...) czytam dalej »

Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
4/2019

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 4/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Projekt instalacji piorunochronnej wolno stojącego budynku magazynu mps
  • - Awarie sieciowe w krajowej sieci dystrybucyjnej
Zobacz szczegóły
Cantoni Motor S.A. Cantoni Motor S.A.
Grupa Cantoni została pionierem w produkcji silników elektrycznych już w XIX wieku i od tego czasu kontynuuje misję wdrażania...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl