Pełny numer elektro.info 7-8/2017 tylko dla Ciebie [PDF]

wystarczy założyć konto w portalu elektro.info.pl

Krajowe regulacje prawne wprowadzające zmiany we wsparciu rozwoju OZE

The place of wind power industry in the energy security of Poland in the light of RES Act and its announced amendment
W artykule oceniono najważniejsze krajowe regulacje prawne pod kątem identyfikacji szans i zagrożeń w zakresie rozwoju OZE ze szczególnym naciskiem na energetykę wiatrową.
W artykule oceniono najważniejsze krajowe regulacje prawne pod kątem identyfikacji szans i zagrożeń w zakresie rozwoju OZE ze szczególnym naciskiem na energetykę wiatrową.
Rys. redakcja EI

Obowiązujące aktualnie regulacje prawne – znowelizowana w 2016 roku ustawa OZE, ogranicza intensywny rozwój energetyki wiatrowej kosztem wsparcia innych technologii, a zapowiedziana przez Ministerstwo Energii w czerwcu 2017 r. jej kolejna nowelizacja niweluje pewne niekorzystne zapisy w stosunku do energetyki wiatrowej. W artykule zostaną ocenione najważniejsze krajowe regulacje prawne pod kątem identyfikacji szans i zagrożeń w zakresie rozwoju OZE ze szczególnym naciskiem na energetykę wiatrową.

W artykule:

• Ustawa o odnawialnych źródłach energii z 2015 roku
• Nowelizacja ustawy OZE z czerwca 2016 r.
• Propozycja Ministerstwa Energii nowelizacji ustawy OZE
• Proponowane zmiany w zapisach prawnych dotyczące energetyki wiatrowej

Ustawa o odnawialnych źródłach energii z 2015 roku

Prace legislacyjne nad ustawą o odnawialnych źródłach energii trwały cztery lata. Większość nowych przepisów weszła w życie 4 maja 2015 r., tj. z dniem ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw [8], ale wiele kluczowych zapisów (przede wszystkim dotyczących nowego systemu wspierania OZE zapisanych w rozdziale 4) miało obowiązywać od 1 stycznia 2016 r. Na koniec 2015 r. doszło jednak do szybkiej nowelizacji ustawy o OZE, która przesunęła wejście w życie rozdziału 4 na 1 lipca 2016 r. Cztery lata tworzenia ustawy o OZE były okresem dużej niepewności nie tylko w sektorze energetyki wiatrowej, ale w całej branży odnawialnych źródeł energii.

Wprowadzone regulacje prawne dotyczące OZE szczególnie niekorzystnie wpłynęły na sektor wiatrowy, który wcześniej notował szybki rozwój skutkujący uruchomieniem wiatraków o mocy niemal 6 GW.

Po wprowadzeniu ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych w połowie 2016 r. [11 ], która drastycznie ograniczyła rozwój nowych projektów wiatrowych, oraz po niekorzystnych modyfikacjach systemu aukcyjnego dla tej technologii wytwarzania energii, deweloperzy projektów wiatrowych wstrzymali się z realizacją nowych inwestycji. Natomiast operatorzy już działających instalacji wiatrowych zanotowali straty finansowe spowodowane przede wszystkim bardzo niskimi cenami zielonych certyfikatów oraz wprowadzeniem wyższego podatku od nieruchomości.

Rynek energii wytwarzanej w odnawialnych źródłach ma problem nadpodaży zielonych certyfikatów od 2012 roku. Obecnie jej skala jest największa w dotychczasowej historii funkcjonowania systemu wsparcia i wynosi 25 TWh.

Od kilku lat ceny zielonych certyfikatów znacznie odbiegają od wysokości opłaty zastępczej i wynoszą ok. 26–32 zł/MWh, co stanowi ok. 10% pierwotnej wysokości opłaty zastępczej. Rozwiązaniem, które może zminimalizować problem nadpodaży świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej z OZE, jest utrzymanie zapisanej w ustawie wysokości ich obowiązkowego zakupu. Może to pomóc zbilansować obecną nadpodaż na rynku, co i tak wymagać będzie kilku lat.

Nowelizacja ustawy OZE z czerwca 2016 r.

Nowelizacja ustawy OZE z czerwca 2016 r. [9] nie rozwiązuje problemów, które powstały na rynku zielonych certyfikatów, w dotychczas stosowanym systemie wsparcia dla OZE. W zakresie tego systemu wpisano do nowelizacji wycofanie się z obowiązku zakupu zielonej energii przez tzw. sprzedawcę zobowiązanego, co ma nastąpić za półtora roku, a do tzw. obowiązku OZE wprowadzono osobny obowiązek zakupu zielonej energii z biogazowni, co ma poprawić sytuację finansową właścicieli biogazowni, ale wpłynie niekorzystnie na działających w systemie zielonych certyfikatów operatorów innych elektrowni OZE, w tym wiatrowych.

W nowej ustawie [10], czyli ustawie zmienionej nowelizacją jej zapisów w czerwcu 2016, wprowadzono tzw. system aukcyjny w miejsce dotychczasowego systemu wsparcia opartego na obrocie prawami majątkowymi, czyli zielonymi certyfikatami.

System aukcyjny wprowadza zasadnicze zmiany w zakresie sposobu wsparcia dla energetyki odnawialnej.

  • W myśl ustawy OZE [10] aukcje ogłasza, organizuje i przeprowadza prezes URE, co najmniej raz w roku, a maksymalną ilość i wartość energii, która może zostać sprzedana w drodze aukcji w danym roku kalendarzowym, określa w drodze rozporządzenia Rada Ministrów.
  • Jeżeli ilość i wartość tej energii nie zostanie wykorzystana, prezes URE może przeprowadzić kolejne aukcje.
  • Przedmiotem aukcji jest wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii i są one przeprowadzane oddzielnie dla instalacji OZE o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej do 1 MW i oddzielnie dla instalacji o mocy powyżej 1 MW.
  • Wytwórca energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii, który zamierza przystąpić do aukcji, podlega procedurze oceny formalnej przygotowania do wytwarzania energii elektrycznej w danej instalacji (tzw. etap prekwalifikacji).
  • Procedurę oceny formalnej przeprowadza prezes URE, który wydaje (lub odmawia wydania) zaświadczenia o dopuszczeniu do udziału w aukcji.
  • Kolejnym etapem jest składanie ofert, a aukcję wygrywają uczestnicy aukcji, którzy zaoferowali najniższą cenę sprzedaży energii – aż do wyczerpania ilości i wartości energii elektrycznej z określonej w ogłoszeniu o aukcji.
  • Podmiot wygrywający aukcję uzyskuje gwarantowane wsparcie w okresie od wprowadzenia po raz pierwszy do sieci energii elektrycznej wytworzonej w instalacji przez kolejne 15 lat.

Między dotychczasowym a „nowym” systemem wsparcia istnieje więc wiele różnic.

  • W systemie certyfikatów występuje nadpodaż certyfikatów i duże wahania ich cen.
  • Z kolei w systemie aukcyjnym, Prezes URE będzie organizował co najmniej raz w roku aukcje na zakup jedynie z góry określonej ilości energii wytworzonej w OZE.
  • Aukcje wygrają wytwórcy, oferujący najniższą cenę, otrzymując następnie gwarancję sprzedaży energii po stałej cenie przez 15 lat, waloryzowanej o roczny wskaźnik inflacji.

Zasadniczym celem wprowadzonej koncepcji aukcji były zmiany w zakresie wsparcia dla OZE w celu wyeliminowanie patologii występujących w systemie zielonych certyfikatów.

Nowe rozwiązania gwarantują zwycięzcom aukcji sprzedaż energii po stałej cenie przez cały piętnastoletni okres wsparcia.

Z punktu widzenia inwestora wygrywającego aukcję, wartość wsparcia jest utrzymana na stałym poziomie przez cały ten okres niezależnie od przyszłych warunków rynkowych, cen energii, udziału OZE oraz ewentualnych nowych technologii o niższych kosztach wytwarzania energii.

W porównaniu do „starego” systemu jest to więc model zapewniający znacznie większą stabilność. Ceny certyfikatów zmieniają się bardzo dynamicznie, reagując na zmiany popytu i podaży (co być może uda się zniwelować przez wprowadzenie kontraktów terminowych na certyfikaty).

Prokonkurencyjna konstrukcja systemu aukcyjnego wymusza na inwestorach, którzy chcą uzyskać wsparcie, składanie jak najniższych ofert. Taka sytuacja może prowadzić do zaniżania przez wytwórców ceny w aukcjach, w celu ich wygrania.

W takiej sytuacji nawet „zwycięski” obiekt mógłby nie powstać, gdyż przy wylicytowanej cenie energii jego realizacja byłaby nieopłacalna. Skutki opisywanego zjawiska obrazują doświadczenia innych krajów: Holandii i Włoch, gdzie ostatecznie (nawet mimo grożących inwestorom kar) zbudowano jedynie niewielki procent z zakontraktowanych w aukcjach mocy. Przyczyną takiego zjawiska było wygranie aukcji przez wytwórców przy zbyt niskich zadeklarowanych cenach, którzy nie zdołali następnie wybudować nowych instalacji, czyli wystąpiło by zjawisko tzw. underbiddingu.

Przed składaniem nierealnych ofert nie chroni też etap prekwalifikacji, a jedynym zabezpieczeniem w polskim systemie aukcyjnym jest konieczność wpłaty gwarancji bankowej lub kaucji w wysokości 30 zł za kW, które co do zasady przepada jeśli projekt nie zostanie zrealizowany.

Celem zmobilizowania wytwórców przewidziano także administracyjne kary pieniężne w przypadku wytworzenia mniej niż 85% deklarowanej w ofercie ilości energii.

Zgodnie z nowa ustawą OZE [10] (po nowelizacji w 2016 r.), aukcje mają się odbywać osobno dla instalacji o łącznej mocy zainstalowanej poniżej 1 MW oraz powyżej 1 MW w siedmiu grupach, tzw. „koszykach technologicznych”:

  • instalacje o stopniu wykorzystania mocy zainstalowanej elektrycznej, łącznej bez względu na źródło pochodzenia, większym niż 3504 MWh/MW/rok;
  • instalacje wykorzystujące do wytworzenia energii elektrycznej ulegającą biodegradacji część odpadów przemysłowych i komunalnych, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, w tym odpadów z instalacji do przetwarzania odpadów oraz odpadów z uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, w szczególności osadów ściekowych, zgodnie z przepisami o odpadach w zakresie kwalifikowania części energii odzyskanej z termicznego przekształcania odpadów;
  • instalacje, w których emisja CO2 jest nie większa niż 100 kg/MWh, o stopniu wykorzystania mocy zainstalowanej elektrycznej większym niż 3504 MWh/MW/rok;
  • przez członków klastra energii;
  • przez członków spółdzielni energetycznej;
  • instalacje wykorzystujące wyłącznie biogaz rolniczy do wytwarzania energii elektrycznej;
  • inne instalacje.

Nazywanie tych siedmiu grup „koszykami technologicznymi” nie jest jednoznaczne, ponieważ oprócz wskazania wprost konkretnych technologii (biomasa oraz biogaz rolniczy), zastosowano również inne kryteria podziału, które z konkretnymi technologiami nie są związane: członkostwo w klastrze energii lub spółdzielni energetycznej oraz efektywność (stopień wykorzystania mocy zainstalowanej elektrycznej oraz emisja CO2).

Przeciwko takiemu ukształtowaniu koszyka inwestorzy, którzy są zainteresowani nadchodzącymi aukcjami, podnoszą zarzut nieuzasadnionego promowaniu pewnych technologii kosztem innych inwestorów.

  • Zarzut ten jest istotny w ocenie Komisji Europejskiej przyjętych przez Polskę rozwiązań w zakresie wsparcia generacji energii elektrycznej w odnawialnych źródłach energii, ze względu na unijne regulacje dotyczące pomocy publicznej. Co prawda zasady uznawania wyjątków od zakazu przyznawania takiej pomocy regulują Rozporządzenie Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (tzw. GBER) [13] oraz wytyczne Komisji w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska i cele związane z energią w latach 2014-2020.

Zgodnie z art. 42 ust. 2 GBER, który dotyczy pomocy operacyjnej przyznawanej przez państwo w celu wspierania rozwoju odnawialnych źródeł energii, pomoc przyznaje się w drodze procedury przetargowej zgodnej z zasadami konkurencji i opartej na jasnych, przejrzystych i niedyskryminacyjnych kryteriach.

W przeprowadzonej aukcji OZE w grudniu 2016r. na zasadach objętych ustawą OZE [10] za ważne uznano aukcje w trzech koszykach wyłącznie dla źródeł o mocy poniżej 1 MW, w których wsparcie ma dostać 140 projektów, głównie istniejące biogazownie rolnicze (7 projektów) i małe elektrownie wodne (49 projektów), a z nowych źródeł – słoneczne instalacje fotowoltaiczne i pojedyncze wiatraki (łącznie 84 projekty).

Pierwsza z aukcji przeprowadzonych w 2017 r. miała miejsce w dniu 29 czerwca i została skierowana do inwestorów, którzy wytworzą energię elektryczną po raz pierwszy po dniu zamknięcia aukcji, w instalacjach odnawialnego źródła energii o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 1 MW, innych niż wymienione w art. 73 ust. 3a pkt 1–6 ustawy o odnawialnych źródłach energii [9, 10].
W praktyce szansę na objęcie wsparciem uzyskali inwestorzy planujący budowę mniejszych elektrowni fotowoltaicznych, wiatrowych i wodnych o mocy nieprzekraczającej 1 MW.

  • W tej aukcji złożono skutecznie 472 oferty, z czego wygrały 352 oferty należące do 236 wytwórców.
  • Maksymalną ilość energii elektrycznej, która mogła zostać sprzedana w drodze tej aukcji, wyniosła 4,725 TWh, a jej maksymalną wartość określono na 2,182  mld zł.
  • Sprzedano 99,91% ilości oraz 80,63% wartości energii elektrycznej przeznaczonej do sprzedaży.
  • Minimalna i maksymalna cena, po jakiej została sprzedana energia, wyniosła odpowiednio 195,00 zł/MWh i 398,87 zł/MWh.

W drugiej aukcji, przeprowadzonej w dniu 30 czerwca 2017 r., można było zgłaszać oferty związane z produkcją energii z istniejących elektrowni wodnych o mocy do 1 MW. W ten sposób ich właściciele zyskali szansę na migrację z systemu zielonych certyfikatów, który w tej chwili nie zapewnia przychodów pozwalających na utrzymanie rentowności, do systemu aukcyjnego gwarantującego stabilne i potencjalnie wyższe przychody.

  • W aukcji migracyjnej dla elektrowni wodnych o mocy do 1 MW maksymalną ilość energii, którą może zakupić państwo po gwarantowanej, zapewnionej w aukcji cenie określono na 1,484 TWh, a jej maksymalną wartość ustalono na poziomie niemal 631,33 mln zł.
  • W tej aukcji złożono skutecznie 44 oferty, które należą do 28 wytwórców.
  • Sprzedano ponad 21% ilości oraz 18,36% wartości energii elektrycznej przeznaczonej do sprzedaży.
  • Minimalna i maksymalna cena, po jakiej została sprzedana energia, wyniosła odpowiednio 290,00 zł/MWh i 474 zł/MWh.

Trudno pierwsze ceny ustalone w nowym systemie wsparcia traktować jako miarodajne na rynku OZE, nie tylko z uwagi na zawartą w nich pomoc publiczną, ale też na oderwanie od rynku z uwagi na dziwną strukturę koszyków aukcyjnych, możliwe pomyłki oferentów i mało przejrzysty sposób ustalania ceny. Samo słowo „aukcja” nie ma wiele wspólnego z tzw. „spotowym” ustalaniem cen (jak np. na giełdzie energii).

W aukcjach OZE nikt nie licytuje w dół od ceny referencyjnej na energię, nikt nie widzi innych ofert i nie może zmienić swojej (licytuje w ciemno, nawet w „swoim” koszyku nie wie, z kim konkuruje). Jest to zwykły przetarg na dostawę dziwnie scharakteryzowanych produktów. Od standardowego przetargu różni się tym, że zamiast dostarczenia zamkniętej koperty trzeba przejść przez platformę aukcyjną. W tym przypadku koperta nie jest otwierana od razu, ale prezes URE ma trzy dni robocze na ogłoszenie wyników.

W kontekście obowiązujących regulacji prawnych przyjęty podział instalacji OZE na określone w ustawie koszyki aukcyjne może powodować, iż pewne technologie zyskają nieproporcjonalną przewagę nad innymi, biorąc dodatkowo pod uwagę fakt, że zarówno ilość i wartość energii elektrycznej przeznaczonych do sprzedaży, jak i kolejność aukcji dla poszczególnych grup oraz ceny referencyjne regulowane są w drodze rozporządzeń Rady Ministrów czy Ministra Energii, a zatem przy uwzględnieniu kryteriów mających w dużej mierze wymiar polityczny.

Czytaj też: Miejsce energetyki wiatrowej w bezpieczeństwie energetycznym Polski >>>

Chcesz być na bieżąco? Zapisz się do naszego newslettera!


[rynek energii, regulacje prawne, energetyka wiatrowa, odnawialne źródła energii, ustawa o OZE, bezpieczeństwo energetyczne]

Artykuł pochodzi z: miesięcznika elektro.info 3/2018

Komentarze

(0)

Wybrane dla Ciebie


Gdzie znajduje zastosowanie współczesna termowizja!

Termowizja z wizytą w rozdzielnicy Zadbaj o bezpieczeństwo i uniknij awarii. Za pomocą kamery termowizyjnej możliwe jest bezdotykowe sprawdzenie instalacji elektrycznej przy pełnym obciążeniu. Dzięki temu można(...) czytam dalej »


Innowacyjne wnętrzowe stacje transformatorowe ICZ-E?

Jak monitorować i sterować procesami przemysłowymi »

Stacje termotranferowe procesy przemysłowe
Materiały dla Projektantów oraz Wykonawców (...) czytam więcej » DWiększość wyświetlaczy jest zaprojektowana do montażu panelowego, ale niektóre urządzenia mogą być również montowane zarówno w panelu (...) czytam dalej »

Jaka jest funkcja enkodera i czujnika ruchu »

Czujniki ruchu i enkodery Enkodery i czujniki nachylenia umożliwiają dokładny i wydajny pomiar prędkości oraz ustalenie(...) czytam dalej »


Jakie wybrać wsporniki do mocowania przewodów instalacji odgromowej?

Jaki jest najlepszy hermetyk na rynku »

Wsporniki ochrony odgromowej Ebook
W obudowie wykonanej z wysokiej jakości polietylenu kryje się betonowy rdzeń. Szczelnie zamknięta konstrukcja chroni go przed niekorzystnym wpływem czynników pogodowych i(...) zobacz więcej  » Dzięki wprowadzonym rozwiązaniom konstrukcyjnym oprawa charakteryzuje się szczelnością oprawy IP66. Podstawa i klosz wykonany z poliwęglanu zapewnia oprawie wysoki stopień odporności na uderzenia IK09.
(...)
czytam dalej »

System zarządzania energią EMS CX3 »

System zarządzania energią EMS CX3 składa się z urządzeń o niezwykle kompaktowej budowie modułowej, które w łatwy sposób można zainstalować zarówno w nowopowstających instalacjach jak i już istniejących, w jednym rzędzie rozdzielnicy elektrycznej z innymi aparatami (...) czytam dalej »


Może Cię to zainteresuje ▼

Energetyka i OZE. Ważna rola miedzi »

Przewody elektryczne i kable spełniające normy CPR »

Miedź i fotowoltaika Kable przeowdy lapp
Miedź jest jednym z najlepszych przewodników elektryczności i ciepła, więc trudno się dziwić, że na te zastosowania przypada około 60% całkowitego...  czytam więcej » Nieposiadanie Deklaracji Własności Użytkowych na kabel lub przewód jako wyrób budowlany oznacza brak możliwości wprowadzenia go na rynek Unii Europejskiej jako wyrób budowlany, a w konsekwencji niemożliwość (...) czytam dalej »


Kable średniego i niskiego napięcia - wymagania standardów międzynarodowych»

Zobacz nowości na ELEKTROTECHNIKA 2019 »

PRzewody i kable standardy Ochrona przepięciowa systemów alarmowych
Szeroki asortyment przewodów i kabli produkowanych zgodnie z wymaganiami restrykcyjnych standardów międzynarodowych(...)  czytam dalej » Targi ELEKTROTECHNIKA skierowane są do producentów i użytkowników sprzętu niskiego, średniego i wysokiego napięcia oraz systemów alarmowych i rozwiązań umożliwiających instalację przewodów elektrycznych w nowoczesnych budynkach. Równolegle odbędą się Targi ŚWIATŁO oraz Wystawa TELETECHNIKA..(...) czytam dalej »

Stacje ładowania pojazdów od Kolejowych Zakładów Łączności ?

UPS zasilacze Stacja umożliwia szybkie ładowanie prądem zmiennym o mocy do 22 kW (opcjonalnie 44 kW). Wyposażona jest w dwa gniazda osobno opomiarowane (...) czytam dalej »


Jak komunikować urządzenia w środowisku przemysłowym ??

Projektowanie skomplikowanych etykiet w terenie przy pomocy smartfona »

Switche zarządzalne Drukowanie etykiet ze smartfona
Switche niezarządzalne są to urządzenia, które mają za zadanie przekazywanie danych między urządzeniami w wymagającym środowisku przemysłowym. Ich zadaniem jest zapewnienie przede wszystkim stabilnej, jak również wydajnej komunikacji.(...) czytam dalej » Dzięki zainstalowaniu na dowolnym smartfonie naszej aplikacji Etykiety ekspresowe możesz projektować nawet najbardziej skomplikowane etykiety z kodami 1D, 2D i kodami kreskowymi czy etykiety seryjne korzystając (...) czytam dalej »

Nowe rozwiązania w dziedzinie zasilania gwarantowanego »

Jaką rozdzielnicę nn wybrać do projektu?

Zasilanie gwarantowane Co sie stało z kablami
Samochody elektryczne stają się coraz bardziej popularne. Jednak ich żywot jest uzależniony od stacji ładowania. Stacja ładowania to urządzenie elektryczne, które(...) czytam dalej » Wszelkie błędy popełnione na etapie projektowania, wykonawstwa i eksploatacji nawarstwiają się latami, stopniowo pro­wadząc do wydłużenia czasu poświęcanego na administrację systemu, zmniejszając pewność jego działania i tym samym (...) czytam dalej »

Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
1-2/2019

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 1-2/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Projekt zasilania transformatorów elektromedycznych bloku operacyjnego szpitala
  • - Zasady wprowadzania do obrotu i stosowania urządzeń przeciwpożarowych
Zobacz szczegóły

Nowelizacja w sprawie etykiet energetycznych przyjęta

Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy o zmianie ustawy o informowaniu zużycia energii przez produkty wykorzystujące energię oraz o kontroli realizacji programu znakowania urządzeń...

Nowa kamera termowizyjna FLIR T840

FLIR Systems wprowadziła na rynek nową kamerę termowizyjną FLIR T840 należącą do serii T. Wysokiej rozdzielczości model T840 ma jaśniejszy wyświetlacz oraz wbudowany wizjer pomagający...
System zarządzania energią EMS CX 3

System zarządzania energią EMS CX3

Firma Legrand wprowadziła do sprzedaży nową, innowacyjną ofertę urządzeń do pomiaru, stałej kontroli i sterowania instalacją elektryczną w budynku, zarówno lokalnie w...
Cantoni Motor S.A. Cantoni Motor S.A.
Grupa Cantoni została pionierem w produkcji silników elektrycznych już w XIX wieku i od tego czasu kontynuuje misję wdrażania...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl