Pełny numer elektro.info 7-8/2017 tylko dla Ciebie [PDF]

wystarczy założyć konto w portalu elektro.info.pl

Jan Szczepanik

(1872–1926)
mgr inż. Karol Kuczyński  |  21.11.2017
wikipedia.org

"Polacy nie gęsi i swego Edisona mają!", można by rzec, choć równie dobrze to Edisona powinno się nazywać "amerykańskim Szczepanikiem", jako że nasz rodak jest autorem wynalazków, z których korzystamy na co dzień i bez których nie wyobrażamy sobie w wielu aspektach życia. Wystarczy wspomnieć kamizelkę kuloodporną czy fakt, iż uznawany jest za prekursora telewizji. Sprawdźcie dokładnie, co jeszcze mu zawdzięczamy.

Jan Szczepanik urodził się 13 czerwca 1872 r. w Rudnikach koło Przemyśla. Był dzieckiem Marianny Szczepanik. Jako roczne dziecko został osierocony. Jego wychowaniem zajęli się dziadkowie – Stanisław i Katarzyna oraz ciotka Salomea. Pierwszą szkołą Jana Szczepanika była szkoła ludowa w Krośnie. W późniejszych latach uczył się w gimnazjum w Jaśle, gdzie ujawnił wielki talent matematyczny i fizyczny. Jednak, jak podaje część źródeł, szkoły tej nie ukończył, ponieważ miał problemy w przedmiotach klasycznych. Mimo niepowodzeń, w 1891 r. ukończył Seminarium Nauczycielskie w Krakowie.

Praca nauczycielska

Następnie pracował jako nauczyciel w podkarpackich wioskach. Praca nauczyciela stała się dla niego pasją, której oddawał się z wielkim zaangażowaniem. Często prowadził swoje lekcje w sposób odbiegający od obowiązującego wówczas kanonu. Podobno uczniowie z utęsknieniem czekali na wykłady pełne ciekawostek, pomysłów, przy czym zabarwione humorem.

Zobacz także: Dżdżownice i dobra energia do walki z rakiem

Ówczesny program szkoły galicyjskiej zalecał wiele zajęć praktycznych, popierających teorię, a Szczepanik potrafił przełożyć opisy na rzeczywistość. Często odwiedzał swoich uczniów w domach, gdzie znajdowały się warsztaty tkackie, wtedy też zainteresował się pracą tkaczy wiejskich do tego stopnia, że zaczął udoskonalać ich krosna.

Pierwsze wynalazki

Wówczas opracował rozwiązanie nowej metody produkowania tkanin wzorzystych, a w szczególności obrazów tkanych. Była to fotoelektryczna metoda tkania gobelinów oraz wielobarwnych materiałów dekoracyjnych, nazywanych „patronami” lub po prostu „szczepanikami”. Urządzenie Szczepanika przenosiło obrazek na patron metodą fotoelektryczną. Metodę tę opatentował w Wielkiej Brytanii.

Przeczytaj również: Rewolucyjny silnik elektryczny - najnowsze dzieło szczecińskich naukowców

Techniką opracowaną przez Szczepanika sporządzono m.in. jedwabny portret amerykańskiego pisarza i podróżnika Marka Twaina, który zafascynowany wynalazcą kilkukrotnie odwiedził go w jego pracowni. Powstało wówczas wiele prac, wśród których największą była „Apoteoza” – gobelin utkany przez Szczepanika z okazji jubileuszu 50-lecia panowania cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa.

Uzyskane patenty

Szczepanik to autor licznych patentów z różnych dziedzin techniki nazywany „polskim Edisonem”. Światowy sukces przyniosły mu wynalazki tkackie (1896), które unowocześniły przemysł włókienniczy – automatyczne tkanie obrazów. Jako autor patentu na telektroskop (1897) Szczepanik uzyskał miano prekursora telewizji.

Sprawdź szczegóły: Polska myśl technologiczna na rzecz energii odnawialnej

W 1899 r. opatentował małoobrazkowy film kolorowy i skonstruował do niego kamerę. Metodę Polaka wykorzystały firmy Kodak (1928) i Agfa (1932). Jest też autorem pierwszych barwnych fotografii otrzymywanych metodą addytywną, w latach 1906–1914 uzyskał patenty na: fotografię w barwach naturalnych, trójbarwny raster do fotografii barwnej, kolorymetr, rastrowe płyty barwne do fotografii „Veracolor”, barwoczuły papier fotograficzny „Utopapier”.

Polakowi przyznane zostało pierwszeństwo w opracowaniu metody „płowienia”. Amerykański historyk telewizji Albert Abramson w swojej książce pt. „Elektronic Motion Pictures. A history of the Television Camera” wymienił Jana Szczepanika na czołowym miejscu wśród XIX-wiecznych wynalazców telewizji. „Polski Edison” w 1914 r. uzyskał patent na film dźwiękowy. Uznanie i rozgłos w skali światowej zyskał jego system filmu barwnego (patenty w latach 1918–1925). Oprócz opracowania metody filmu w barwach naturalnych Szczepanik skonstruował aparaty do zdjęć i projekcji filmu barwnego (trzy modele kamer i dwa modele projektorów). Wynalazek był od razu stosowany w praktyce. „Galicyjski geniusz” miał tysiące pomysłów, pracował m.in. nad łodzią podwodną, samolotem z ruchomymi skrzydłami, śmigłowcem z podwójnym układem wirnika, czy sterowcem jeszcze przed Ferdynandem von Zeppelinem. Jan Szczepanik zaprojektował karabin elektryczny, który w ciągu minuty mógł oddać kilkanaście strzałów. Genialna inwencja nie stała się źródłem sukcesu finansowego.

Dowiedz się więcej: Politechnika Wrocławska na tropie cen energii elektrycznych na świecie

Największe osiągnięcia

Światową sławę przyniosła mu przede wszystkim kamizelka kuloodporna wykonana z jedwabnej tkaniny z cienkimi blaszkami stalowymi. Materiałem tym wyłożono wnętrze karety króla Hiszpanii – Alfonsa XIII, co uratowało mu życie w trakcie zamachu na jego osobę. W dowód wdzięczności udekorował on Szczepanika w 1902 r. najwyższym hiszpańskim odznaczeniem państwowym – orderem Izabeli Katolickiej. Propozycję otrzymania odznaczenia otrzymał też od cara Rosji Mikołaja II, jednak Polak z pobudek patriotycznych odmówił jego przyjęcia. Zamiast orderu otrzymał złoty zegarek wysadzany brylantami.

Warto wiedzieć więcej: Małe jest piękne... i gromadzi energię! - czyli superkondensatory dr Karoliny Laszczyk

Wymownym świadectwem niezwykłej wprost inwencji i pracowitości tego genialnego samouka jest liczba uzyskanych patentów. Szczepanik miał ich aż 92, w tym 30 brytyjskich, 22 niemieckie, 21 austriackich, 15 amerykańskich i 4 polskie. Wynalazca o duszy artysty nie miał talentu do realizacji przedsięwzięć finansowych. W walce o zwycięstwo prekursorskich wynalazków w dziedzinie fotografii barwnej i filmu kolorowego brak kapitału utrudnił Szczepanikowi rywalizację z europejskimi i amerykańskimi konkurentami. To przyczyniło się do tego, że został zapomniany. Jan Szczepanik zmarł 18 kwietnia 1926 r. w Tarnowie. W 2017 r. przypada 145. rocznica urodzin genialnego samouka, która stała się okazją do przypomnienia jego osobowości i wynalazków.

Literatura

1. A. Pragłowska, Obrazy i barwy – o wynalazkach i życiu Jana Szczepanika, S-Scan, 2012.
2. M. Borucki, Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat, Muza 2015.
3. http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/864715,Jan-Szczepanik-%E2%80%93-Edison-z-Tarnowa
4. http://mec.edu.pl

Wybrane dla Ciebie

 


Jak zoptymalizować sieci produkcyjne i sterujące »

Czy znasz, ekologiczną alternatywę dla agregatów »

drukarka etykiet systemy zasilania
Czujniki inteligentne działają coraz lepiej ze względu na dostępność coraz mniejszych i atrakcyjniejszych cenowo mikrokontrolerów. Dzięki nim nasze czujniki są w stanie (...) czytam więcej » W połączeniu z elektroniką prezentuje ona szczyt nowoczesnej technologii agregatów prądotwórczych (...) czytam dalej »

 


Szukasz  producenta komponentów przemysłowych? Sprawdź ich »

Kamery termowizyjne Dzięki wykorzystaniu innowacyjnych rozwiązań stosowanych w sektorze opieki zdrowotnej, zastosowaniach konsumenckich i przemysłowych, te podstawowe (...) czytam dalej »


Oznaczniki kabli i przewodów - jakie wybrać »

Gdzie znajdziesz systemy zasilania dla każdej dziedziny przemysłu »

drukarka etykiet systemy zasilania
Sposoby oznaczania kabli i przewodów w elektrycznych są różne.Jedne mniej trwałe, a inne (...) czytam więcej » Oferują zaawansowane usługi badawczo-rozwojowe obejmujące elektronikę, wbudowane oprogramowanie, mechanikę systemu zasilania (...) czytam dalej »

 


Gdzie znajduje zastosowanie współczesna termowizja?

Kamery termowizyjne Zadbaj o bezpieczeństwo i uniknij awarii. Za pomocą kamery termowizyjnej możliwe jest bezdotykowe sprawdzenie instalacji elektrycznej przy pełnym obciążeniu. Dzięki temu można (...) czytam dalej »

 


Jak odwzorować światło dzienne przy użyciu opraw oświetleniowych »

Bezpanelowe pozyskiwanie energii słonecznej - jak to zrobić?

Ośiwetlenie - jakie wybrać? bezpanelowa energia słoneczna
Rodzaj oświetlenia ma również fundamentalny wpływ na nasz wzrok oraz bezpośrednio wpływa na nasze ciało, umysł i (...) czytam więcej » Innowacje i technologia przeszły długą drogę. Rzeczywiście wkroczyliśmy w nową generację nowoczesnych udogodnień, które nie tylko sprawiają, że nasz styl życia jest bardziej luksusowy i komfortowy, ale... czytam dalej »

Jaką drukarkę do oznaczeń elektrycznych wybrać»

etykietowanie kabli i przewodów Priorytetem przy oznaczaniu sieci i jej poszczególnych elementów czy kolejnych aparatur w szafach rozdzielczych, kilometrów kabli, dziesiątek przełączników czy kolejnych aparatur w szafach rozdzielczych jest ...... czytam dalej »


Automatyka i czujniki - dlaczego to takie ważne »

Poznaj tajemnicę elektryków - złączki bezszynowe »

Czujniki i automatyka złączki bezszynowe
Zarówno w sektorze energetyki tradycyjnej jak i odnawialnej, czujniki oraz automatyka muszą być odporne na oddziaływaniu warunków środowiskowych. Ekstremalne ... czytam więcej » Czy wiesz jak wykonać montaż i jak można łączyć ze sobą złączki bez użycia szyn ... czytam dalej »

Zasilacze a odporność na zwarcia - dlaczego to takie ważne?

Promocje na kamery termowizyjne W sieciach zasilających obiekty przemysłowe i użyteczności publicznej powszechnie stosuje się zasilacze bezprzerwowe UPS w celu ochrony ważnych urządzeń odbiorczych, wrażliwyc ... czytam dalej »


Złącza silnoprądowe - czy silikon sobie poradzi?

Złącza silnopradowe Czy możemy zastosować elastyczne przewody silikonowe i czy są one odporne na uszkodzenie i wysokie temperatury? Przykładowo dla przekroju kabla 240 mm2 ... czytam dalej »


Może Cię to zainteresuje ▼

Wyświetlacz cyfrowy - jaki wybrać?

Kable i przewody - dobierz odpowiednie do swojego projektu »

wyświetlacze cyfrowe kable i przewody - jakie wybrać
Współpracujący z dowolnym nadajnikiem sygnału w standardzie 4-20 mA. Urządzenia nie wymagające dodatkowego zasilania. Do obszaru zastosowań ... czytam więcej » Właściwie wykonana i dostosowana do konkretnych zagrożeń środowiskowych instalacja elektryczna powinna do minimum ograniczać zagrożenia... czytam dalej »


Jak odwzorować światło dzienne przy użyciu opraw oświetleniowych »

Uwaga konkurs! Znasz "elektrycznych" producentów? Zagraj i wygraj atrakcyjne nagrody »

Oświetlenie jakie wybrać aby przypominało światło dzienne Konkurs
Rodzaj oświetlenia ma również fundamentalny wpływ na nasz wzrok oraz bezpośrednio wpływa na nasze ciało, umysł i ... czytam dalej » Weź udział w letnim konkursie i zgarnij nagrody. Co tydzien nowa gra i nowa szansa na wygraną. Sprawdź się i zawalcz o wygraną! chcę zagrać »

Co jeszcze potrafią enkodery Ethernet?

UPS zasilacze Rynek systemów przemysłowych dynamicznie się rozwija, a standard Industrial Ethernet jest przyszłością systemów (...) czytam dalej »


Jak komunikować urządzenia w środowisku przemysłowym?

Urządzenia przeciwprzepięciowe (SPD) - jakie wybrać ?

Switche zarządzalne spd ograniczniki przepięć
Switche niezarządzalne to urządzenia, które mają za zadanie przekazywanie danych między urządzeniami w wymagającym środowisku przemysłowym. Ich zadaniem jest zapewnienie przede wszystkim stabilnej, jak również wydajnej komunikacji.(...) czytam dalej » Ochronniki przepięciowe odpowiednie do zastosowań w instalacjach 230 V lub 400 V, systemy jedno- lub trójfazowe, wymienny moduł warystora i zamknięty moduł iskiernika, wizualna i zdalna sygnalizacja stanu warystora oraz ... czytam dalej »

Mieczysław Wolfke już jako gimnazjalista opatentował w Rosji i w Niemczech telektroskop do przesyłania obrazów na odległość przy pomocy fal elektromagnetycznych, stanowiący prototyp przyszłej telewizji.... więcej »
Dodaj komentarz
Nie jesteś zalogowany - zaloguj się lub załóż konto. Dzięki temu uzysksz możliwość obserwowania swoich komentarzy oraz dostęp do treści i możliwości dostępnych tylko dla zarejestrowanych użytkowników naszego portalu... dowiedz się więcej »
6/2019

AKTUALNY NUMER:

elektro.info 6/2019
W miesięczniku m.in.:
  • - Wpływ stacji szybkiego ładowania pojazdów elektrycznych na sieć elektroenergetyczną
  • - Projekt zasilania oświetlenia terenu bazy logistycznej
Zobacz szczegóły
Enkodery ETHERNET AFS/AFM60A

Enkodery ETHERNET AFS/AFM60A

Rynek systemów przemysłowych dynamicznie się rozwija, a standard Industrial Ethernet jest przyszłością systemów komunikacji. Wydajność standardu Fast Ethernet,...
Cantoni Motor S.A. Cantoni Motor S.A.
Grupa Cantoni została pionierem w produkcji silników elektrycznych już w XIX wieku i od tego czasu kontynuuje misję wdrażania...
Dom Wydawniczy MEDIUM Rzetelna Firma
Copyright @ 2004-2012 Grupa MEDIUM Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka komandytowa, nr KRS: 0000537655. Wszelkie prawa, w tym Autora, Wydawcy i Producenta bazy danych zastrzeżone. Jakiekolwiek dalsze rozpowszechnianie artykułów zabronione. Korzystanie z serwisu i zamieszczonych w nim utworów i danych wyłącznie na zasadach określonych w Zasadach korzystania z serwisu.
realizacja i CMS: omnia.pl