Bezpieczeństwo pożarowe w przemyśle – podejście systemowe

Szczęściem i nieszczęściem polskiego systemu prowadzenia inwestycji budowlanych jest ich ścisłe skodyfikowanie. Szczęściem – bo przy ludzkiej skłonności wybierania jak najprostszych i najszybszych rozwiązań, szereg elementów związanych z bezpieczeństwem w szerokim znaczeniu jest uwzględnianych przy projektowaniu i budowaniu. Nieszczęściem – gdyż przeformatowane prawo „zwalnia” wielu projektantów i wykonawców z myślenia.

W Polsce najważniejszym aktem normatywnym precyzującym zakres obowiązków i odpowiedzialności poszczególnych uczestników procesu budowlanego jest Ustawa Prawo budowlane [2]. Głównym aktem wykonawczym tej ustawy jest Rozporządzenie Ministra Infrastruktury [3]. Instalatorzy w zakresie ochrony ppoż. zauważają jeszcze dwa rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji [4, 5]. I niestety jest to podstawowa obowiązująca wiedza techniczna w zakresie warunków ochrony ppoż. w przypadku projektu budowlanego.

Inżynieria bezpieczeństwa pożarowego nie jest niestety jeszcze w Polsce nauką, jak choćby bibliotekarstwo, ale z pewnością nie jest też branżą i pojmowanie jej poprzez pryzmat instalacji gaśniczych, przegród oddzielenia pożarowego czy hydrantów jest błędne, gdyż te elementy są skutkami systemu bezpieczeństwa pożarowego dla danego budynku. Jeśliby zebrać w jeden dokument fragmenty poświęcone bezpieczeństwu pożarowemu zaprezentowane ww. aktach prawnych, powstanie nam zalążek takiego systemu, ale sformułowany dla pewnego wyidealizowanego budynku użyteczności publicznej. W przypadku obiektów przemysłowych, pomimo wielu odniesień do tzw. budynków PM, stosowanie powyższego systemu jest możliwe tylko w stosunku do typowych budynków magazynowych. Biorąc pod uwagę fakt, że najczęstszą przyczyną pożarów jest nieprawidłowa praca instalacji elektrycznych, warto przytoczyć kilka postanowień Ustawy o ochronie przeciwpożarowej, jako najważniejszego aktu prawnego w Polsce w zakresie ochrony ppoż.:

„Art. 1. Ochrona przeciwpożarowa polega na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem poprzez:

1. zapobieganie powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia,
2. zapewnienie sił i środków do zwalczania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia,
3. prowadzenie działań ratowniczych.

Art. 6. 1. Właściwe urzędy, instytucje, organizacje, przedsiębiorcy lub osoby fizyczne są obowiązane uwzględnić wymagania w zakresie ochrony przeciwpożarowej przy zagospodarowaniu i uzbrajaniu terenu.
2. Autorzy dokumentacji projektowej zapewniają jej zgodność z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej. Minister właściwy do spraw wewnętrznych określi, w drodze rozporządzenia, zakres, tryb i zasady uzgadniania projektu budowlanego pod względem ochrony przeciwpożarowej.
3. Obowiązek spełnienia wymagań ochrony przeciwpożarowej ciąży także na wytwórcy maszyn, urządzeń i innych wyrobów oraz nabywcy licencji zagranicznych lub maszyn, urządzeń i innych wyrobów pochodzących z importu.
4. Obowiązek, o którym mowa w ust. 3, ciąży również na użytkowniku maszyn, urządzeń i innych wyrobów”.

Celem ustawodawcy był podział odpowiedzialności w omawianym zakresie pomiędzy wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego, poczynając od architekta, poprzez wszystkich projektantów, dostawców urządzeń, na użytkownikach kończąc, a wszystko to pod bacznym okiem inwestora. Specjalistom ds. zabezpieczeń ppoż. przypadła rola jedynie eksperta potwierdzającego zgodność z prawem dokumentacji projektowej, a służbom odbierającym obiekty do użytkowania, np. Państwowej Straży Pożarnej, rola notariusza potwierdzającego zgodność zrealizowanego przedsięwzięcia z postanowieniami projektu budowlanego, będącego załącznikiem do pozwolenia na budowę.