Pełny numer elektro.info 7-8/2017 tylko dla Ciebie [PDF]

wystarczy założyć konto w portalu elektro.info.pl

Jan Szczepanik

(1872–1926)
mgr inż. Karol Kuczyński  |  21.11.2017
wikipedia.org

"Polacy nie gęsi i swego Edisona mają!", można by rzec, choć równie dobrze to Edisona powinno się nazywać "amerykańskim Szczepanikiem", jako że nasz rodak jest autorem wynalazków, z których korzystamy na co dzień i bez których nie wyobrażamy sobie w wielu aspektach życia. Wystarczy wspomnieć kamizelkę kuloodporną czy fakt, iż uznawany jest za prekursora telewizji. Sprawdźcie dokładnie, co jeszcze mu zawdzięczamy.

Jan Szczepanik urodził się 13 czerwca 1872 r. w Rudnikach koło Przemyśla. Był dzieckiem Marianny Szczepanik. Jako roczne dziecko został osierocony. Jego wychowaniem zajęli się dziadkowie – Stanisław i Katarzyna oraz ciotka Salomea. Pierwszą szkołą Jana Szczepanika była szkoła ludowa w Krośnie. W późniejszych latach uczył się w gimnazjum w Jaśle, gdzie ujawnił wielki talent matematyczny i fizyczny. Jednak, jak podaje część źródeł, szkoły tej nie ukończył, ponieważ miał problemy w przedmiotach klasycznych. Mimo niepowodzeń, w 1891 r. ukończył Seminarium Nauczycielskie w Krakowie.

Praca nauczycielska

Następnie pracował jako nauczyciel w podkarpackich wioskach. Praca nauczyciela stała się dla niego pasją, której oddawał się z wielkim zaangażowaniem. Często prowadził swoje lekcje w sposób odbiegający od obowiązującego wówczas kanonu. Podobno uczniowie z utęsknieniem czekali na wykłady pełne ciekawostek, pomysłów, przy czym zabarwione humorem.

Zobacz także: Dżdżownice i dobra energia do walki z rakiem

Ówczesny program szkoły galicyjskiej zalecał wiele zajęć praktycznych, popierających teorię, a Szczepanik potrafił przełożyć opisy na rzeczywistość. Często odwiedzał swoich uczniów w domach, gdzie znajdowały się warsztaty tkackie, wtedy też zainteresował się pracą tkaczy wiejskich do tego stopnia, że zaczął udoskonalać ich krosna.

Pierwsze wynalazki

Wówczas opracował rozwiązanie nowej metody produkowania tkanin wzorzystych, a w szczególności obrazów tkanych. Była to fotoelektryczna metoda tkania gobelinów oraz wielobarwnych materiałów dekoracyjnych, nazywanych „patronami” lub po prostu „szczepanikami”. Urządzenie Szczepanika przenosiło obrazek na patron metodą fotoelektryczną. Metodę tę opatentował w Wielkiej Brytanii.

Przeczytaj również: Rewolucyjny silnik elektryczny - najnowsze dzieło szczecińskich naukowców

Techniką opracowaną przez Szczepanika sporządzono m.in. jedwabny portret amerykańskiego pisarza i podróżnika Marka Twaina, który zafascynowany wynalazcą kilkukrotnie odwiedził go w jego pracowni. Powstało wówczas wiele prac, wśród których największą była „Apoteoza” – gobelin utkany przez Szczepanika z okazji jubileuszu 50-lecia panowania cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa.

Uzyskane patenty

Szczepanik to autor licznych patentów z różnych dziedzin techniki nazywany „polskim Edisonem”. Światowy sukces przyniosły mu wynalazki tkackie (1896), które unowocześniły przemysł włókienniczy – automatyczne tkanie obrazów. Jako autor patentu na telektroskop (1897) Szczepanik uzyskał miano prekursora telewizji.

Sprawdź szczegóły: Polska myśl technologiczna na rzecz energii odnawialnej

W 1899 r. opatentował małoobrazkowy film kolorowy i skonstruował do niego kamerę. Metodę Polaka wykorzystały firmy Kodak (1928) i Agfa (1932). Jest też autorem pierwszych barwnych fotografii otrzymywanych metodą addytywną, w latach 1906–1914 uzyskał patenty na: fotografię w barwach naturalnych, trójbarwny raster do fotografii barwnej, kolorymetr, rastrowe płyty barwne do fotografii „Veracolor”, barwoczuły papier fotograficzny „Utopapier”.

Polakowi przyznane zostało pierwszeństwo w opracowaniu metody „płowienia”. Amerykański historyk telewizji Albert Abramson w swojej książce pt. „Elektronic Motion Pictures. A history of the Television Camera” wymienił Jana Szczepanika na czołowym miejscu wśród XIX-wiecznych wynalazców telewizji. „Polski Edison” w 1914 r. uzyskał patent na film dźwiękowy. Uznanie i rozgłos w skali światowej zyskał jego system filmu barwnego (patenty w latach 1918–1925). Oprócz opracowania metody filmu w barwach naturalnych Szczepanik skonstruował aparaty do zdjęć i projekcji filmu barwnego (trzy modele kamer i dwa modele projektorów). Wynalazek był od razu stosowany w praktyce. „Galicyjski geniusz” miał tysiące pomysłów, pracował m.in. nad łodzią podwodną, samolotem z ruchomymi skrzydłami, śmigłowcem z podwójnym układem wirnika, czy sterowcem jeszcze przed Ferdynandem von Zeppelinem. Jan Szczepanik zaprojektował karabin elektryczny, który w ciągu minuty mógł oddać kilkanaście strzałów. Genialna inwencja nie stała się źródłem sukcesu finansowego.

Dowiedz się więcej: Politechnika Wrocławska na tropie cen energii elektrycznych na świecie

Największe osiągnięcia

Światową sławę przyniosła mu przede wszystkim kamizelka kuloodporna wykonana z jedwabnej tkaniny z cienkimi blaszkami stalowymi. Materiałem tym wyłożono wnętrze karety króla Hiszpanii – Alfonsa XIII, co uratowało mu życie w trakcie zamachu na jego osobę. W dowód wdzięczności udekorował on Szczepanika w 1902 r. najwyższym hiszpańskim odznaczeniem państwowym – orderem Izabeli Katolickiej. Propozycję otrzymania odznaczenia otrzymał też od cara Rosji Mikołaja II, jednak Polak z pobudek patriotycznych odmówił jego przyjęcia. Zamiast orderu otrzymał złoty zegarek wysadzany brylantami.

Warto wiedzieć więcej: Małe jest piękne... i gromadzi energię! - czyli superkondensatory dr Karoliny Laszczyk

Wymownym świadectwem niezwykłej wprost inwencji i pracowitości tego genialnego samouka jest liczba uzyskanych patentów. Szczepanik miał ich aż 92, w tym 30 brytyjskich, 22 niemieckie, 21 austriackich, 15 amerykańskich i 4 polskie. Wynalazca o duszy artysty nie miał talentu do realizacji przedsięwzięć finansowych. W walce o zwycięstwo prekursorskich wynalazków w dziedzinie fotografii barwnej i filmu kolorowego brak kapitału utrudnił Szczepanikowi rywalizację z europejskimi i amerykańskimi konkurentami. To przyczyniło się do tego, że został zapomniany. Jan Szczepanik zmarł 18 kwietnia 1926 r. w Tarnowie. W 2017 r. przypada 145. rocznica urodzin genialnego samouka, która stała się okazją do przypomnienia jego osobowości i wynalazków.

Literatura

1. A. Pragłowska, Obrazy i barwy – o wynalazkach i życiu Jana Szczepanika, S-Scan, 2012.
2. M. Borucki, Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat, Muza 2015.
3. http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/864715,Jan-Szczepanik-%E2%80%93-Edison-z-Tarnowa
4. http://mec.edu.pl

Wybrane dla Ciebie


Zapisz się do Ligi Specjalistów i zdobywaj nagrody!

Liga Specjalistów 2.0

Jesteś profesjonalistą z branży elektrycznej lub teletechnicznej?
Jesteś uczniem lub studentem kierunku technicznego?
czytam dalej »

 


Kompleksowe inspekcje termowizyjne - gdzie szukać pomocy? »

Termowizja inspekcja

Przez ostatnie stulecie zbudowano wiele urządzeń pomiarowych w zakresie podczerwieni, ale największe możliwości i popularność zyskały rozwiązania... czytam dalej »

 


Jaki silnik elektryczny wybrać? »

silnik elektryczny

W działaniu wielu maszyn i urządzeń technicznych wymagany jest ruch postępowy lub postępowo-zwrotny. Zazwyczaj ruch ten wytwarzają (...) czytam więcej »

 


Łączniki elektroinstalacyjne - rodzaje i sposób działania?

Oświetlenie zewnętrzne LED - dobór i zastosowanie»

Ranki łączniki gniazdka oswietlenie zewnętrzen LED
W każdej standardowej instalacji elektrycznej w budynku występują gniazda wtyczkowe oraz łączniki. Ich budowa oraz sposób zamocowania zależą od miejsca zainstalowania oraz metody wykonania (...) czytam więcej » Wymiana opraw oświetlenia zewnętrznego ze źródłami LED przynosi przede wszystkim poprawę efektywności energetycznej oświetlenia ulicznego. Oświetlenie LED posiada również (...) czytam dalej »

 


Przyrządy kontrolne i pomiarowe - zobacz niezawodne rozwiązania»

narzedzia pomiarowe dla elektryka Miernik napięcia, ciągłości i kolejności faz są zaprojekotwane do testowania napięcia, fazy, polaryzacji, kolejności faz i półprzewodników. Cyfrowy multimetr oraz cyfrowy miernik cęgowy oferują idealne rozwiązania dla wszystkich wymagań i możliwych zastosowań. Mierniki wykorzystują standardowe (...) czytam dalej »


Zobacz jakie oprawy zaprezentowano na Energetab 2019  »

Wiele nowych produktów od najlepszych w branży marek »

Samochody elektryczne i  mobilne stacje elektronika
Oświetlenie awaryjne ma zapewnić bezpieczne opuszczenie zajmowanych przestrzeni podczas awarii zasilania opraw oświetlenia podstawowego. Niejednokrotnie zanik oświetlenia podstawowego nie jest spowodowany zwykłą awarią zasilania czy wyłączeniem(...) czytam więcej » Poznaj pierwszy w branży przewodnik elektroniczny po złączach. Internetowe narzędzie referencyjne ułatwiające dobór złączy. (...) chcę zobaczyć »

 


Odpowiednie oświetlenie - prawidłowy dobór oświetlenia w projekcie »

projekt oświetlenia Są takie miejsca w domu, o których nie myśli się w pierwszej kolejności. Zostawia się je na później, dopiero wtedy, gdy zadba się o ważniejsze pomieszczenia. Tak jest często (...) czytam dalej »

 


Jak zapewnić bezprzerwowe zasilanie gwarantowane? »

Kolektor słoneczny – urządzenie do konwersji energii promieniowania słonecznego na ciepło »

zasilanie gwarantowane panele słoneczne
Co rusz znaczenie tego problemu uświadamiają nam przechodzące nad naszym krajem orkany i wichury oraz widmo blackoutu, wynikające z pojawiającego się latem ogromnego zapotrzebowania na ... czytam więcej » Udział energii słonecznej w Polsce jest bardzo niski i według urzędu statystycznego, pozyskanie energii z promieniowania słonecznego w porównaniu do innych źródeł odnawialnych w 2017 roku wyniósł niecałe 1%.... czytam dalej »

Szafy energetyczne, sterowniczne, rozdzielcze - dlaczego nie wiesz co wybrać? »

szafy rozdzielcze i sterownicze Zgrupowanie urządzeń elektroenergetycznych wraz z szynami zbiorczymi, połączeniami elektrycznymi, elementami izolacyjnymi i osłonami, służący do rozdziału energii elektrycznej i łączenia oraz ... czytam dalej »


Bezprzewodowa automatyka domowa - i możesz sterować wszystkim w domu »

Intuicyjne oprogramowanie do projektowania listew ze złączkami !

Automatyka domowa - sterowaniem ze smatfona Projektowanie listew - oprogramowanie
Nowoczesny smartdom powinien być gotów na każde życzenie. Dlatego rozwiązania bezprzewodowej automatyki domowej dają Ci zdalną kontrolę nad funkcjami Twojego domu - oświetleniem, roletami, ogrzewaniem ... czytam więcej » Intuicyjne oprogramowanie do projektowania listew ze złączkami oraz profesjonalnego opisywania oznaczników do złączek szynowych, przewodów, kabli, urządzeń i instalacji. Oprogramowanie dostępne jest bezpłatnie na stronie www ... chcę poznać »

Małe, średnie i duże systemy sterowania »

Sterowniki plc Jeszcze kilka lat temu sterowniki PLC „tylko” wspierały pracowników przy wykonywaniu monotonnych zadań i zwiększaniu szybkości produkcji. Aktualnie każda produkcja ... czytam dalej »


Złącza silnoprądowe - czy silikon sobie poradzi?

Złącza silnopradowe Czy możemy zastosować elastyczne przewody silikonowe i czy są one odporne na uszkodzenie i wysokie temperatury? Przykładowo dla przekroju kabla 240 mm2 ... chcę obejrzeć »


Może Cię to zainteresuje ▼

Wyświetlacz cyfrowy - jaki wybrać?

Technologie robotyczne zgodne z koncepcją Industry 4.0 » »

wyświetlacze cyfrowe robotyka i automatyka
Współpracujący z dowolnym nadajnikiem sygnału w standardzie 4-20 mA. Urządzenia nie wymagające dodatkowego zasilania. Do obszaru zastosowań ... czytam więcej » Nowoczesne urządzenia mechaniczne nic nie znaczyłyby bez ukrytej w nich elektroniki, dizęki której ... czytam dalej »


Odczyty cyfrowe - przyrządy przeznaczone do wyświetlania położenia »

czytniki cyfrowe Współpracują z przetwornikami przemieszczeń liniowych (liniały) i kątowych (enkodery). Wykonywane są w różnych wersjach dostosowanych do (...) czytam dalej »


1-fazowe liczniki energii elektrycznej - widziałeś to?!

Inteligentny system dystrybucji mocy »

Liczniki energii jakie wybrać moc
Wymagania stawiane licznikom energii elektrycznej zawarte są w normach oraz przepisach (...) czytam dalej » Uniwersalne zastosowanie, w pojedynczych szafach sterowniczych, jak też w kompletnych systemach... czytam dalej »

Mieczysław Wolfke już jako gimnazjalista opatentował w Rosji i w Niemczech telektroskop do przesyłania obrazów na odległość przy pomocy fal elektromagnetycznych, stanowiący prototyp przyszłej telewizji.... więcej »
Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
10/2019

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 10/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Projekt zasilania pompowni pożarowej
  • - Przekładniki niekonwencjonalne wykorzystywane w automatyce elektroenergetycznej
Zobacz szczegóły
COMEX S.A. COMEX S.A.
O firmie COMEX S.A. od początku swojej działalności, tj. od 1987 zajmuje się kompleksową obsługą klientów w zakresie zasilania...

Ciekawe strony

Elektryk na Fixly.pl

EPS System - agregaty prądotwórcze

Producent oświetlenia

Ciekawa Architektura

Instalacje

Literatura fachowa

Rekuperacja

Termomodernizacja

Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl