Wypadki porażenia ludzi od uderzenia pioruna

W naszych warunkach klimatycznych wypadki porażeń od wyładowania energii pioruna występują zazwyczaj w okresie od maja do września. Najbardziej niebezpiecznymi miesiącami są czerwiec i lipiec. Wyładowanie takie może być inicjowane przez wysoką budowlę, w której otoczeniu jest silne pole elektryczne.

zagrożenie rażenia ludzi od energii pioruna

Zagrożeniem dla ludzi w czasie burzy są prądy udarowe płynące podczas odgórnych wyładowań atmosferycznych. Wyładowanie elektryczne pioruna osiąga natężenie ok. 30 kA w czasie kilku mikrosekund. Przyjmuje się, że ok. 5% wyładowań może osiągnąć natężenie większe od 100 kA. Piorun często wybiera obiekt niższy, lecz dobrze uziemiony, o lepszej przewodności elektrycznej. Nie bez znaczenia jest skład geologiczny, wilgotność gleby oraz przewodność elektryczna arstw ziemi, np. glina ma lepszą przewodność od piasku. Piorun wybiera drogę o najmniejszej rezystancji. Rzeka płynąca w nierównym terenie jest częściej trafiana piorunem, mimo istnienia w pobliżu znacznych wzniesień.

Rażenia ludzi powodowane energią pioruna dzielimy na rażenie przez bezpośrednie uderzenie człowieka oraz spowodowane przepływem prądu rażeniowego, rozpływającego się od miejsca uderzenia pioruna. Rozróżniamy cztery rodzaje porażeń człowieka od wyładowania pioruna:

• bezpośrednie uderzenie pioruna występuje, gdy prąd rażeniowy pioruna wnika zwykle przez głowę i po przepłynięciu przez ciało rozprasza się w ziemi,
• porażenie boczne występuje, gdy człowiek podczas burzy stoi pod drzewem, w które trafił piorun. Następuje wówczas przebicie elektryczne warstwy powietrza między pniem drzewa a rażoną osobą. Znaczna część tego prądu skupia się zwykle na powierzchni ciała. U osób rażonych obserwuje się ślady spowodowane prądem między skórą a ubraniem, opalenie włosów na tułowiu lub kończynach, zwęglenie ubrania, uszkodzenie bielizny, 
• porażenie napięciem krokowym występuje, gdy prąd wyładowania pioruna rozpływa się w ziemi, tworząc niebezpieczną wartość gradientu potencjału. Skutki rażenia występują tym silniej, im bardziej są oddalone od siebie stopy porażonego. Zwykle nie są to porażenia groźne, z wyjątkiem porażeń osób w wodzie, które burza zaskoczy np. w kąpieli, 
• porażenie wskutek dotknięcia występuje, gdy człowiek dotyka przewodzącego obiektu, w który uderzył piorun. Często poszkodowanym towarzyszą mniej lub bardziej rozległe oparzenia.

patologia porażenia ludzi piorunem

W czasie bezpośredniego wyładowania prądu piorunowego przez ciało człowieka może wystąpić zgon wskutek wystąpienia fibrylacji komór serca lub zahamowania czynności układu oddechowego. Często występują również oparzenia. Przejściowy paraliż kończyn, zwłaszcza dolnych, przez które przepłynął prąd rażeniowy pioruna, spotyka się u ok. 2/3 porażonych. Towarzyszy mu często wiotkość mięśni i zanik czucia. Te objawy zanikają zwykle po kilku godzinach. Uszkodzenia neurologiczne nerwów obwodowych zdarzają się rzadko. Większość porażeń śmiertelnych jest spowodowana uszkodzeniami śródczaszkowymi, którym towarzyszy obrzęk mózgu.

Cechą charakterystyczną wyładowania piorunowego jest to, że pozostawia ono na skórze ciała ślady w kształcie samego pioruna. Powstają one w wyniku rozszerzenia się naczyń skórnych wzdłuż przejścia pioruna po powierzchni skóry. Większość osób rażonych piorunem posiada powierzchowne oparzenia, które występują na tułowiu, nogach, głowie i rękach. Obserwuje się również uszkodzenie słuchu spowodowane oparzeniem zewnętrznych przewodów słuchowych i pęknięciem błony bębenkowej. Często u porażonych zdarza się początkowa głuchota połączona z dzwonieniem w uszach. Spotyka się też zachwianie równowagi oraz zawroty głowy.

Najczęściej osoba rażona piorunem upada na ziemię i trwa nieruchomo. Taka śpiączka może trwać kilka dni, mimo intensywnych zabiegów reanimacyjnych. Jeśli nie kończy się zgonem, to z reguły pozostają zmiany neurologiczne związane z ośrodkowym układem nerwowym. Bardzo często u porażonych następuje utrata świadomości. Może ona być krótka i zakończyć się samoczynnym powrotem do przytomności. Osoba porażona traci przytomność, a po powrocie do świadomości nic nie pamięta. Porażeni często nie pamiętają okoliczności porażenia, a czasem i zdarzeń poprzedzających wypadek. Spotyka się też często napady histerii, strachu, apatii, depresji, bóle głowy.

Nie rozpoznane u poszkodowanego porażenie elektryczne spowodowane piorunem może mieć poważne konsekwencje. Często brak jest świadków, którzy mogliby donieść o burzy. Nie należy zbytnio opierać się na informacji samego poszkodowanego. Trzeba poszukiwać objawów wskazujących na porażenie prądem. Są nimi: opalenie włosów, ślady oparzeń na skórze oraz ślady oparzenia przy noszonych przedmiotach metalowych. Na ogół każda nieprzytomna osoba znaleziona w terenie otwartym, mająca ślady oparzeń, mogła zostać rażona piorunem.