Oświetlenie elektryczne obiektów sakralnych

oświetlenie zewnętrzne budowli sakralnych

Pierwsze projekty oświetlenia zewnętrznego budowli sakralnych pojawiły się na początku naszego stulecia. Było wiele przyczyn, dla których władze miast oraz kongregacje religijne decydowały się na oświetlenie nocne budynków religijnych, takich jak kościoły, synagogi czy meczety – akcentując ich architekturę w kontekście otaczającej zabudowy oraz pejzażu nocnego. W wielu przypadkach tak oświetlone budowle sakralne stawały się wyróżnikiem architektonicznym oraz artystycznym punktem orientacyjnym w mieście. Są również atrakcją dla turystów i symbolem charakteryzującym okolicę. Zwykle budowle te stoją w centrach miast, niedaleko śródmieścia lub należą do StaregoMiasta, gdzie przebywa wielu turystów i przechodniów [3]. Najczęstszym rodzajem stosowanego oświetlenia zewnętrznego budynków jest całkowite oświetlanie ich płaszczyzn reflektorami szerokostrumieniowymi (floodlighting), niekiedy uzupełniane reflektorami wąskostrumieniowymi (spotlighting) [6]. Praktycznie stosuje się najczęściej światło białe lub żółte. Meczety, zwykle śnieżnobiałe za dnia, są oświetlane światłem ciemnoniebieskim symbolizującym w Islamie niebo. Przykładami wielkich budowli sakralnych oświetlanych z zewnątrz w nocy mogą być: Katedra Notre Dame de Paris, Katedra w Kolonii w Niemczech, Cerkiew Wasyla Błażennowo w Moskwie, Wielka Synagoga w Atlancie oraz Meczet w Abu Dhabi. Z oświetleniem zewnętrznym nocnym mniejszych budowli sakralnych można się praktycznie spotkać prawie w każdym mieście.

oświetlenie wewnętrzne budowli sakralnych

Oświetlenie wewnętrzne kościołów chrześcijańskich
Oświetlenie wewnętrzne obiektów sakralnych stanowi znacznie większe wyzwanie dla projektantów oświetlenia niż oświetlenie zewnętrzne. Zwykle bowiem oświetlenie wewnętrzne już jest i należy je poddać racjonalnie, ekonomicznie i estetycznie uzasadnionemu udoskonaleniu.

Katedra w Kolonii w Niemczech
Modernizację oświetlenia wewnętrznego kościoła katolickiego rozpatrzymy na przykładzie Katedry w Kolonii [4]. Katedra w Kolonii jest jedną z największych pamiątek budownictwa sakralnego w Niemczech i trzecim co do wysokości kościołem na świecie. Jako cel wizyty około trzydziestu tysięcy odwiedzających dziennie jest katedra kolońska także najpopularniejszą niemiecką atrakcją turystyczną. W lutym 2006 roku w ramach konkursu nowych koncepcji oświetlenia zwyciężył projekt inżyniera Waltera Bambergera, obejmujący rekonstrukcję oświetlenia wewnętrznego imponującej głównej nawy katedry. Do jego uruchomienia w praktyce były użyte, pod nadzorem autora, urządzenia elektroniczne trasujące (routery) typu Digidim firmy Helvar. Oznaczało to koniec poprzedniej koncepcji sterowania scentralizowanego oświetleniem i zastąpienia go sterowaniem elastycznym z możliwością sterowania indywidualnego poszczególnych źródeł światła. Na fotografiach przedstawiono przykładowo oświetlenie relikwiarza Trzech Króli, oświetlenie figury św. Krzysztofa. Obsługa i konserwacja źródeł światła stała się obecnie prostsza i łatwiejsza. Należy nadmienić, że realizacja projektu oświetlenia została nagrodzona w 2008 roku międzynarodową nagrodą Dali Awards.

milczące wyzwanie wysokości

Budowę Katedry w Kolonii rozpoczęto w 1248 roku, zakończenie nastąpiło po ponad 600 latach. Długość katedry wynosi 145 metrów, szerokość 86 metrów, wysokość wież 157 metrów, zajmowana powierzchnia 7914 metrów kwadratowych, liczba miejsc 4000, w tym 1200 miejsc siedzących. Oświetlenie katedry stawia więc wiele specjalnych wymagań – nie tylko dlatego, że ma podtrzymywać atmosferę dostojności nabożeństw, ale także, ponieważ ogromne różnice wysokości oraz znaczne rozmiary przestrzenne nakładają na system oświetlenia dalsze specyficzne wymagania. Autor projektu zgodził się na postawione podstawowe wymaganie, że przy montażu oświetlenia niedopuszczalne będzie wiercenie w konstrukcji katedry. Do realizacji projektu użyto prawie tysiąc elementów oświetleniowych mocowanych do filarów za pomocą ram łączonych śrubami, złączkami lub rozpórkami. Ze względu na historyczną wartość obiektu autor projektu miał również obawy przy wyposażeniu oświetlenia, czy uda mu się osiągnąć czystość formalnego wyrazu. Koncepcja sztucznego oświetlenia wymaga bowiem przesunięcia granic oświetlenia wnętrza do przodu przez to, że krzyżowe sklepienie aż po wieloboki chóru przedstawia jedną całość, umożliwiającą odwiedzającym w pełni zasmakować wrażenie gotyckiej przestrzeni. Sztuczne oświetlenie naśladuje światło dzienne w przebiegu dni i roku, w domyśle przystosowuje się do naturalnychzmian oświetlenia przestrzeni.

Cel oświetlenia przestrzeni ołtarza był nadzwyczajnym wyzwaniem przez to, że światło pada na podium ołtarza z wysokości 45 metrów. Istotne było znalezienie równowagi przy użyciu dalekich reflektorów, umieszczonych na zespole arkad (triforium) tak, aby wyeliminować powstawanie cieni. Na wysokości 24 metrów świecą więc dodatkowe reflektory z żarówkami halogenowymi lub halogenkowymi lampami wyładowczymi. Oświetlają one obszar od szczytu na wysokości 45 metrów, aż po głowice kolumn na wysokości 17 metrów. Reflektory te z kardanowymi uchwytami dostarczają również odpowiednie oświetlenie ław kościelnych oraz dają równomierne oświetlenie filarów. Po nabożeństwie reflektory te mogą być skierowane, z użyciem silników elektrycznych, na chór. Boczne nawy kościelne są oświetlane z głowic środkowych kolumn przylegających do bocznych naw. Łuki stropowe są oświetlane małymi reflektorami w kształcie miseczek z miniaturowymi żaróweczkami halogenowymi. Podłoga i przestrzeń ołtarza oświetlane są prostymi reflektorami z uchwytami kardanowymi. Reflektory punktowe na listwach zasilających, oświetlające ołtarz, są umieszczone na triforium. Wszystkie reflektory, ż wyjątkiem umieszczonych na listwach i oświetlających ołtarz zaprojektował osobiście Walter Bamberger. Katedra kolońska jako całość była wyzwaniem dla twórców projektu oświetlenia i rozwiązań technicznych. Przy użyciu kabli o długości ponad 20 kilometrów zainstalowano prawie 1000 niezależnych reflektorów, tworzących ponad 600 regulowanych zestawów, przy czym dla minimalizacji powtarzania połączeń wykorzystano też dotychczasowe okablowanie. Koncepcja oświetlenia katedry kolońskiej może być nazwana rewolucyjną przede wszystkim ze względu na zdecentralizowany, stopniowany system sterowania. Magistrale systemu Dali, z którymi pracują urządzenia trasujące (routery) typu Digidim pozwalają na zdecentralizowane przyłączanie elementów, jakimi są transformatory, oporniki wstępne, ściemniacze oraz przekaźniki, bezpośrednio do reflektorów. Do ich przyłączenia potrzebny jest powszechnie dostępny kabel pięciożyłowy. Taki „inteligentny” projekt oświetlenia ułatwia obsługę całości przy użyciu konektorów, które zapewniają bezproblemową i szybkąwymianę elementów.